Mahabharata 3.129.8-17

Devanāgarī

अत्रानुवंशं पठतः शृणु मे कुरुनन्दन ॥
उलूखलैर् आभरणैः पिशाची यद् अभाषत ॥
युगंधरे दधि प्राश्य उषित्वा चाच्युतस्थले ॥
तद्वद् भूतिलये स्नात्वा सपुत्रा वस्तुम् इच्छसि ॥
एकरात्रम् उषित्वेह द्वितीयं यदि वत्स्यसि ॥
एतद् वै ते दिवा वृत्तं रात्रौ वृत्तम् अतो ऽन्यथा ॥
अत्राद्याहो निवत्स्यामः क्षपां भरतसत्तम ॥
द्वारम् एतद् धि कौन्तेय कुरुक्षेत्रस्य भारत ॥
अत्रैव नाहुषो राजा राजन् क्रतुभिर् इष्टवान् ॥
ययातिर् बहुरत्नाढ्यैर् यत्रेन्द्रो मुदम् अभ्यगात् ॥
एतत् प्लक्षावतरणं यमुनातीर्थम् उच्यते ॥
एतद् वै नाकपृष्ठस्य द्वारम् आहुर् मनीषिणः ॥
अत्र सारस्वतैर् यज्ञैर् ईजानाः परमर्षयः ॥
यूपोलूखलिनस् तात गच्छन्त्य् अवभृथाप्लवम् ॥
अत्रैव भरतो राजा मेध्यम् अश्वम् अवासृजत् ॥
असकृत् कृष्णसारङ्गं धर्मेणावाप्य मेदिनीम् ॥
अत्रैव पुरुषव्याघ्र मरुत्तः सत्रम् उत्तमम् ॥
आस्ते देवर्षिमुख्येन संवर्तेनाभिपालितः ॥
अत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र सर्वांल् लोकान् प्रपश्यति ॥
पूयते दुष्कृताच् चैव समुपस्पृश्य भारत ॥

Transliteration (IAST)

atrānuvaṃśaṃ paṭhataḥ śṛṇu me kurunandana ||
ulūkhalair ābharaṇaiḥ piśācī yad abhāṣata ||
yugaṃdhare dadhi prāśya uṣitvā cācyutasthale ||
tadvad bhūtilaye snātvā saputrā vastum icchasi ||
ekarātram uṣitveha dvitīyaṃ yadi vatsyasi ||
etad vai te divā vṛttaṃ rātrau vṛttam ato 'nyathā ||
atrādyāho nivatsyāmaḥ kṣapāṃ bharatasattama ||
dvāram etad dhi kaunteya kurukṣetrasya bhārata ||
atraiva nāhuṣo rājā rājan kratubhir iṣṭavān ||
yayātir bahuratnāḍhyair yatrendro mudam abhyagāt ||
etat plakṣāvataraṇaṃ yamunātīrtham ucyate ||
etad vai nākapṛṣṭhasya dvāram āhur manīṣiṇaḥ ||
atra sārasvatair yajñair ījānāḥ paramarṣayaḥ ||
yūpolūkhalinas tāta gacchanty avabhṛthāplavam ||
atraiva bharato rājā medhyam aśvam avāsṛjat ||
asakṛt kṛṣṇasāraṅgaṃ dharmeṇāvāpya medinīm ||
atraiva puruṣavyāghra maruttaḥ satram uttamam ||
āste devarṣimukhyena saṃvartenābhipālitaḥ ||
atropaspṛśya rājendra sarvāṃl lokān prapaśyati ||
pūyate duṣkṛtāc caiva samupaspṛśya bhārata ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अत्रानुवंशं पठतः शृणु मे कुरुनन्दन ॥ उलूखलैर् आभरणैः पिशाची यद् अभाषत ॥ युगंधरे दधि प्राश्य उषित्वा चाच्युतस्थले ॥ तद्वद् भूतिलये स्नात्वा सपुत्रा वस्तुम् इच्छसि ॥ एकरात्रम् उषित्वेह द्वितीयं यदि वत्स्यसि ॥ एतद् वै ते दिवा वृत्तं रात्रौ वृत्तम् अतो ऽन्यथा ॥ अत्राद्याहो निवत्स्यामः क्षपां भरतसत्तम ॥ द्वारम् एतद् धि कौन्तेय कुरुक्षेत्रस्य भारत ॥ अत्रैव नाहुषो राजा राजन् क्रतुभिर् इष्टवान् ॥ ययातिर् बहुरत्नाढ्यैर् यत्रेन्द्रो मुदम् अभ्यगात् ॥ एतत् प्लक्षावतरणं यमुनातीर्थम् उच्यते ॥ एतद् वै नाकपृष्ठस्य द्वारम् आहुर् मनीषिणः ॥ अत्र सारस्वतैर् यज्ञैर् ईजानाः परमर्षयः ॥ यूपोलूखलिनस् तात गच्छन्त्य् अवभृथाप्लवम् ॥ अत्रैव भरतो राजा मेध्यम् अश्वम् अवासृजत् ॥ असकृत् कृष्णसारङ्गं धर्मेणावाप्य मेदिनीम् ॥ अत्रैव पुरुषव्याघ्र मरुत्तः सत्रम् उत्तमम् ॥ आस्ते देवर्षिमुख्येन संवर्तेनाभिपालितः ॥ अत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र सर्वांल् लोकान् प्रपश्यति ॥ पूयते दुष्कृताच् चैव समुपस्पृश्य भारत ॥atrānuvaṃśaṃ paṭhataḥ śṛṇu me kurunandana || ulūkhalair ābharaṇaiḥ piśācī yad abhāṣata || yugaṃdhare dadhi prāśya uṣitvā cācyutasthale || tadvad bhūtilaye snātvā saputrā vastum icchasi || ekarātram uṣitveha dvitīyaṃ yadi vatsyasi || etad vai te divā vṛttaṃ rātrau vṛttam ato 'nyathā || atrādyāho nivatsyāmaḥ kṣapāṃ bharatasattama || dvāram etad dhi kaunteya kurukṣetrasya bhārata || atraiva nāhuṣo rājā rājan kratubhir iṣṭavān || yayātir bahuratnāḍhyair yatrendro mudam abhyagāt || etat plakṣāvataraṇaṃ yamunātīrtham ucyate || etad vai nākapṛṣṭhasya dvāram āhur manīṣiṇaḥ || atra sārasvatair yajñair ījānāḥ paramarṣayaḥ || yūpolūkhalinas tāta gacchanty avabhṛthāplavam || atraiva bharato rājā medhyam aśvam avāsṛjat || asakṛt kṛṣṇasāraṅgaṃ dharmeṇāvāpya medinīm || atraiva puruṣavyāghra maruttaḥ satram uttamam || āste devarṣimukhyena saṃvartenābhipālitaḥ || atropaspṛśya rājendra sarvāṃl lokān prapaśyati || pūyate duṣkṛtāc caiva samupaspṛśya bhārata ||Ломаша велит выслушать ануваншу о том, что сказала пишачи с пестами как украшениями: если, вкусив творог в Югандхаре, прожив в Ачьютастхале и омывшись в Бхутилае, желаешь жить с сыновьями, то, прожив здесь одну ночь, не оставайся второй, потому что здесь днём один порядок, а ночью иной; сегодня они проживут ночь здесь, ведь это вход Курукшетры; здесь царь Нахуша Яяти совершал жертвы с многими драгоценностями, где Индра обрёл радость; это Плакшаватарана, тиртха Ямуны, дверь на вершину неба; здесь высшие риши, совершив сарасватские жертвы с юпами и ступами, идут к авбхритхе; здесь царь Бхарата выпустил жертвенного коня, многократно получив землю с чёрными антилопами по дхарме; здесь Марутта, охраняемый главным девариши Самвартой, пребывает в лучшем саттра; коснувшись воды здесь, царь видит все миры и очищается от дурного.

Translation

«Теперь, потомок Куру, выслушай от меня ануваншу, которую произнесла пишачи с пестами вместо украшений: “Если ты, вкусив творог в Югандхаре, прожив в Ачьютастхале и омывшись в Бхутилае, хочешь жить с сыновьями, то, прожив здесь одну ночь, не оставайся второй. Днём здесь один порядок, а ночью — иной”. Сегодня мы проживём здесь эту ночь, лучший из Бхаратов, ибо это, Каунтея, вход в Курукшетру. Здесь же, царь, Нахуша Яяти совершал жертвы с многими драгоценностями, и там Индра обрёл радость. Это Плакшаватарана, тиртха Ямуны; мудрые называют его дверью на вершину неба. Здесь высшие риши, совершив сарасватские жертвы с жертвенными столбами и ступами, идут к омовению авбхритхи. Здесь же, тигр среди людей, царь Бхарата выпускал чистого жертвенного коня, многократно обретая по дхарме землю с чёрными антилопами. Здесь же, о тигр среди людей, Марутта пребывает в лучшем саттра, охраняемый главным девариши Самвартой. Коснувшись здесь воды, царь, человек видит все миры и очищается от дурного, о Бхарата».

Commentary

Даже святое место требует меры: одна ночь благоприятна, вторая опасна. Паломничество учит не присваивать святыню, а проходить через неё с вниманием к её порядку.

Version

848b3f2ec83d · published Jun 18, 2026, 5:22:17 AM UTC