Mahabharata 3.139.11-18

Devanāgarī

लोमश उवाच
स तस्या ब्रह्महत्यायाः पारं गत्वा युधिष्ठिर ॥
अर्वावसुस् तदा सत्रम् आजगाम पुनर् मुनिः ॥
ततः परावसुर् दृष्ट्वा भ्रातरं समुपस्थितम् ॥
बृहद्द्युम्नम् उवाचेदं वचनं परिषद्गतम् ॥
एष ते ब्रह्महा यज्ञं मा द्रष्टुं प्रविशेद् इति ॥
ब्रह्महा प्रेक्षितेनापि पीडयेत् त्वां न संशयः ॥
प्रेष्यैर् उत्सार्यमाणस् तु राजन्न् अर्वावसुस् तदा ॥
न मया ब्रह्महत्येयं कृतेत्य् आह पुनः पुनः ॥
उच्यमानो ऽसकृत् प्रेष्यैर् ब्रह्महन्न् इति भारत ॥
नैव स प्रतिजानाति ब्रह्महत्यां स्वयं कृताम् ॥
मम भ्रात्रा कृतम् इदं मया तु परिरक्षितम् ॥
प्रीतास् तस्याभवन् देवाः कर्मणार्वावसोर् नृप ॥
तं ते प्रवरयाम् आसुर् निरासुश् च परावसुम् ॥
ततो देवा वरं तस्मै ददुर् अग्निपुरोगमाः ॥
स चापि वरयाम् आस पितुर् उत्थानम् आत्मनः ॥
अनागस्त्वं तथा भ्रातुः पितुश् चास्मरणं वधे ॥
भरद्वाजस्य चोत्थानं यवक्रीतस्य चोभयोः ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
sa tasyā brahmahatyāyāḥ pāraṃ gatvā yudhiṣṭhira ||
arvāvasus tadā satram ājagāma punar muniḥ ||
tataḥ parāvasur dṛṣṭvā bhrātaraṃ samupasthitam ||
bṛhaddyumnam uvācedaṃ vacanaṃ pariṣadgatam ||
eṣa te brahmahā yajñaṃ mā draṣṭuṃ praviśed iti ||
brahmahā prekṣitenāpi pīḍayet tvāṃ na saṃśayaḥ ||
preṣyair utsāryamāṇas tu rājann arvāvasus tadā ||
na mayā brahmahatyeyaṃ kṛtety āha punaḥ punaḥ ||
ucyamāno 'sakṛt preṣyair brahmahann iti bhārata ||
naiva sa pratijānāti brahmahatyāṃ svayaṃ kṛtām ||
mama bhrātrā kṛtam idaṃ mayā tu parirakṣitam ||
prītās tasyābhavan devāḥ karmaṇārvāvasor nṛpa ||
taṃ te pravarayām āsur nirāsuś ca parāvasum ||
tato devā varaṃ tasmai dadur agnipurogamāḥ ||
sa cāpi varayām āsa pitur utthānam ātmanaḥ ||
anāgastvaṃ tathā bhrātuḥ pituś cāsmaraṇaṃ vadhe ||
bharadvājasya cotthānaṃ yavakrītasya cobhayoḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

लोमश उवाच स तस्या ब्रह्महत्यायाः पारं गत्वा युधिष्ठिर ॥ अर्वावसुस् तदा सत्रम् आजगाम पुनर् मुनिः ॥ ततः परावसुर् दृष्ट्वा भ्रातरं समुपस्थितम् ॥ बृहद्द्युम्नम् उवाचेदं वचनं परिषद्गतम् ॥ एष ते ब्रह्महा यज्ञं मा द्रष्टुं प्रविशेद् इति ॥ ब्रह्महा प्रेक्षितेनापि पीडयेत् त्वां न संशयः ॥ प्रेष्यैर् उत्सार्यमाणस् तु राजन्न् अर्वावसुस् तदा ॥ न मया ब्रह्महत्येयं कृतेत्य् आह पुनः पुनः ॥ उच्यमानो ऽसकृत् प्रेष्यैर् ब्रह्महन्न् इति भारत ॥ नैव स प्रतिजानाति ब्रह्महत्यां स्वयं कृताम् ॥ मम भ्रात्रा कृतम् इदं मया तु परिरक्षितम् ॥ प्रीतास् तस्याभवन् देवाः कर्मणार्वावसोर् नृप ॥ तं ते प्रवरयाम् आसुर् निरासुश् च परावसुम् ॥ ततो देवा वरं तस्मै ददुर् अग्निपुरोगमाः ॥ स चापि वरयाम् आस पितुर् उत्थानम् आत्मनः ॥ अनागस्त्वं तथा भ्रातुः पितुश् चास्मरणं वधे ॥ भरद्वाजस्य चोत्थानं यवक्रीतस्य चोभयोः ॥lomaśa uvāca sa tasyā brahmahatyāyāḥ pāraṃ gatvā yudhiṣṭhira || arvāvasus tadā satram ājagāma punar muniḥ || tataḥ parāvasur dṛṣṭvā bhrātaraṃ samupasthitam || bṛhaddyumnam uvācedaṃ vacanaṃ pariṣadgatam || eṣa te brahmahā yajñaṃ mā draṣṭuṃ praviśed iti || brahmahā prekṣitenāpi pīḍayet tvāṃ na saṃśayaḥ || preṣyair utsāryamāṇas tu rājann arvāvasus tadā || na mayā brahmahatyeyaṃ kṛtety āha punaḥ punaḥ || ucyamāno 'sakṛt preṣyair brahmahann iti bhārata || naiva sa pratijānāti brahmahatyāṃ svayaṃ kṛtām || mama bhrātrā kṛtam idaṃ mayā tu parirakṣitam || prītās tasyābhavan devāḥ karmaṇārvāvasor nṛpa || taṃ te pravarayām āsur nirāsuś ca parāvasum || tato devā varaṃ tasmai dadur agnipurogamāḥ || sa cāpi varayām āsa pitur utthānam ātmanaḥ || anāgastvaṃ tathā bhrātuḥ pituś cāsmaraṇaṃ vadhe || bharadvājasya cotthānaṃ yavakrītasya cobhayoḥ ||Арвавасу, пройдя до конца очищение от убийства брахмана, снова пришёл на саттра; Паравасу, увидев брата, сказал Брихаддьюмне в собрании, что этот убийца брахмана не должен входить смотреть жертву, потому что даже взгляд убийцы брахмана без сомнения причинит вред; когда слуги выгоняли Арвавасу, он снова и снова говорил, что не совершал этого убийства брахмана; хотя слуги называли его убийцей брахмана, он не признавал, что сам совершил брахмахатйю, и говорил, что это сделал брат, а он только очистил; боги были довольны делом Арвавасу и избрали его, а Паравасу изгнали; тогда боги с Агни впереди дали ему дар, и он выбрал воскресение отца, невиновность брата, чтобы отец не помнил убийства, а также воскресение Бхарадваджи и Явакри, обоих.

Translation

Пройдя до конца очищение от брахмахатйи, Юдхиштхира, муни Арвавасу снова пришёл на саттра. Увидев, что брат подошёл, Паравасу сказал Брихаддьюмне в собрании: “Этот убийца брахмана не должен входить смотреть твою жертву. Даже одним взглядом убийца брахмана, несомненно, причинит тебе вред”. Когда слуги, царь, выгоняли Арвавасу, он снова и снова говорил: “Не мной совершено это убийство брахмана”. Хотя слуги не раз называли его убийцей брахмана, Бхарата, он сам не признавал, что совершил брахмахатйю: “Это сделал мой брат, а я только очистил её”. Боги, царь, были довольны поступком Арвавасу. Они избрали его и изгнали Паравасу. Тогда боги, во главе с Агни, дали ему дар. А он выбрал для себя воскресение отца, а также невиновность брата и то, чтобы отец не помнил убийства; ещё — воскресение Бхарадваджи и Явакри, обоих».

Commentary

Арвавасу просит не наказания, а восстановления. Его чистота видна в том, что он желает блага даже брату, который оклеветал его.

Version

22620b36f5d3 · published Jun 18, 2026, 5:30:48 AM UTC