Mahabharata 3.116.10-18

Devanāgarī

ततो ज्येष्ठो जामदग्न्यो रुमण्वान् नाम नामतः ॥
आजगाम सुषेणश् च वसुर् विश्वावसुस् तथा ॥
तान् आनुपूर्व्याद् भगवान् वधे मातुर् अचोदयत् ॥
न च ते जातसंमोहाः किं चिद् ऊचुर् विचेतसः ॥
ततः शशाप तान् कोपात् ते शप्ताश् चेतनां जहुः ॥
मृगपक्षिसधर्माणः क्षिप्रम् आसञ् जडोपमाः ॥
ततो रामो ऽभ्यगात् पश्चाद् आश्रमं परवीरहा ॥
तम् उवाच महामन्युर् जमदग्निर् महातपाः ॥
जहीमां मातरं पापां मा च पुत्र व्यथां कृथाः ॥
तत आदाय परशुं रामो मातुः शिरो ऽहरत् ॥
ततस् तस्य महाराज जमदग्नेर् महात्मनः ॥
कोपो अगच्छत् सहसा प्रसन्नश् चाब्रवीद् इदम् ॥
ममेदं वचनात् तात कृतं ते कर्म दुष्करम् ॥
वृणीष्व कामान् धर्मज्ञ यावतो वाञ्छसे हृदा ॥
स वव्रे मातुर् उत्थानम् अस्मृतिं च वधस्य वै ॥
पापेन तेन चास्पर्शं भ्रातॄणां प्रकृतिं तथा ॥
अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे दीर्घम् आयुश् च भारत ॥
ददौ च सर्वान् कामांस् ताञ् जमदग्निर् महातपाः ॥

Transliteration (IAST)

tato jyeṣṭho jāmadagnyo rumaṇvān nāma nāmataḥ ||
ājagāma suṣeṇaś ca vasur viśvāvasus tathā ||
tān ānupūrvyād bhagavān vadhe mātur acodayat ||
na ca te jātasaṃmohāḥ kiṃ cid ūcur vicetasaḥ ||
tataḥ śaśāpa tān kopāt te śaptāś cetanāṃ jahuḥ ||
mṛgapakṣisadharmāṇaḥ kṣipram āsañ jaḍopamāḥ ||
tato rāmo 'bhyagāt paścād āśramaṃ paravīrahā ||
tam uvāca mahāmanyur jamadagnir mahātapāḥ ||
jahīmāṃ mātaraṃ pāpāṃ mā ca putra vyathāṃ kṛthāḥ ||
tata ādāya paraśuṃ rāmo mātuḥ śiro 'harat ||
tatas tasya mahārāja jamadagner mahātmanaḥ ||
kopo agacchat sahasā prasannaś cābravīd idam ||
mamedaṃ vacanāt tāta kṛtaṃ te karma duṣkaram ||
vṛṇīṣva kāmān dharmajña yāvato vāñchase hṛdā ||
sa vavre mātur utthānam asmṛtiṃ ca vadhasya vai ||
pāpena tena cāsparśaṃ bhrātṝṇāṃ prakṛtiṃ tathā ||
apratidvandvatāṃ yuddhe dīrgham āyuś ca bhārata ||
dadau ca sarvān kāmāṃs tāñ jamadagnir mahātapāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो ज्येष्ठो जामदग्न्यो रुमण्वान् नाम नामतः ॥ आजगाम सुषेणश् च वसुर् विश्वावसुस् तथा ॥ तान् आनुपूर्व्याद् भगवान् वधे मातुर् अचोदयत् ॥ न च ते जातसंमोहाः किं चिद् ऊचुर् विचेतसः ॥ ततः शशाप तान् कोपात् ते शप्ताश् चेतनां जहुः ॥ मृगपक्षिसधर्माणः क्षिप्रम् आसञ् जडोपमाः ॥ ततो रामो ऽभ्यगात् पश्चाद् आश्रमं परवीरहा ॥ तम् उवाच महामन्युर् जमदग्निर् महातपाः ॥ जहीमां मातरं पापां मा च पुत्र व्यथां कृथाः ॥ तत आदाय परशुं रामो मातुः शिरो ऽहरत् ॥ ततस् तस्य महाराज जमदग्नेर् महात्मनः ॥ कोपो अगच्छत् सहसा प्रसन्नश् चाब्रवीद् इदम् ॥ ममेदं वचनात् तात कृतं ते कर्म दुष्करम् ॥ वृणीष्व कामान् धर्मज्ञ यावतो वाञ्छसे हृदा ॥ स वव्रे मातुर् उत्थानम् अस्मृतिं च वधस्य वै ॥ पापेन तेन चास्पर्शं भ्रातॄणां प्रकृतिं तथा ॥ अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे दीर्घम् आयुश् च भारत ॥ ददौ च सर्वान् कामांस् ताञ् जमदग्निर् महातपाः ॥tato jyeṣṭho jāmadagnyo rumaṇvān nāma nāmataḥ || ājagāma suṣeṇaś ca vasur viśvāvasus tathā || tān ānupūrvyād bhagavān vadhe mātur acodayat || na ca te jātasaṃmohāḥ kiṃ cid ūcur vicetasaḥ || tataḥ śaśāpa tān kopāt te śaptāś cetanāṃ jahuḥ || mṛgapakṣisadharmāṇaḥ kṣipram āsañ jaḍopamāḥ || tato rāmo 'bhyagāt paścād āśramaṃ paravīrahā || tam uvāca mahāmanyur jamadagnir mahātapāḥ || jahīmāṃ mātaraṃ pāpāṃ mā ca putra vyathāṃ kṛthāḥ || tata ādāya paraśuṃ rāmo mātuḥ śiro 'harat || tatas tasya mahārāja jamadagner mahātmanaḥ || kopo agacchat sahasā prasannaś cābravīd idam || mamedaṃ vacanāt tāta kṛtaṃ te karma duṣkaram || vṛṇīṣva kāmān dharmajña yāvato vāñchase hṛdā || sa vavre mātur utthānam asmṛtiṃ ca vadhasya vai || pāpena tena cāsparśaṃ bhrātṝṇāṃ prakṛtiṃ tathā || apratidvandvatāṃ yuddhe dīrgham āyuś ca bhārata || dadau ca sarvān kāmāṃs tāñ jamadagnir mahātapāḥ ||Приходят старшие сыновья Руманван, Сушена, Васу и Вишвавасу; Джамадагни по очереди велит им убить мать, но они, помрачённые, ничего не отвечают; он проклинает их, и они теряют сознание, становясь подобными зверям, птицам и тупцам; затем приходит Рама, и разгневанный Джамадагни велит ему убить грешную мать и не скорбеть; Рама берёт топор и отсекaет ей голову; гнев Джамадагни сразу проходит, и он предлагает Раме любые дары; Рама просит воскресить мать без памяти об убийстве, чтобы грех его не коснулся, чтобы братья вернулись к природе, а также непобедимость в бою и долгую жизнь; Джамадагни даёт все дары.

Translation

Затем пришёл старший сын Джамадагни по имени Руманван, а также Сушена, Васу и Вишвавасу. Благой по очереди побуждал их убить мать, но они, охваченные смятением, ничего не сказали, лишившись ясности. Тогда он в гневе проклял их; проклятые, они потеряли сознание и быстро стали подобны зверям и птицам, словно тупые. Потом в ашрам пришёл Рама, губитель вражеских героев. Великогневный Джамадагни, великий тапасом, сказал ему: “Убей эту грешную мать, сын, и не скорби”. Тогда Рама взял топор и отсёк матери голову. После этого, великий царь, гнев великого Джамадагни внезапно прошёл, и, став довольным, он сказал: “Дитя, по моему слову ты совершил трудное дело. Выбирай дары, знаток дхармы, сколько желает сердце”. Рама попросил, чтобы мать встала и не помнила убийства, чтобы этот грех не коснулся его, чтобы братья вернулись к своей природе, а также непобедимость в бою и долгую жизнь, о Бхарата. Джамадагни, великий тапасом, дал ему все эти дары».

Commentary

Этот тяжёлый эпизод держится на послушании гуру-отцу и на немедленном восстановлении. Рама исполняет страшное слово, но первым даром просит не победу, а жизнь матери и очищение.

Version

140c592f14ae · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC