Mahabharata 3.118.9-17

Devanāgarī

तत्रोदधेः कं चिद् अतीत्य देशं; ख्यातं पृथिव्यां वनम् आससाद ॥
तप्तं सुरैर् यत्र तपः पुरस्ताद्; इष्टं तथा पुण्यतमैर् नरेन्द्रैः ॥
स तत्र ताम् अग्र्यधनुर्धरस्य; वेदीं ददर्शायतपीनबाहुः ॥
ऋचीकपुत्रस्य तपस्विसंघैः; समावृतां पुण्यकृद् अर्चनीयाम् ॥
ततो वसूनां वसुधाधिपः स; मरुद्गणानां च तथाश्विनोश् च ॥
वैवस्वतादित्यधनेश्वराणाम्; इन्द्रस्य विष्णोः सवितुर् विभोश् च ॥
भगस्य चन्द्रस्य दिवाकरस्य; पतेर् अपां साध्यगणस्य चैव ॥
धातुः पितॄणां च तथा महात्मा; रुद्रस्य राजन् सगणस्य चैव ॥
सरस्वत्याः सिद्धगणस्य चैव; पूष्णश् च ये चाप्य् अमरास् तथान्ये ॥
पुण्यानि चाप्य् आयतनानि तेषां; ददर्श राजा सुमनोहराणि ॥
तेषूपवासान् विविधान् उपोष्य; दत्त्वा च रत्नानि महाधनानि ॥
तीर्थेषु सर्वेषु परिप्लुताङ्गः; पुनः स शूर्पारकम् आजगाम ॥
स तेन तीर्थेन तु सागरस्य; पुनः प्रयातः सह सोदरीयैः ॥
द्विजैः पृथिव्यां प्रथितं महद्भिस्; तीर्थं प्रभासं समुपाजगाम ॥
तत्राभिषिक्तः पृथुलोहिताक्षः; सहानुजैर् देवगणान् पितॄंश् च ॥
संतर्पयाम् आस तथैव कृष्णा; ते चापि विप्राः सह लोमशेन ॥
स द्वादशाहं जलवायुभक्षः; कुर्वन् क्षपाहःसु तदाभिषेकम् ॥
समन्ततो ऽग्नीन् उपदीपयित्वा; तेपे तपो धर्मभृतां वरिष्ठः ॥

Transliteration (IAST)

tatrodadheḥ kaṃ cid atītya deśaṃ; khyātaṃ pṛthivyāṃ vanam āsasāda ||
taptaṃ surair yatra tapaḥ purastād; iṣṭaṃ tathā puṇyatamair narendraiḥ ||
sa tatra tām agryadhanurdharasya; vedīṃ dadarśāyatapīnabāhuḥ ||
ṛcīkaputrasya tapasvisaṃghaiḥ; samāvṛtāṃ puṇyakṛd arcanīyām ||
tato vasūnāṃ vasudhādhipaḥ sa; marudgaṇānāṃ ca tathāśvinoś ca ||
vaivasvatādityadhaneśvarāṇām; indrasya viṣṇoḥ savitur vibhoś ca ||
bhagasya candrasya divākarasya; pater apāṃ sādhyagaṇasya caiva ||
dhātuḥ pitṝṇāṃ ca tathā mahātmā; rudrasya rājan sagaṇasya caiva ||
sarasvatyāḥ siddhagaṇasya caiva; pūṣṇaś ca ye cāpy amarās tathānye ||
puṇyāni cāpy āyatanāni teṣāṃ; dadarśa rājā sumanoharāṇi ||
teṣūpavāsān vividhān upoṣya; dattvā ca ratnāni mahādhanāni ||
tīrtheṣu sarveṣu pariplutāṅgaḥ; punaḥ sa śūrpārakam ājagāma ||
sa tena tīrthena tu sāgarasya; punaḥ prayātaḥ saha sodarīyaiḥ ||
dvijaiḥ pṛthivyāṃ prathitaṃ mahadbhis; tīrthaṃ prabhāsaṃ samupājagāma ||
tatrābhiṣiktaḥ pṛthulohitākṣaḥ; sahānujair devagaṇān pitṝṃś ca ||
saṃtarpayām āsa tathaiva kṛṣṇā; te cāpi viprāḥ saha lomaśena ||
sa dvādaśāhaṃ jalavāyubhakṣaḥ; kurvan kṣapāhaḥsu tadābhiṣekam ||
samantato 'gnīn upadīpayitvā; tepe tapo dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तत्रोदधेः कं चिद् अतीत्य देशं; ख्यातं पृथिव्यां वनम् आससाद ॥ तप्तं सुरैर् यत्र तपः पुरस्ताद्; इष्टं तथा पुण्यतमैर् नरेन्द्रैः ॥ स तत्र ताम् अग्र्यधनुर्धरस्य; वेदीं ददर्शायतपीनबाहुः ॥ ऋचीकपुत्रस्य तपस्विसंघैः; समावृतां पुण्यकृद् अर्चनीयाम् ॥ ततो वसूनां वसुधाधिपः स; मरुद्गणानां च तथाश्विनोश् च ॥ वैवस्वतादित्यधनेश्वराणाम्; इन्द्रस्य विष्णोः सवितुर् विभोश् च ॥ भगस्य चन्द्रस्य दिवाकरस्य; पतेर् अपां साध्यगणस्य चैव ॥ धातुः पितॄणां च तथा महात्मा; रुद्रस्य राजन् सगणस्य चैव ॥ सरस्वत्याः सिद्धगणस्य चैव; पूष्णश् च ये चाप्य् अमरास् तथान्ये ॥ पुण्यानि चाप्य् आयतनानि तेषां; ददर्श राजा सुमनोहराणि ॥ तेषूपवासान् विविधान् उपोष्य; दत्त्वा च रत्नानि महाधनानि ॥ तीर्थेषु सर्वेषु परिप्लुताङ्गः; पुनः स शूर्पारकम् आजगाम ॥ स तेन तीर्थेन तु सागरस्य; पुनः प्रयातः सह सोदरीयैः ॥ द्विजैः पृथिव्यां प्रथितं महद्भिस्; तीर्थं प्रभासं समुपाजगाम ॥ तत्राभिषिक्तः पृथुलोहिताक्षः; सहानुजैर् देवगणान् पितॄंश् च ॥ संतर्पयाम् आस तथैव कृष्णा; ते चापि विप्राः सह लोमशेन ॥ स द्वादशाहं जलवायुभक्षः; कुर्वन् क्षपाहःसु तदाभिषेकम् ॥ समन्ततो ऽग्नीन् उपदीपयित्वा; तेपे तपो धर्मभृतां वरिष्ठः ॥tatrodadheḥ kaṃ cid atītya deśaṃ; khyātaṃ pṛthivyāṃ vanam āsasāda || taptaṃ surair yatra tapaḥ purastād; iṣṭaṃ tathā puṇyatamair narendraiḥ || sa tatra tām agryadhanurdharasya; vedīṃ dadarśāyatapīnabāhuḥ || ṛcīkaputrasya tapasvisaṃghaiḥ; samāvṛtāṃ puṇyakṛd arcanīyām || tato vasūnāṃ vasudhādhipaḥ sa; marudgaṇānāṃ ca tathāśvinoś ca || vaivasvatādityadhaneśvarāṇām; indrasya viṣṇoḥ savitur vibhoś ca || bhagasya candrasya divākarasya; pater apāṃ sādhyagaṇasya caiva || dhātuḥ pitṝṇāṃ ca tathā mahātmā; rudrasya rājan sagaṇasya caiva || sarasvatyāḥ siddhagaṇasya caiva; pūṣṇaś ca ye cāpy amarās tathānye || puṇyāni cāpy āyatanāni teṣāṃ; dadarśa rājā sumanoharāṇi || teṣūpavāsān vividhān upoṣya; dattvā ca ratnāni mahādhanāni || tīrtheṣu sarveṣu pariplutāṅgaḥ; punaḥ sa śūrpārakam ājagāma || sa tena tīrthena tu sāgarasya; punaḥ prayātaḥ saha sodarīyaiḥ || dvijaiḥ pṛthivyāṃ prathitaṃ mahadbhis; tīrthaṃ prabhāsaṃ samupājagāma || tatrābhiṣiktaḥ pṛthulohitākṣaḥ; sahānujair devagaṇān pitṝṃś ca || saṃtarpayām āsa tathaiva kṛṣṇā; te cāpi viprāḥ saha lomaśena || sa dvādaśāhaṃ jalavāyubhakṣaḥ; kurvan kṣapāhaḥsu tadābhiṣekam || samantato 'gnīn upadīpayitvā; tepe tapo dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ ||Перейдя часть берега океана, Юдхиштхира достигает знаменитого леса, где прежде боги совершали тапас и святейшие цари жертвовали; там он видит веди лучшего лучника, сына Ричики, окружённую подвижниками и достойную почитания; затем видит святые обители Васу, Марутов, Ашвинов, Ямы, Адитьев, Куберы, Индры, Вишну, Савитара, Бхаги, Луны, Солнца, Варуны, Садхьев, Дхатара, предков, Рудры с ганами, Сарасвати, сиддхов, Пушана и других бессмертных; после разных постов, даров и омовений он возвращается в Шурпараку, затем идёт с братьями и великими брахманами к Прабхасе; там с братьями, Драупади, брахманами и Ломашей омывается, насыщает богов и предков, двенадцать дней питается водой и воздухом, каждый день совершает омовение, разводит вокруг огни и совершает суровый тапас.

Translation

Перейдя некоторую часть берега океана, он достиг знаменитого на земле леса, где прежде боги совершали тапас, а святейшие цари приносили жертвы. Там длиннорукий и широкоплечий увидел веди лучшего лучника, сына Ричики, окружённую собраниями подвижников, достойную почитания благочестивыми. Затем владыка земли увидел прекрасные святые обители Васу, Марутов, Ашвинов, Вайвасваты, Адитьев, Дханешвары, Индры, Вишну, Савитара-владыки, Бхаги, Луны, Солнца, владыки вод, Садхьев, Дхатара, предков, великого Рудры с его сонмом, Сарасвати, сонма сиддхов, Пушана и других бессмертных. В этих местах он соблюдал разные посты, дарил драгоценности и великое богатство, омывал тело во всех тиртхах и снова пришёл в Шурпараку. От этого морского тиртхи он вновь отправился с братьями и великими брахманами к знаменитой на земле великой святыне Прабхасе. Там ширококрасноокий, омывшись вместе с братьями, насытил сонмы богов и предков; так же сделала Кришна, и брахманы вместе с Ломашей. Двенадцать дней он питался водой и воздухом, совершал омовение днём и ночью, разводил вокруг огни и совершал тапас, лучший среди носителей дхармы».

Commentary

Путь к Прабхасе собирает множество божественных присутствий, но Юдхиштхира не превращает их в перечень заслуг: он отвечает постом, дарами и тапасом.

Version

ce44bb6af73b · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC