Mahabharata
Ричика-Сатьявати-Джамадагни-джанма-парва: рождение Джамадагни · Verse 3.115.19-30
3188 / 3994
Mahabharata · 3.115.19-30
Devanāgarī

तं विवाहे कृते राजन् सभार्यम् अवलोककः ॥
आजगाम भृगुश्रेष्ठः पुत्रं दृष्ट्वा ननन्द च ॥
भार्यापती तम् आसीनं गुरुं सुरगणार्चितम् ॥
अर्चित्वा पर्युपासीनौ प्राञ्जली तस्थतुस् तदा ॥
ततः स्नुषां स भगवान् प्रहृष्टो भृगुर् अब्रवीत् ॥
वरं वृणीष्व सुभगे दाता ह्य् अस्मि तवेप्सितम् ॥
सा वै प्रसादयाम् आस तं गुरुं पुत्रकारणात् ॥
आत्मनश् चैव मातुश् च प्रसादं च चकार सः ॥
भृगुर् उवाच
ऋतौ त्वं चैव माता च स्नाते पुंसवनाय वै ॥
आलिङ्गेतां पृथग् वृक्षौ साश्वत्थं त्वम् उदुम्बरम् ॥
आलिङ्गने तु ते राजंश् चक्रतुः स्म विपर्ययम् ॥
कदा चिद् भृगुर् आगच्छत् तं च वेद विपर्ययम् ॥
अथोवाच महातेजा भृगुः सत्यवतीं स्नुषाम् ॥
ब्राह्मणः क्षत्रवृत्तिर् वै तव पुत्रो भविष्यति ॥
क्षत्रियो ब्राह्मणाचारो मातुस् तव सुतो महान् ॥
भविष्यति महावीर्यः साधूनां मार्गम् आस्थितः ॥
ततः प्रसादयाम् आस श्वशुरं सा पुनः पुनः ॥
न मे पुत्रो भवेद् ईदृक् कामं पौत्रो भवेद् इति ॥
एवम् अस्त्व् इति सा तेन पाण्डव प्रतिनन्दिता ॥
जमदग्निं ततः पुत्रं सा जज्ञे काल आगते ॥
तेजसा वर्चसा चैव युक्तं भार्गवनन्दनम् ॥
स वर्धमानस् तेजस्वी वेदस्याध्ययनेन वै ॥
बहून् ऋषीन् महातेजाः पाण्डवेयात्यवर्तत ॥
तं तु कृत्स्नो धनुर्वेदः प्रत्यभाद् भरतर्षभ ॥
चतुर्विधानि चास्त्राणि भास्करोपमवर्चसम् ॥

Transliteration (IAST)

taṃ vivāhe kṛte rājan sabhāryam avalokakaḥ ||
ājagāma bhṛguśreṣṭhaḥ putraṃ dṛṣṭvā nananda ca ||
bhāryāpatī tam āsīnaṃ guruṃ suragaṇārcitam ||
arcitvā paryupāsīnau prāñjalī tasthatus tadā ||
tataḥ snuṣāṃ sa bhagavān prahṛṣṭo bhṛgur abravīt ||
varaṃ vṛṇīṣva subhage dātā hy asmi tavepsitam ||
sā vai prasādayām āsa taṃ guruṃ putrakāraṇāt ||
ātmanaś caiva mātuś ca prasādaṃ ca cakāra saḥ ||
bhṛgur uvāca
ṛtau tvaṃ caiva mātā ca snāte puṃsavanāya vai ||
āliṅgetāṃ pṛthag vṛkṣau sāśvatthaṃ tvam udumbaram ||
āliṅgane tu te rājaṃś cakratuḥ sma viparyayam ||
kadā cid bhṛgur āgacchat taṃ ca veda viparyayam ||
athovāca mahātejā bhṛguḥ satyavatīṃ snuṣām ||
brāhmaṇaḥ kṣatravṛttir vai tava putro bhaviṣyati ||
kṣatriyo brāhmaṇācāro mātus tava suto mahān ||
bhaviṣyati mahāvīryaḥ sādhūnāṃ mārgam āsthitaḥ ||
tataḥ prasādayām āsa śvaśuraṃ sā punaḥ punaḥ ||
na me putro bhaved īdṛk kāmaṃ pautro bhaved iti ||
evam astv iti sā tena pāṇḍava pratinanditā ||
jamadagniṃ tataḥ putraṃ sā jajñe kāla āgate ||
tejasā varcasā caiva yuktaṃ bhārgavanandanam ||
sa vardhamānas tejasvī vedasyādhyayanena vai ||
bahūn ṛṣīn mahātejāḥ pāṇḍaveyātyavartata ||
taṃ tu kṛtsno dhanurvedaḥ pratyabhād bharatarṣabha ||
caturvidhāni cāstrāṇi bhāskaropamavarcasam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तं विवाहे कृते राजन् सभार्यम् अवलोककः ॥ आजगाम भृगुश्रेष्ठः पुत्रं दृष्ट्वा ननन्द च ॥ भार्यापती तम् आसीनं गुरुं सुरगणार्चितम् ॥ अर्चित्वा पर्युपासीनौ प्राञ्जली तस्थतुस् तदा ॥ ततः स्नुषां स भगवान् प्रहृष्टो भृगुर् अब्रवीत् ॥ वरं वृणीष्व सुभगे दाता ह्य् अस्मि तवेप्सितम् ॥ सा वै प्रसादयाम् आस तं गुरुं पुत्रकारणात् ॥ आत्मनश् चैव मातुश् च प्रसादं च चकार सः ॥ भृगुर् उवाच ऋतौ त्वं चैव माता च स्नाते पुंसवनाय वै ॥ आलिङ्गेतां पृथग् वृक्षौ साश्वत्थं त्वम् उदुम्बरम् ॥ आलिङ्गने तु ते राजंश् चक्रतुः स्म विपर्ययम् ॥ कदा चिद् भृगुर् आगच्छत् तं च वेद विपर्ययम् ॥ अथोवाच महातेजा भृगुः सत्यवतीं स्नुषाम् ॥ ब्राह्मणः क्षत्रवृत्तिर् वै तव पुत्रो भविष्यति ॥ क्षत्रियो ब्राह्मणाचारो मातुस् तव सुतो महान् ॥ भविष्यति महावीर्यः साधूनां मार्गम् आस्थितः ॥ ततः प्रसादयाम् आस श्वशुरं सा पुनः पुनः ॥ न मे पुत्रो भवेद् ईदृक् कामं पौत्रो भवेद् इति ॥ एवम् अस्त्व् इति सा तेन पाण्डव प्रतिनन्दिता ॥ जमदग्निं ततः पुत्रं सा जज्ञे काल आगते ॥ तेजसा वर्चसा चैव युक्तं भार्गवनन्दनम् ॥ स वर्धमानस् तेजस्वी वेदस्याध्ययनेन वै ॥ बहून् ऋषीन् महातेजाः पाण्डवेयात्यवर्तत ॥ तं तु कृत्स्नो धनुर्वेदः प्रत्यभाद् भरतर्षभ ॥ चतुर्विधानि चास्त्राणि भास्करोपमवर्चसम् ॥taṃ vivāhe kṛte rājan sabhāryam avalokakaḥ || ājagāma bhṛguśreṣṭhaḥ putraṃ dṛṣṭvā nananda ca || bhāryāpatī tam āsīnaṃ guruṃ suragaṇārcitam || arcitvā paryupāsīnau prāñjalī tasthatus tadā || tataḥ snuṣāṃ sa bhagavān prahṛṣṭo bhṛgur abravīt || varaṃ vṛṇīṣva subhage dātā hy asmi tavepsitam || sā vai prasādayām āsa taṃ guruṃ putrakāraṇāt || ātmanaś caiva mātuś ca prasādaṃ ca cakāra saḥ || bhṛgur uvāca ṛtau tvaṃ caiva mātā ca snāte puṃsavanāya vai || āliṅgetāṃ pṛthag vṛkṣau sāśvatthaṃ tvam udumbaram || āliṅgane tu te rājaṃś cakratuḥ sma viparyayam || kadā cid bhṛgur āgacchat taṃ ca veda viparyayam || athovāca mahātejā bhṛguḥ satyavatīṃ snuṣām || brāhmaṇaḥ kṣatravṛttir vai tava putro bhaviṣyati || kṣatriyo brāhmaṇācāro mātus tava suto mahān || bhaviṣyati mahāvīryaḥ sādhūnāṃ mārgam āsthitaḥ || tataḥ prasādayām āsa śvaśuraṃ sā punaḥ punaḥ || na me putro bhaved īdṛk kāmaṃ pautro bhaved iti || evam astv iti sā tena pāṇḍava pratinanditā || jamadagniṃ tataḥ putraṃ sā jajñe kāla āgate || tejasā varcasā caiva yuktaṃ bhārgavanandanam || sa vardhamānas tejasvī vedasyādhyayanena vai || bahūn ṛṣīn mahātejāḥ pāṇḍaveyātyavartata || taṃ tu kṛtsno dhanurvedaḥ pratyabhād bharatarṣabha || caturvidhāni cāstrāṇi bhāskaropamavarcasam ||После свадьбы к Ричике с женой приходит Бхригу, радуется сыну; супруги почитают гуру, и Бхригу предлагает Сатьявати выбрать дар; она просит сына для себя и для матери; Бхригу велит ей и матери после омовения в период ритуального времени обнять разные деревья — ей ашваттху, матери удумбару; они ошибаются, и Бхригу узнаёт это; он говорит Сатьявати, что её сын будет брахманом с кшатрийским поведением, а сын её матери — кшатрием с брахманским поведением, великим героем на пути святых; Сатьявати просит, чтобы таким был не сын, а внук; Бхригу соглашается, и у неё рождается Джамадагни, сияющий потомок Бхаргавов; он превосходит многих риши изучением Вед, а весь Дханурведа и четыре вида оружия явились ему, сияющему как солнце.
Translation

Когда был совершён брак, царь, к нему с женой пришёл лучший из Бхригу, увидел сына и обрадовался. Муж и жена почли сидящего гуру, которого чтут сонмы богов, и, сложив ладони, сели рядом. Тогда благой Бхригу, довольный, сказал невестке: “Выбирай дар, счастливая; я дам тебе желанное”. Она стала умилостивлять гуру ради сына для себя и для своей матери, и он даровал милость. Бхригу сказал: “В ритуальное время, после омовения, ради рождения сына ты и твоя мать обнимите разные деревья: ты — ашваттху, а она — удумбару”. Но при объятии, царь, они сделали наоборот. Через некоторое время Бхригу пришёл и узнал эту перемену. Великосияющий сказал невестке Сатьявати: “У тебя родится брахман с кшатрийским поведением; у твоей матери родится великий кшатрий с брахманским поведением, великой силой, вставший на путь святых”. Тогда она снова и снова умилостивляла свёкра: “Пусть у меня не будет такого сына; пусть таким будет внук”. “Да будет так”, — ответил он ей, Пандава. В должное время она родила сына Джамадагни, потомка Бхаргавов, наделённого сиянием и блеском. Растущий сияющий Джамадагни изучением Вед превзошёл многих великих риши, о Пандава. Весь Дханурведа и четыре вида оружия явились ему, сияющему как солнце».

Commentary

Ошибка с деревьями показывает, как тонко переплетаются природа рода, обет и судьба. Просьба Сатьявати переносит грозную кшатрийскую силу на внука — будущего Парашураму.

Version

ffa0cbf742a2 · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC

Page between verses with