Mahabharata 3.128.1-8

Devanāgarī

सोमक उवाच
ब्रह्मन् यद् यद् यथा कार्यं तत् तत् कुरु तथा तथा ॥
पुत्रकामतया सर्वं करिष्यामि वचस् तव ॥
लोमश उवाच
ततः स याजयाम् आस सोमकं तेन जन्तुना ॥
मातरस् तु बलात् पुत्रम् अपाकर्षुः कृपान्विताः ॥
हा हताः स्मेति वाशन्त्यस् तीव्रशोकसमन्विताः ॥
तं मातरः प्रत्यकर्षन् गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥
सव्ये पाणौ गृहीत्वा तु याजको ऽपि स्म कर्षति ॥
कुररीणाम् इवार्तानाम् अपाकृष्य तु तं सुतम् ॥
विशस्य चैनं विधिना वपाम् अस्य जुहाव सः ॥
वपायां हूयमानायां गन्धम् आघ्राय मातरः ॥
आर्ता निपेतुः सहसा पृथिव्यां कुरुनन्दन ॥
सर्वाश् च गर्भान् अलभंस् ततस् ताः पार्थिवाङ्गनाः ॥
ततो दशसु मासेषु सोमकस्य विशां पते ॥
जज्ञे पुत्रशतं पूर्णं तासु सर्वासु भारत ॥
जन्तुर् ज्येष्ठः समभवज् जनित्र्याम् एव भारत ॥
स तासाम् इष्ट एवासीन् न तथान्ये निजाः सुताः ॥
तच् च लक्षणम् अस्यासीत् सौवर्णं पार्श्व उत्तरे ॥
तस्मिन् पुत्रशते चाग्र्यः स बभूव गुणैर् युतः ॥

Transliteration (IAST)

somaka uvāca
brahman yad yad yathā kāryaṃ tat tat kuru tathā tathā ||
putrakāmatayā sarvaṃ kariṣyāmi vacas tava ||
lomaśa uvāca
tataḥ sa yājayām āsa somakaṃ tena jantunā ||
mātaras tu balāt putram apākarṣuḥ kṛpānvitāḥ ||
hā hatāḥ smeti vāśantyas tīvraśokasamanvitāḥ ||
taṃ mātaraḥ pratyakarṣan gṛhītvā dakṣiṇe kare ||
savye pāṇau gṛhītvā tu yājako 'pi sma karṣati ||
kurarīṇām ivārtānām apākṛṣya tu taṃ sutam ||
viśasya cainaṃ vidhinā vapām asya juhāva saḥ ||
vapāyāṃ hūyamānāyāṃ gandham āghrāya mātaraḥ ||
ārtā nipetuḥ sahasā pṛthivyāṃ kurunandana ||
sarvāś ca garbhān alabhaṃs tatas tāḥ pārthivāṅganāḥ ||
tato daśasu māseṣu somakasya viśāṃ pate ||
jajñe putraśataṃ pūrṇaṃ tāsu sarvāsu bhārata ||
jantur jyeṣṭhaḥ samabhavaj janitryām eva bhārata ||
sa tāsām iṣṭa evāsīn na tathānye nijāḥ sutāḥ ||
tac ca lakṣaṇam asyāsīt sauvarṇaṃ pārśva uttare ||
tasmin putraśate cāgryaḥ sa babhūva guṇair yutaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

सोमक उवाच ब्रह्मन् यद् यद् यथा कार्यं तत् तत् कुरु तथा तथा ॥ पुत्रकामतया सर्वं करिष्यामि वचस् तव ॥ लोमश उवाच ततः स याजयाम् आस सोमकं तेन जन्तुना ॥ मातरस् तु बलात् पुत्रम् अपाकर्षुः कृपान्विताः ॥ हा हताः स्मेति वाशन्त्यस् तीव्रशोकसमन्विताः ॥ तं मातरः प्रत्यकर्षन् गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥ सव्ये पाणौ गृहीत्वा तु याजको ऽपि स्म कर्षति ॥ कुररीणाम् इवार्तानाम् अपाकृष्य तु तं सुतम् ॥ विशस्य चैनं विधिना वपाम् अस्य जुहाव सः ॥ वपायां हूयमानायां गन्धम् आघ्राय मातरः ॥ आर्ता निपेतुः सहसा पृथिव्यां कुरुनन्दन ॥ सर्वाश् च गर्भान् अलभंस् ततस् ताः पार्थिवाङ्गनाः ॥ ततो दशसु मासेषु सोमकस्य विशां पते ॥ जज्ञे पुत्रशतं पूर्णं तासु सर्वासु भारत ॥ जन्तुर् ज्येष्ठः समभवज् जनित्र्याम् एव भारत ॥ स तासाम् इष्ट एवासीन् न तथान्ये निजाः सुताः ॥ तच् च लक्षणम् अस्यासीत् सौवर्णं पार्श्व उत्तरे ॥ तस्मिन् पुत्रशते चाग्र्यः स बभूव गुणैर् युतः ॥somaka uvāca brahman yad yad yathā kāryaṃ tat tat kuru tathā tathā || putrakāmatayā sarvaṃ kariṣyāmi vacas tava || lomaśa uvāca tataḥ sa yājayām āsa somakaṃ tena jantunā || mātaras tu balāt putram apākarṣuḥ kṛpānvitāḥ || hā hatāḥ smeti vāśantyas tīvraśokasamanvitāḥ || taṃ mātaraḥ pratyakarṣan gṛhītvā dakṣiṇe kare || savye pāṇau gṛhītvā tu yājako 'pi sma karṣati || kurarīṇām ivārtānām apākṛṣya tu taṃ sutam || viśasya cainaṃ vidhinā vapām asya juhāva saḥ || vapāyāṃ hūyamānāyāṃ gandham āghrāya mātaraḥ || ārtā nipetuḥ sahasā pṛthivyāṃ kurunandana || sarvāś ca garbhān alabhaṃs tatas tāḥ pārthivāṅganāḥ || tato daśasu māseṣu somakasya viśāṃ pate || jajñe putraśataṃ pūrṇaṃ tāsu sarvāsu bhārata || jantur jyeṣṭhaḥ samabhavaj janitryām eva bhārata || sa tāsām iṣṭa evāsīn na tathānye nijāḥ sutāḥ || tac ca lakṣaṇam asyāsīt sauvarṇaṃ pārśva uttare || tasmin putraśate cāgryaḥ sa babhūva guṇair yutaḥ ||Сомака велит брахману делать всё, как следует, и ради сыновей обещает исполнить всё его слово; Ломаша говорит, что жрец совершил жертву Сомаки с Джанту; матери с жалостью силой оттягивали сына, крича «увы, мы убиты», в великой скорби; матери тянули его за правую руку, а жрец за левую; оторвав сына от страдающих матерей, подобных птицам курари, жрец рассёк его по правилу и возлил его сальник; когда сальник возливался, матери вдохнули запах, в муке сразу упали на землю, и все царские женщины зачали; через десять месяцев у Сомаки во всех них родилась полная сотня сыновей; Джанту стал старшим у той же матери и был дорог всем матерям больше, чем их собственные сыновья; золотой знак был у него на правом боку, и в сотне сыновей он стал главным, наделённым добродетелями.

Translation

Сомака сказал: «Брахман, что и как должно быть сделано, так и делай. Ради желания сыновей я исполню всё твоё слово». Ломаша сказал: «Тогда жрец совершил для Сомаки жертву с этим Джанту. Но матери, полные жалости, силой оттягивали сына. “Увы, мы убиты!” — кричали они, охваченные сильной скорбью. Матери тянули его к себе, схватив за правую руку, а жрец тянул за левую. Оторвав сына от этих страдающих, словно курари, он рассёк его по правилу и возлил его сальник. Когда сальник возливался, матери вдохнули запах; в муке они внезапно упали на землю, о радость Куру. Тогда все царские женщины зачали. Через десять месяцев у Сомаки, владыка народа, во всех них родилась полная сотня сыновей, о Бхарата. Джанту стал старшим у той же матери, Бхарата, и был дорог всем им больше, чем их собственные сыновья. И был у него тот знак: золотой, на правом боку. В этой сотне сыновей он стал первым, наделённый добродетелями».

Commentary

Рассказ намеренно не смягчает боль матерей. Даже когда обряд даёт обещанный результат, память о насилии остаётся в самом центре истории.

Version

66b694711cf6 · published Jun 18, 2026, 5:22:17 AM UTC