Mahabharata 3.128.9-16

Devanāgarī

ततः स लोकम् अगमत् सोमकस्य गुरुः परम् ॥
अथ काले व्यतीते तु सोमको ऽप्य् अगमत् परम् ॥
अथ तं नरके घोरे पच्यमानं ददर्श सः ॥
तम् अपृच्छत् किमर्थं त्वं नरके पच्यसे द्विज ॥
तम् अब्रवीद् गुरुः सो ऽथ पच्यमानो ऽग्निना भृशम् ॥
त्वं मया याजितो राजंस् तस्येदं कर्मणः फलम् ॥
एतच् छ्रुत्वा स राजर्षिर् धर्मराजानम् अब्रवीत् ॥
अहम् अत्र प्रवेक्ष्यामि मुच्यतां मम याजकः ॥
मत्कृते हि महाभागः पच्यते नरकाग्निना ॥
धर्म उवाच
नान्यः कर्तुः फलं राजन्न् उपभुङ्क्ते कदा चन ॥
इमानि तव दृश्यन्ते फलानि ददतां वर ॥
सोमक उवाच
पुण्यान् न कामये लोकान् ऋते ऽहं ब्रह्मवादिनम् ॥
इच्छाम्य् अहम् अनेनैव सह वस्तुं सुरालये ॥
नरके वा धर्मराज कर्मणास्य समो ह्य् अहम् ॥
पुण्यापुण्यफलं देव समम् अस्त्व् आवयोर् इदम् ॥
धर्म उवाच
यद्य् एवम् ईप्सितं राजन् भुङ्क्ष्वास्य सहितः फलम् ॥
तुल्यकालं सहानेन पश्चात् प्राप्स्यसि सद्गतिम् ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ sa lokam agamat somakasya guruḥ param ||
atha kāle vyatīte tu somako 'py agamat param ||
atha taṃ narake ghore pacyamānaṃ dadarśa saḥ ||
tam apṛcchat kimarthaṃ tvaṃ narake pacyase dvija ||
tam abravīd guruḥ so 'tha pacyamāno 'gninā bhṛśam ||
tvaṃ mayā yājito rājaṃs tasyedaṃ karmaṇaḥ phalam ||
etac chrutvā sa rājarṣir dharmarājānam abravīt ||
aham atra pravekṣyāmi mucyatāṃ mama yājakaḥ ||
matkṛte hi mahābhāgaḥ pacyate narakāgninā ||
dharma uvāca
nānyaḥ kartuḥ phalaṃ rājann upabhuṅkte kadā cana ||
imāni tava dṛśyante phalāni dadatāṃ vara ||
somaka uvāca
puṇyān na kāmaye lokān ṛte 'haṃ brahmavādinam ||
icchāmy aham anenaiva saha vastuṃ surālaye ||
narake vā dharmarāja karmaṇāsya samo hy aham ||
puṇyāpuṇyaphalaṃ deva samam astv āvayor idam ||
dharma uvāca
yady evam īpsitaṃ rājan bhuṅkṣvāsya sahitaḥ phalam ||
tulyakālaṃ sahānena paścāt prāpsyasi sadgatim ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततः स लोकम् अगमत् सोमकस्य गुरुः परम् ॥ अथ काले व्यतीते तु सोमको ऽप्य् अगमत् परम् ॥ अथ तं नरके घोरे पच्यमानं ददर्श सः ॥ तम् अपृच्छत् किमर्थं त्वं नरके पच्यसे द्विज ॥ तम् अब्रवीद् गुरुः सो ऽथ पच्यमानो ऽग्निना भृशम् ॥ त्वं मया याजितो राजंस् तस्येदं कर्मणः फलम् ॥ एतच् छ्रुत्वा स राजर्षिर् धर्मराजानम् अब्रवीत् ॥ अहम् अत्र प्रवेक्ष्यामि मुच्यतां मम याजकः ॥ मत्कृते हि महाभागः पच्यते नरकाग्निना ॥ धर्म उवाच नान्यः कर्तुः फलं राजन्न् उपभुङ्क्ते कदा चन ॥ इमानि तव दृश्यन्ते फलानि ददतां वर ॥ सोमक उवाच पुण्यान् न कामये लोकान् ऋते ऽहं ब्रह्मवादिनम् ॥ इच्छाम्य् अहम् अनेनैव सह वस्तुं सुरालये ॥ नरके वा धर्मराज कर्मणास्य समो ह्य् अहम् ॥ पुण्यापुण्यफलं देव समम् अस्त्व् आवयोर् इदम् ॥ धर्म उवाच यद्य् एवम् ईप्सितं राजन् भुङ्क्ष्वास्य सहितः फलम् ॥ तुल्यकालं सहानेन पश्चात् प्राप्स्यसि सद्गतिम् ॥tataḥ sa lokam agamat somakasya guruḥ param || atha kāle vyatīte tu somako 'py agamat param || atha taṃ narake ghore pacyamānaṃ dadarśa saḥ || tam apṛcchat kimarthaṃ tvaṃ narake pacyase dvija || tam abravīd guruḥ so 'tha pacyamāno 'gninā bhṛśam || tvaṃ mayā yājito rājaṃs tasyedaṃ karmaṇaḥ phalam || etac chrutvā sa rājarṣir dharmarājānam abravīt || aham atra pravekṣyāmi mucyatāṃ mama yājakaḥ || matkṛte hi mahābhāgaḥ pacyate narakāgninā || dharma uvāca nānyaḥ kartuḥ phalaṃ rājann upabhuṅkte kadā cana || imāni tava dṛśyante phalāni dadatāṃ vara || somaka uvāca puṇyān na kāmaye lokān ṛte 'haṃ brahmavādinam || icchāmy aham anenaiva saha vastuṃ surālaye || narake vā dharmarāja karmaṇāsya samo hy aham || puṇyāpuṇyaphalaṃ deva samam astv āvayor idam || dharma uvāca yady evam īpsitaṃ rājan bhuṅkṣvāsya sahitaḥ phalam || tulyakālaṃ sahānena paścāt prāpsyasi sadgatim ||Затем гуру Сомаки ушёл в высший мир, а со временем и Сомака; там он увидел гуру, варящегося в страшном аду, и спросил, почему тот страдает; гуру, сильно варимый огнём, говорит, что это плод того дела, которым он совершил жертву для царя; услышав это, царственный риши говорит Дхармараджу, что он войдёт туда, пусть его жрец будет освобождён, потому что ради него этот великодушный варится в адском огне; Дхарма говорит, что никто никогда не вкушает плод деятеля вместо него, и что перед Сомакой видны его плоды; Сомака отвечает, что не желает благих миров без брахмовадина, хочет жить с ним в обители богов или аду, ведь по делу он равен с ним, пусть плод благой и дурной будет у них общий; Дхарма разрешает царю вместе с ним вкушать его плод равное время, а потом достичь доброго пути.

Translation

Затем гуру Сомаки ушёл в высший мир; спустя время и Сомака ушёл в высшее состояние. Там он увидел, что тот варится в страшном аду, и спросил: «Почему ты варишься в аду, дваждырождённый?» Гуру, тяжко варимый огнём, сказал ему: «Царь, я совершил для тебя жертву; это плод того действия». Услышав это, царственный риши сказал Дхармараджу: «Я войду сюда; пусть мой жрец будет освобождён. Ведь ради меня, великодушный, он варится в адском огне». Дхарма сказал: «Никто другой, царь, никогда не вкушает плод деятеля. Эти плоды, лучший из дарителей, видны как твои». Сомака сказал: «Я не желаю благих миров без этого брахмовадина. Я хочу жить вместе с ним в обители богов или в аду, Дхармараджа, ибо по его делу я равен с ним. Пусть этот плод, благой и дурной, бог, будет для нас двоих общим». Дхарма сказал: «Если таково твоё желание, царь, вкушай его плод вместе с ним равное время. Потом достигнешь доброго пути».

Commentary

Сомака поздно, но ясно принимает ответственность. Он не спорит с законом плода, а просит разделить последствия того решения, которое сам санкционировал.

Version

3563b881efbc · published Jun 18, 2026, 5:22:17 AM UTC