Mahabharata 3.121.15-21

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
स पयोष्ण्यां नरश्रेष्ठः स्नात्वा वै भ्रातृभिः सह ॥
वैडूर्यपर्वतं चैव नर्मदां च महानदीम् ॥
समाजगाम तेजस्वी भ्रातृभिः सहितो ऽनघः ॥
ततो ऽस्य सर्वाण्य् आचख्यौ लोमशो भगवान् ऋषिः ॥
तीर्थानि रमणीयानि तत्र तत्र विशां पते ॥
यथायोगं यथाप्रीति प्रययौ भ्रातृभिः सह ॥
ददमानो ऽसकृद् वित्तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः ॥
लोमश उवाच
देवानाम् एति कौन्तेय तथा राज्ञां सलोकताम् ॥
वैडूर्यपर्वतं दृष्ट्वा नर्मदाम् अवतीर्य च ॥
संधिर् एष नरश्रेष्ठ त्रेताया द्वापरस्य च ॥
एतम् आसाद्य कौन्तेय सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
एष शर्यातियज्ञस्य देशस् तात प्रकाशते ॥
साक्षाद् यत्रापिबत् सोमम् अश्विभ्यां सह कौशिकः ॥
चुकोप भार्गवश् चापि महेन्द्रस्य महातपाः ॥
संस्तम्भयाम् आस च तं वासवं च्यवनः प्रभुः ॥
सुकन्यां चापि भार्यां स राजपुत्रीम् इवाप्तवान् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
sa payoṣṇyāṃ naraśreṣṭhaḥ snātvā vai bhrātṛbhiḥ saha ||
vaiḍūryaparvataṃ caiva narmadāṃ ca mahānadīm ||
samājagāma tejasvī bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ ||
tato 'sya sarvāṇy ācakhyau lomaśo bhagavān ṛṣiḥ ||
tīrthāni ramaṇīyāni tatra tatra viśāṃ pate ||
yathāyogaṃ yathāprīti prayayau bhrātṛbhiḥ saha ||
dadamāno 'sakṛd vittaṃ brāhmaṇebhyaḥ sahasraśaḥ ||
lomaśa uvāca
devānām eti kaunteya tathā rājñāṃ salokatām ||
vaiḍūryaparvataṃ dṛṣṭvā narmadām avatīrya ca ||
saṃdhir eṣa naraśreṣṭha tretāyā dvāparasya ca ||
etam āsādya kaunteya sarvapāpaiḥ pramucyate ||
eṣa śaryātiyajñasya deśas tāta prakāśate ||
sākṣād yatrāpibat somam aśvibhyāṃ saha kauśikaḥ ||
cukopa bhārgavaś cāpi mahendrasya mahātapāḥ ||
saṃstambhayām āsa ca taṃ vāsavaṃ cyavanaḥ prabhuḥ ||
sukanyāṃ cāpi bhāryāṃ sa rājaputrīm ivāptavān ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच स पयोष्ण्यां नरश्रेष्ठः स्नात्वा वै भ्रातृभिः सह ॥ वैडूर्यपर्वतं चैव नर्मदां च महानदीम् ॥ समाजगाम तेजस्वी भ्रातृभिः सहितो ऽनघः ॥ ततो ऽस्य सर्वाण्य् आचख्यौ लोमशो भगवान् ऋषिः ॥ तीर्थानि रमणीयानि तत्र तत्र विशां पते ॥ यथायोगं यथाप्रीति प्रययौ भ्रातृभिः सह ॥ ददमानो ऽसकृद् वित्तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः ॥ लोमश उवाच देवानाम् एति कौन्तेय तथा राज्ञां सलोकताम् ॥ वैडूर्यपर्वतं दृष्ट्वा नर्मदाम् अवतीर्य च ॥ संधिर् एष नरश्रेष्ठ त्रेताया द्वापरस्य च ॥ एतम् आसाद्य कौन्तेय सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ एष शर्यातियज्ञस्य देशस् तात प्रकाशते ॥ साक्षाद् यत्रापिबत् सोमम् अश्विभ्यां सह कौशिकः ॥ चुकोप भार्गवश् चापि महेन्द्रस्य महातपाः ॥ संस्तम्भयाम् आस च तं वासवं च्यवनः प्रभुः ॥ सुकन्यां चापि भार्यां स राजपुत्रीम् इवाप्तवान् ॥vaiśaṃpāyana uvāca sa payoṣṇyāṃ naraśreṣṭhaḥ snātvā vai bhrātṛbhiḥ saha || vaiḍūryaparvataṃ caiva narmadāṃ ca mahānadīm || samājagāma tejasvī bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ || tato 'sya sarvāṇy ācakhyau lomaśo bhagavān ṛṣiḥ || tīrthāni ramaṇīyāni tatra tatra viśāṃ pate || yathāyogaṃ yathāprīti prayayau bhrātṛbhiḥ saha || dadamāno 'sakṛd vittaṃ brāhmaṇebhyaḥ sahasraśaḥ || lomaśa uvāca devānām eti kaunteya tathā rājñāṃ salokatām || vaiḍūryaparvataṃ dṛṣṭvā narmadām avatīrya ca || saṃdhir eṣa naraśreṣṭha tretāyā dvāparasya ca || etam āsādya kaunteya sarvapāpaiḥ pramucyate || eṣa śaryātiyajñasya deśas tāta prakāśate || sākṣād yatrāpibat somam aśvibhyāṃ saha kauśikaḥ || cukopa bhārgavaś cāpi mahendrasya mahātapāḥ || saṃstambhayām āsa ca taṃ vāsavaṃ cyavanaḥ prabhuḥ || sukanyāṃ cāpi bhāryāṃ sa rājaputrīm ivāptavān ||Вайшампаяна говорит, что лучший из людей, омывшись в Пайошни с братьями, достиг горы Вайдурья и великой реки Нармады; благой риши Ломаша рассказывал ему обо всех красивых тиртхах; Юдхиштхира шёл с братьями как подобало и как было радостно, многократно отдавая тысячами имущество брахманам; Ломаша говорит, что, увидев Вайдурья-гору и войдя в Нармаду, Каунтея достигает одного мира с богами и царями; это стык Трета- и Двапара-юг, достигнув которого человек освобождается от грехов; это место жертвы Шарьяти, где Каушика пил сому вместе с Ашвинами; там Бхаргава разгневался на Махендру, Чьявана остановил Васаву и получил царевну Суканью в жёны.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Омывшись в Пайошни вместе с братьями, лучший из людей, безгрешный царь, достиг горы Вайдурья и великой реки Нармады. Тогда благой риши Ломаша рассказывал ему обо всех прекрасных тиртхах в каждом месте, владыка народа. Юдхиштхира шёл с братьями как подобало и как было ему радостно, снова и снова отдавая брахманам тысячи богатств. Ломаша сказал: “Увидев гору Вайдурья и войдя в Нармаду, Каунтея, человек достигает одного мира с богами и царями. Это, лучший из людей, стык Трета- и Двапара-юг; достигнув его, Каунтея, человек освобождается от всех грехов. Вот место жертвы Шарьяти, дорогой, где сам Каушика пил сому вместе с двумя Ашвинами. Здесь и великотапасный Бхаргава разгневался на Махендру; здесь могучий Чьявана остановил Васаву и получил в жёны царевну Суканью”».

Commentary

Паломничество соединяет географию с памятью: река, гора и место жертвы становятся входом в историю дхармы. Юдхиштхира учится видеть землю как книгу деяний.

Version

8f1112bd99c6 · published Jun 18, 2026, 5:22:17 AM UTC