Mahabharata 3.118.1-8

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
गच्छन् स तीर्थानि महानुभावः; पुण्यानि रम्याणि ददर्श राजा ॥
सर्वाणि विप्रैर् उपशोभितानि; क्व चित् क्व चिद् भारत सागरस्य ॥
स वृत्तवांस् तेषु कृताभिषेकः; सहानुजः पार्थिवपुत्रपौत्रः ॥
समुद्रगां पुण्यतमां प्रशस्तां; जगाम पारिक्षित पाण्डुपुत्रः ॥
तत्रापि चाप्लुत्य महानुभावः; संतर्पयाम् आस पितॄन् सुरांश् च ॥
द्विजातिमुख्येषु धनं विसृज्य; गोदावरिं सागरगाम् अगच्छत् ॥
ततो विपाप्मा द्रविडेषु राजन्; समुद्रम् आसाद्य च लोकपुण्यम् ॥
अगस्त्यतीर्थं च पवित्रपुण्यं; नारीतीर्थान्य् अथ वीरो ददर्श ॥
तत्रार्जुनस्याग्र्यधनुर्धरस्य; निशम्य तत् कर्म परैर् असह्यम् ॥
संपूज्यमानः परमर्षिसंघैः; परां मुदं पाण्डुसुतः स लेभे ॥
स तेषु तीर्थेष्व् अभिषिक्तगात्रः; कृष्णासहायः सहितो ऽनुजैश् च ॥
संपूजयन् विक्रमम् अर्जुनस्य; रेमे महीपालपतिः पृथिव्याम् ॥
ततः सहस्राणि गवां प्रदाय; तीर्थेषु तेष्व् अम्बुधरोत्तमस्य ॥
हृष्टः सह भ्रातृभिर् अर्जुनस्य; संकीर्तयाम् आस गवां प्रदानम् ॥
स तानि तीर्थानि च सागरस्य; पुण्यानि चान्यानि बहूनि राजन् ॥
क्रमेण गच्छन् परिपूर्णकामः; शूर्पारकं पुण्यतमं ददर्श ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
gacchan sa tīrthāni mahānubhāvaḥ; puṇyāni ramyāṇi dadarśa rājā ||
sarvāṇi viprair upaśobhitāni; kva cit kva cid bhārata sāgarasya ||
sa vṛttavāṃs teṣu kṛtābhiṣekaḥ; sahānujaḥ pārthivaputrapautraḥ ||
samudragāṃ puṇyatamāṃ praśastāṃ; jagāma pārikṣita pāṇḍuputraḥ ||
tatrāpi cāplutya mahānubhāvaḥ; saṃtarpayām āsa pitṝn surāṃś ca ||
dvijātimukhyeṣu dhanaṃ visṛjya; godāvariṃ sāgaragām agacchat ||
tato vipāpmā draviḍeṣu rājan; samudram āsādya ca lokapuṇyam ||
agastyatīrthaṃ ca pavitrapuṇyaṃ; nārītīrthāny atha vīro dadarśa ||
tatrārjunasyāgryadhanurdharasya; niśamya tat karma parair asahyam ||
saṃpūjyamānaḥ paramarṣisaṃghaiḥ; parāṃ mudaṃ pāṇḍusutaḥ sa lebhe ||
sa teṣu tīrtheṣv abhiṣiktagātraḥ; kṛṣṇāsahāyaḥ sahito 'nujaiś ca ||
saṃpūjayan vikramam arjunasya; reme mahīpālapatiḥ pṛthivyām ||
tataḥ sahasrāṇi gavāṃ pradāya; tīrtheṣu teṣv ambudharottamasya ||
hṛṣṭaḥ saha bhrātṛbhir arjunasya; saṃkīrtayām āsa gavāṃ pradānam ||
sa tāni tīrthāni ca sāgarasya; puṇyāni cānyāni bahūni rājan ||
krameṇa gacchan paripūrṇakāmaḥ; śūrpārakaṃ puṇyatamaṃ dadarśa ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच गच्छन् स तीर्थानि महानुभावः; पुण्यानि रम्याणि ददर्श राजा ॥ सर्वाणि विप्रैर् उपशोभितानि; क्व चित् क्व चिद् भारत सागरस्य ॥ स वृत्तवांस् तेषु कृताभिषेकः; सहानुजः पार्थिवपुत्रपौत्रः ॥ समुद्रगां पुण्यतमां प्रशस्तां; जगाम पारिक्षित पाण्डुपुत्रः ॥ तत्रापि चाप्लुत्य महानुभावः; संतर्पयाम् आस पितॄन् सुरांश् च ॥ द्विजातिमुख्येषु धनं विसृज्य; गोदावरिं सागरगाम् अगच्छत् ॥ ततो विपाप्मा द्रविडेषु राजन्; समुद्रम् आसाद्य च लोकपुण्यम् ॥ अगस्त्यतीर्थं च पवित्रपुण्यं; नारीतीर्थान्य् अथ वीरो ददर्श ॥ तत्रार्जुनस्याग्र्यधनुर्धरस्य; निशम्य तत् कर्म परैर् असह्यम् ॥ संपूज्यमानः परमर्षिसंघैः; परां मुदं पाण्डुसुतः स लेभे ॥ स तेषु तीर्थेष्व् अभिषिक्तगात्रः; कृष्णासहायः सहितो ऽनुजैश् च ॥ संपूजयन् विक्रमम् अर्जुनस्य; रेमे महीपालपतिः पृथिव्याम् ॥ ततः सहस्राणि गवां प्रदाय; तीर्थेषु तेष्व् अम्बुधरोत्तमस्य ॥ हृष्टः सह भ्रातृभिर् अर्जुनस्य; संकीर्तयाम् आस गवां प्रदानम् ॥ स तानि तीर्थानि च सागरस्य; पुण्यानि चान्यानि बहूनि राजन् ॥ क्रमेण गच्छन् परिपूर्णकामः; शूर्पारकं पुण्यतमं ददर्श ॥vaiśaṃpāyana uvāca gacchan sa tīrthāni mahānubhāvaḥ; puṇyāni ramyāṇi dadarśa rājā || sarvāṇi viprair upaśobhitāni; kva cit kva cid bhārata sāgarasya || sa vṛttavāṃs teṣu kṛtābhiṣekaḥ; sahānujaḥ pārthivaputrapautraḥ || samudragāṃ puṇyatamāṃ praśastāṃ; jagāma pārikṣita pāṇḍuputraḥ || tatrāpi cāplutya mahānubhāvaḥ; saṃtarpayām āsa pitṝn surāṃś ca || dvijātimukhyeṣu dhanaṃ visṛjya; godāvariṃ sāgaragām agacchat || tato vipāpmā draviḍeṣu rājan; samudram āsādya ca lokapuṇyam || agastyatīrthaṃ ca pavitrapuṇyaṃ; nārītīrthāny atha vīro dadarśa || tatrārjunasyāgryadhanurdharasya; niśamya tat karma parair asahyam || saṃpūjyamānaḥ paramarṣisaṃghaiḥ; parāṃ mudaṃ pāṇḍusutaḥ sa lebhe || sa teṣu tīrtheṣv abhiṣiktagātraḥ; kṛṣṇāsahāyaḥ sahito 'nujaiś ca || saṃpūjayan vikramam arjunasya; reme mahīpālapatiḥ pṛthivyām || tataḥ sahasrāṇi gavāṃ pradāya; tīrtheṣu teṣv ambudharottamasya || hṛṣṭaḥ saha bhrātṛbhir arjunasya; saṃkīrtayām āsa gavāṃ pradānam || sa tāni tīrthāni ca sāgarasya; puṇyāni cānyāni bahūni rājan || krameṇa gacchan paripūrṇakāmaḥ; śūrpārakaṃ puṇyatamaṃ dadarśa ||Юдхиштхира, продолжая путь, видит прекрасные святые тиртхи у океана, украшенные брахманами; совершает в них омовения с братьями, приходит к святой реке, текущей в море, там омывается, насыщает предков и богов, раздаёт богатство лучшим дваждырождённым и идёт к Годавари; освободившись от грехов, в Дравиде у океана он видит святое Агастья-тиртху и женские тиртхи, слышит о трудном подвиге Арджуны, радуется под почётом великих риши, омывается с Драупади и братьями, прославляет доблесть Арджуны, дарит тысячи коров и, идя по многим морским тиртхам, достигает святейшей Шурпараки.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Идя дальше, великий душой царь видел прекрасные святые тиртхи у океана, все украшенные брахманами, то здесь, то там, о Бхарата. Совершив в них обряд и омовение вместе с младшими братьями, сын Панду пришёл к святейшей и прославленной реке, впадающей в море, о Парикшит. Там тоже великий душой омылся, насытил предков и богов, раздал богатство лучшим дваждырождённым и пошёл к Годавари, текущей к океану. Затем, свободный от грехов, в стране дравидов, у святого для мира океана, герой увидел чистую и святую Агастья-тиртху и женские тиртхи. Там, услышав о деле Арджуны, лучшего лучника, непосильном для других, сын Панду, почитаемый собраниями высших риши, обрёл великую радость. Омыв тело в этих тиртхах вместе с Кришной и младшими братьями, владыка земли радовался на земле, прославляя доблесть Арджуны. Затем, подарив тысячи коров в этих тиртхах лучшего из водоносцев, он вместе с братьями радостно прославлял дар коров Арджуны. Так, постепенно проходя эти и многие другие святые тиртхи океана, исполнив свои желания, он увидел святейшую Шурпараку».

Commentary

Даже вдали от Арджуны Юдхиштхира питается памятью о его подвиге. Разлука превращается в благодарность, когда брат прославляет достоинство брата.

Version

5ed197fe0845 · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC