Mahabharata 3.139.19-24

Devanāgarī

ततः प्रादुर्बभूवुस् ते सर्व एव युधिष्ठिर ॥
अथाब्रवीद् यवक्रीतो देवान् अग्निपुरोगमान् ॥
समधीतं मया ब्रह्म व्रतानि चरितानि च ॥
कथं नु रैभ्यः शक्तो माम् अधीयानं तपस्विनम् ॥
तथायुक्तेन विधिना निहन्तुम् अमरोत्तमाः ॥
देवा ऊचुः
मैवं कृथा यवक्रीत यथा वदसि वै मुने ॥
ऋते गुरुम् अधीता हि सुखं वेदास् त्वया पुरा ॥
अनेन तु गुरून् दुःखात् तोषयित्वा स्वकर्मणा ॥
कालेन महता क्लेशाद् ब्रह्माधिगतम् उत्तमम् ॥
लोमश उवाच
यवक्रीतम् अथोक्त्वैवं देवाः साग्निपुरोगमाः ॥
संजीवयित्वा तान् सर्वान् पुनर् जग्मुस् त्रिविष्टपम् ॥
आश्रमस् तस्य पुण्यो ऽयं सदापुष्पफलद्रुमः ॥
अत्रोष्य राजशार्दूल सर्वपापैः प्रमोक्ष्यसे ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ prādurbabhūvus te sarva eva yudhiṣṭhira ||
athābravīd yavakrīto devān agnipurogamān ||
samadhītaṃ mayā brahma vratāni caritāni ca ||
kathaṃ nu raibhyaḥ śakto mām adhīyānaṃ tapasvinam ||
tathāyuktena vidhinā nihantum amarottamāḥ ||
devā ūcuḥ
maivaṃ kṛthā yavakrīta yathā vadasi vai mune ||
ṛte gurum adhītā hi sukhaṃ vedās tvayā purā ||
anena tu gurūn duḥkhāt toṣayitvā svakarmaṇā ||
kālena mahatā kleśād brahmādhigatam uttamam ||
lomaśa uvāca
yavakrītam athoktvaivaṃ devāḥ sāgnipurogamāḥ ||
saṃjīvayitvā tān sarvān punar jagmus triviṣṭapam ||
āśramas tasya puṇyo 'yaṃ sadāpuṣpaphaladrumaḥ ||
atroṣya rājaśārdūla sarvapāpaiḥ pramokṣyase ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततः प्रादुर्बभूवुस् ते सर्व एव युधिष्ठिर ॥ अथाब्रवीद् यवक्रीतो देवान् अग्निपुरोगमान् ॥ समधीतं मया ब्रह्म व्रतानि चरितानि च ॥ कथं नु रैभ्यः शक्तो माम् अधीयानं तपस्विनम् ॥ तथायुक्तेन विधिना निहन्तुम् अमरोत्तमाः ॥ देवा ऊचुः मैवं कृथा यवक्रीत यथा वदसि वै मुने ॥ ऋते गुरुम् अधीता हि सुखं वेदास् त्वया पुरा ॥ अनेन तु गुरून् दुःखात् तोषयित्वा स्वकर्मणा ॥ कालेन महता क्लेशाद् ब्रह्माधिगतम् उत्तमम् ॥ लोमश उवाच यवक्रीतम् अथोक्त्वैवं देवाः साग्निपुरोगमाः ॥ संजीवयित्वा तान् सर्वान् पुनर् जग्मुस् त्रिविष्टपम् ॥ आश्रमस् तस्य पुण्यो ऽयं सदापुष्पफलद्रुमः ॥ अत्रोष्य राजशार्दूल सर्वपापैः प्रमोक्ष्यसे ॥tataḥ prādurbabhūvus te sarva eva yudhiṣṭhira || athābravīd yavakrīto devān agnipurogamān || samadhītaṃ mayā brahma vratāni caritāni ca || kathaṃ nu raibhyaḥ śakto mām adhīyānaṃ tapasvinam || tathāyuktena vidhinā nihantum amarottamāḥ || devā ūcuḥ maivaṃ kṛthā yavakrīta yathā vadasi vai mune || ṛte gurum adhītā hi sukhaṃ vedās tvayā purā || anena tu gurūn duḥkhāt toṣayitvā svakarmaṇā || kālena mahatā kleśād brahmādhigatam uttamam || lomaśa uvāca yavakrītam athoktvaivaṃ devāḥ sāgnipurogamāḥ || saṃjīvayitvā tān sarvān punar jagmus triviṣṭapam || āśramas tasya puṇyo 'yaṃ sadāpuṣpaphaladrumaḥ || atroṣya rājaśārdūla sarvapāpaiḥ pramokṣyase ||Все они явились вновь; тогда Явакри сказал богам с Агни впереди, что он изучил Брахман и исполнил обеты, как же Райбхья мог убить его, изучающего и подвижника, таким способом; боги отвечают, чтобы он не говорил так, потому что он прежде легко изучил Веды без гуру, а Райбхья, удовлетворив гуру своим делом через боль, за долгое время и с трудом достиг высшего Брахмана; сказав это Явакри и оживив всех, боги с Агни впереди снова ушли на Тривиштапу; Ломаша показывает святой ашрам Явакри с деревьями, всегда цветущими и плодоносящими, и говорит, что, прожив здесь, царь-тигр освободится от всех грехов.

Translation

Тогда все они снова явились, Юдхиштхира. И Явакри сказал богам во главе с Агни: “Я изучил Брахман, исполнил обеты. Как же Райбхья смог таким образом убить меня, изучающего, подвижника, лучшие из бессмертных?” Боги сказали: “Не говори так, Явакри, как ты говоришь, муни. Ты прежде легко изучил Веды без гуру. А он, удовлетворив гуру своим делом через труд и боль, за долгое время и с большим усилием достиг высшего Брахмана”. Ломаша сказал: «Сказав так Явакри, боги вместе с Агни, оживив их всех, снова ушли на Тривиштапу. Вот его святой ашрам, где деревья всегда цветут и плодоносят. Прожив здесь, тигр среди царей, ты освободишься от всех грехов».

Commentary

Боги дают окончательный вывод: лёгко полученное знание не равно знанию, выстраданному служением гуру. Веды должны войти в характер, иначе они не становятся защитой.

Version

f029dfe67abc · published Jun 18, 2026, 5:30:48 AM UTC