Mahabharata 3.117.11-18

Devanāgarī

ततो यज्ञेन महता जामदग्न्यः प्रतापवान् ॥
तर्पयाम् आस देवेन्द्रम् ऋत्विग्भ्यश् च महीं ददौ ॥
वेदीं चाप्य् अददद् धैमीं कश्यपाय महात्मने ॥
दशव्यामायतां कृत्वा नवोत्सेधां विशां पते ॥
तां कश्यपस्यानुमते ब्राह्मणाः खण्डशस् तदा ॥
व्यभजंस् तेन ते राजन् प्रख्याताः खाण्डवायनाः ॥
स प्रदाय महीं तस्मै कश्यपाय महात्मने ॥
अस्मिन् महेन्द्रे शैलेन्द्रे वसत्य् अमितविक्रमः ॥
एवं वैरम् अभूत् तस्य क्षत्रियैर् लोकवासिभिः ॥
पृथिवी चापि विजिता रामेणामिततेजसा ॥
वैशंपायन उवाच
ततश् चतुर्दशीं रामः समयेन महामनाः ॥
दर्शयाम् आस तान् विप्रान् धर्मराजं च सानुजम् ॥
स तम् आनर्च राजेन्द्रो भ्रातृभिः सहितः प्रभुः ॥
द्विजानां च परां पूजां चक्रे नृपतिसत्तमः ॥
अर्चयित्वा जामदग्न्यं पूजितस् तेन चाभिभूः ॥
महेन्द्र उष्य तां रात्रिं प्रययौ दक्षिणामुखः ॥

Transliteration (IAST)

tato yajñena mahatā jāmadagnyaḥ pratāpavān ||
tarpayām āsa devendram ṛtvigbhyaś ca mahīṃ dadau ||
vedīṃ cāpy adadad dhaimīṃ kaśyapāya mahātmane ||
daśavyāmāyatāṃ kṛtvā navotsedhāṃ viśāṃ pate ||
tāṃ kaśyapasyānumate brāhmaṇāḥ khaṇḍaśas tadā ||
vyabhajaṃs tena te rājan prakhyātāḥ khāṇḍavāyanāḥ ||
sa pradāya mahīṃ tasmai kaśyapāya mahātmane ||
asmin mahendre śailendre vasaty amitavikramaḥ ||
evaṃ vairam abhūt tasya kṣatriyair lokavāsibhiḥ ||
pṛthivī cāpi vijitā rāmeṇāmitatejasā ||
vaiśaṃpāyana uvāca
tataś caturdaśīṃ rāmaḥ samayena mahāmanāḥ ||
darśayām āsa tān viprān dharmarājaṃ ca sānujam ||
sa tam ānarca rājendro bhrātṛbhiḥ sahitaḥ prabhuḥ ||
dvijānāṃ ca parāṃ pūjāṃ cakre nṛpatisattamaḥ ||
arcayitvā jāmadagnyaṃ pūjitas tena cābhibhūḥ ||
mahendra uṣya tāṃ rātriṃ prayayau dakṣiṇāmukhaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो यज्ञेन महता जामदग्न्यः प्रतापवान् ॥ तर्पयाम् आस देवेन्द्रम् ऋत्विग्भ्यश् च महीं ददौ ॥ वेदीं चाप्य् अददद् धैमीं कश्यपाय महात्मने ॥ दशव्यामायतां कृत्वा नवोत्सेधां विशां पते ॥ तां कश्यपस्यानुमते ब्राह्मणाः खण्डशस् तदा ॥ व्यभजंस् तेन ते राजन् प्रख्याताः खाण्डवायनाः ॥ स प्रदाय महीं तस्मै कश्यपाय महात्मने ॥ अस्मिन् महेन्द्रे शैलेन्द्रे वसत्य् अमितविक्रमः ॥ एवं वैरम् अभूत् तस्य क्षत्रियैर् लोकवासिभिः ॥ पृथिवी चापि विजिता रामेणामिततेजसा ॥ वैशंपायन उवाच ततश् चतुर्दशीं रामः समयेन महामनाः ॥ दर्शयाम् आस तान् विप्रान् धर्मराजं च सानुजम् ॥ स तम् आनर्च राजेन्द्रो भ्रातृभिः सहितः प्रभुः ॥ द्विजानां च परां पूजां चक्रे नृपतिसत्तमः ॥ अर्चयित्वा जामदग्न्यं पूजितस् तेन चाभिभूः ॥ महेन्द्र उष्य तां रात्रिं प्रययौ दक्षिणामुखः ॥tato yajñena mahatā jāmadagnyaḥ pratāpavān || tarpayām āsa devendram ṛtvigbhyaś ca mahīṃ dadau || vedīṃ cāpy adadad dhaimīṃ kaśyapāya mahātmane || daśavyāmāyatāṃ kṛtvā navotsedhāṃ viśāṃ pate || tāṃ kaśyapasyānumate brāhmaṇāḥ khaṇḍaśas tadā || vyabhajaṃs tena te rājan prakhyātāḥ khāṇḍavāyanāḥ || sa pradāya mahīṃ tasmai kaśyapāya mahātmane || asmin mahendre śailendre vasaty amitavikramaḥ || evaṃ vairam abhūt tasya kṣatriyair lokavāsibhiḥ || pṛthivī cāpi vijitā rāmeṇāmitatejasā || vaiśaṃpāyana uvāca tataś caturdaśīṃ rāmaḥ samayena mahāmanāḥ || darśayām āsa tān viprān dharmarājaṃ ca sānujam || sa tam ānarca rājendro bhrātṛbhiḥ sahitaḥ prabhuḥ || dvijānāṃ ca parāṃ pūjāṃ cakre nṛpatisattamaḥ || arcayitvā jāmadagnyaṃ pūjitas tena cābhibhūḥ || mahendra uṣya tāṃ rātriṃ prayayau dakṣiṇāmukhaḥ ||После этого могучий Джамадагнья великой жертвой насытил Индру и отдал землю жрецам; также он дал Кашьяпе золотую веди десять вьям длиной и девять высотой; с согласия Кашьяпы брахманы разделили её на части и стали известны как Кхандаваяны; отдав землю Кашьяпе, Рама безмерной доблести живёт на горе Махендре; так возникла его вражда с кшатриями, и земля была покорена им; затем на четырнадцатый день великодушный Рама по условию показался брахманам и Дхармарадже с братьями; Юдхиштхира с братьями почтил его и брахманов, а после ночи на Махендре, получив почёт от Рамы, отправился на юг.

Translation

После этого могучий Джамадагнья великой жертвой насытил Индру и отдал землю жрецам. Великому Кашьяпе он также дал золотую веди, сделав её длиной в десять вьям и высотой в девять, владыка людей. С согласия Кашьяпы брахманы тогда разделили её на части; поэтому они, царь, стали известны как Кхандаваяны. Отдав землю великому Кашьяпе, Рама безмерной доблести живёт здесь, на царственной горе Махендре. Так возникла его вражда с кшатриями, живущими в мире, и земля была покорена Рамой безмерного сияния. Вайшампаяна сказал: «Затем, в четырнадцатый день, великодушный Рама по условию показался тем брахманам и Дхармараджe с младшими братьями. Владыка-царь вместе с братьями почтил его и оказал высший почёт дваждырождённым. Почтив Джамадагнью и получив почёт от него, могучий провёл ту ночь на Махендре и отправился на юг».

Commentary

Отдав землю Кашьяпе, Рама отказывается от плода своей победы. Это важная развязка: сила, не завершающаяся даром, остаётся лишь насилием.

Version

0f990b0a2a41 · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC