Mahabharata 3.127.1-11

Devanāgarī

युधिष्ठिर उवाच
कथंवीर्यः स राजाभूत् सोमको वदतां वर ॥
कर्माण्य् अस्य प्रभावं च श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥
लोमश उवाच
युधिष्ठिरासीन् नृपतिः सोमको नाम धार्मिकः ॥
तस्य भार्याशतं राजन् सदृशीनाम् अभूत् तदा ॥
स वै यत्नेन महता तासु पुत्रं महीपतिः ॥
कं चिन् नासादयाम् आस कालेन महता अपि ॥
कदा चित् तस्य वृद्धस्य यतमानस्य यत्नतः ॥
जन्तुर् नाम सुतस् तस्मिन् स्त्रीशते समजायत ॥
तं जातं मातरः सर्वाः परिवार्य समासते ॥
सततं पृष्ठतः कृत्वा कामभोगान् विशां पते ॥
ततः पिपीलिका जन्तुं कदा चिद् अदशत् स्फिजि ॥
स दष्टो व्यनदद् राजंस् तेन दुःखेन बालकः ॥
ततस् ता मातरः सर्वाः प्राक्रोशन् भृशदुःखिताः ॥
परिवार्य जन्तुं सहिताः स शब्दस् तुमुलो ऽभवत् ॥
तम् आर्तनादं सहसा शुश्राव स महीपतिः ॥
अमात्यपरिषन्मध्ये उपविष्टः सहर्त्विजैः ॥
ततः प्रस्थापयाम् आस किम् एतद् इति पार्थिवः ॥
तस्मै क्षत्ता यथावृत्तम् आचचक्षे सुतं प्रति ॥
त्वरमाणः स चोत्थाय सोमकः सह मन्त्रिभिः ॥
प्रविश्यान्तःपुरं पुत्रम् आश्वासयद् अरिंदमः ॥
सान्त्वयित्वा तु तं पुत्रं निष्क्रम्यान्तःपुरान् नृपः ॥
ऋत्विजैः सहितो राजन् सहामात्य उपाविशत् ॥

Transliteration (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃvīryaḥ sa rājābhūt somako vadatāṃ vara ||
karmāṇy asya prabhāvaṃ ca śrotum icchāmi tattvataḥ ||
lomaśa uvāca
yudhiṣṭhirāsīn nṛpatiḥ somako nāma dhārmikaḥ ||
tasya bhāryāśataṃ rājan sadṛśīnām abhūt tadā ||
sa vai yatnena mahatā tāsu putraṃ mahīpatiḥ ||
kaṃ cin nāsādayām āsa kālena mahatā api ||
kadā cit tasya vṛddhasya yatamānasya yatnataḥ ||
jantur nāma sutas tasmin strīśate samajāyata ||
taṃ jātaṃ mātaraḥ sarvāḥ parivārya samāsate ||
satataṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā kāmabhogān viśāṃ pate ||
tataḥ pipīlikā jantuṃ kadā cid adaśat sphiji ||
sa daṣṭo vyanadad rājaṃs tena duḥkhena bālakaḥ ||
tatas tā mātaraḥ sarvāḥ prākrośan bhṛśaduḥkhitāḥ ||
parivārya jantuṃ sahitāḥ sa śabdas tumulo 'bhavat ||
tam ārtanādaṃ sahasā śuśrāva sa mahīpatiḥ ||
amātyapariṣanmadhye upaviṣṭaḥ sahartvijaiḥ ||
tataḥ prasthāpayām āsa kim etad iti pārthivaḥ ||
tasmai kṣattā yathāvṛttam ācacakṣe sutaṃ prati ||
tvaramāṇaḥ sa cotthāya somakaḥ saha mantribhiḥ ||
praviśyāntaḥpuraṃ putram āśvāsayad ariṃdamaḥ ||
sāntvayitvā tu taṃ putraṃ niṣkramyāntaḥpurān nṛpaḥ ||
ṛtvijaiḥ sahito rājan sahāmātya upāviśat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

युधिष्ठिर उवाच कथंवीर्यः स राजाभूत् सोमको वदतां वर ॥ कर्माण्य् अस्य प्रभावं च श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥ लोमश उवाच युधिष्ठिरासीन् नृपतिः सोमको नाम धार्मिकः ॥ तस्य भार्याशतं राजन् सदृशीनाम् अभूत् तदा ॥ स वै यत्नेन महता तासु पुत्रं महीपतिः ॥ कं चिन् नासादयाम् आस कालेन महता अपि ॥ कदा चित् तस्य वृद्धस्य यतमानस्य यत्नतः ॥ जन्तुर् नाम सुतस् तस्मिन् स्त्रीशते समजायत ॥ तं जातं मातरः सर्वाः परिवार्य समासते ॥ सततं पृष्ठतः कृत्वा कामभोगान् विशां पते ॥ ततः पिपीलिका जन्तुं कदा चिद् अदशत् स्फिजि ॥ स दष्टो व्यनदद् राजंस् तेन दुःखेन बालकः ॥ ततस् ता मातरः सर्वाः प्राक्रोशन् भृशदुःखिताः ॥ परिवार्य जन्तुं सहिताः स शब्दस् तुमुलो ऽभवत् ॥ तम् आर्तनादं सहसा शुश्राव स महीपतिः ॥ अमात्यपरिषन्मध्ये उपविष्टः सहर्त्विजैः ॥ ततः प्रस्थापयाम् आस किम् एतद् इति पार्थिवः ॥ तस्मै क्षत्ता यथावृत्तम् आचचक्षे सुतं प्रति ॥ त्वरमाणः स चोत्थाय सोमकः सह मन्त्रिभिः ॥ प्रविश्यान्तःपुरं पुत्रम् आश्वासयद् अरिंदमः ॥ सान्त्वयित्वा तु तं पुत्रं निष्क्रम्यान्तःपुरान् नृपः ॥ ऋत्विजैः सहितो राजन् सहामात्य उपाविशत् ॥yudhiṣṭhira uvāca kathaṃvīryaḥ sa rājābhūt somako vadatāṃ vara || karmāṇy asya prabhāvaṃ ca śrotum icchāmi tattvataḥ || lomaśa uvāca yudhiṣṭhirāsīn nṛpatiḥ somako nāma dhārmikaḥ || tasya bhāryāśataṃ rājan sadṛśīnām abhūt tadā || sa vai yatnena mahatā tāsu putraṃ mahīpatiḥ || kaṃ cin nāsādayām āsa kālena mahatā api || kadā cit tasya vṛddhasya yatamānasya yatnataḥ || jantur nāma sutas tasmin strīśate samajāyata || taṃ jātaṃ mātaraḥ sarvāḥ parivārya samāsate || satataṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā kāmabhogān viśāṃ pate || tataḥ pipīlikā jantuṃ kadā cid adaśat sphiji || sa daṣṭo vyanadad rājaṃs tena duḥkhena bālakaḥ || tatas tā mātaraḥ sarvāḥ prākrośan bhṛśaduḥkhitāḥ || parivārya jantuṃ sahitāḥ sa śabdas tumulo 'bhavat || tam ārtanādaṃ sahasā śuśrāva sa mahīpatiḥ || amātyapariṣanmadhye upaviṣṭaḥ sahartvijaiḥ || tataḥ prasthāpayām āsa kim etad iti pārthivaḥ || tasmai kṣattā yathāvṛttam ācacakṣe sutaṃ prati || tvaramāṇaḥ sa cotthāya somakaḥ saha mantribhiḥ || praviśyāntaḥpuraṃ putram āśvāsayad ariṃdamaḥ || sāntvayitvā tu taṃ putraṃ niṣkramyāntaḥpurān nṛpaḥ || ṛtvijaiḥ sahito rājan sahāmātya upāviśat ||Юдхиштхира спрашивает, какой силой обладал царь Сомака, и хочет истинно услышать его дела и влияние; Ломаша говорит, что был праведный царь Сомака, у которого было сто подобных друг другу жён; великими усилиями он долго не мог получить от них сына; однажды у старого царя после многих стараний в этом сотне женщин родился сын по имени Джанту; все матери сидели вокруг новорождённого, постоянно ставя его выше наслаждений; однажды муравей укусил Джанту в ягодицу, и ребёнок закричал от боли; все матери громко закричали от горя, обступив его; царь услышал этот страдальческий крик, сидя среди министров и жрецов, послал узнать, что случилось, и кшаттар рассказал ему о сыне; Сомака поспешно встал с министрами, вошёл во внутренние покои и успокоил сына, затем вышел и сел со жрецами и министрами.

Translation

Юдхиштхира сказал: «Какой силой обладал тот царь Сомака, лучший из говорящих? Его дела и влияние я хочу услышать истинно». Ломаша сказал: «Юдхиштхира, был царь по имени Сомака, праведный. У него тогда было сто жён, подобных друг другу. Но этот владыка земли, несмотря на великие усилия, долгое время не мог получить от них ни одного сына. Однажды у уже старого царя, после многих стараний, в этом сотне женщин родился сын по имени Джанту. Когда он родился, все матери окружили его и сидели рядом, постоянно ставя его выше всех наслаждений, владыка народа. Однажды муравей укусил Джанту в ягодицу; укушенный, ребёнок закричал от боли. Тогда все матери, глубоко страдая, закричали; они окружили Джанту вместе, и поднялся громкий шум. Владыка земли внезапно услышал этот страдальческий крик, сидя среди совета министров вместе со жрецами. Тогда царь послал узнать: “Что это?” Кшаттар рассказал ему всё, как произошло, о сыне. Сомака, сокрушитель врагов, поспешно поднялся с министрами, вошёл во внутренние покои и успокоил сына. Утешив сына, царь вышел из внутренних покоев и сел вместе со жрецами и министрами».

Commentary

Один ребёнок становится центром страха для всего дворца. Любовь без равновесия превращает даже малую боль в потрясение царства.

Version

b960f2c68c34 · published Jun 18, 2026, 5:22:17 AM UTC