Mahabharata 3.140.1-8

Devanāgarī

लोमश उवाच
उशीरबीजं मैनाकं गिरिं श्वेतं च भारत ॥
समतीतो ऽसि कौन्तेय कालशैलं च पार्थिव ॥
एषा गङ्गा सप्तविधा राजते भरतर्षभ ॥
स्थानं विरजसं रम्यं यत्राग्निर् नित्यम् इध्यते ॥
एतद् वै मानुषेणाद्य न शक्यं द्रष्टुम् अप्य् उत ॥
समाधिं कुरुताव्यग्रास् तीर्थान्य् एतानि द्रक्ष्यथ ॥
श्वेतं गिरिं प्रवेक्ष्यामो मन्दरं चैव पर्वतम् ॥
यत्र माणिचरो यक्षः कुबेरश् चापि यक्षराट् ॥
अष्टाशीतिसहस्राणि गन्धर्वाः शीघ्रचारिणः ॥
तथा किंपुरुषा राजन् यक्षाश् चैव चतुर्गुणाः ॥
अनेकरूपसंस्थाना नानाप्रहरणाश् च ते ॥
यक्षेन्द्रं मनुजश्रेष्ठ माणिभद्रम् उपासते ॥
तेषाम् ऋद्धिर् अतीवाग्र्या गतौ वायुसमाश् च ते ॥
स्थानात् प्रच्यावयेयुर् ये देवराजम् अपि ध्रुवम् ॥
तैस् तात बलिभिर् गुप्ता यातुधानैश् च रक्षिताः ॥
दुर्गमाः पर्वताः पार्थ समाधिं परमं कुरु ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
uśīrabījaṃ mainākaṃ giriṃ śvetaṃ ca bhārata ||
samatīto 'si kaunteya kālaśailaṃ ca pārthiva ||
eṣā gaṅgā saptavidhā rājate bharatarṣabha ||
sthānaṃ virajasaṃ ramyaṃ yatrāgnir nityam idhyate ||
etad vai mānuṣeṇādya na śakyaṃ draṣṭum apy uta ||
samādhiṃ kurutāvyagrās tīrthāny etāni drakṣyatha ||
śvetaṃ giriṃ pravekṣyāmo mandaraṃ caiva parvatam ||
yatra māṇicaro yakṣaḥ kuberaś cāpi yakṣarāṭ ||
aṣṭāśītisahasrāṇi gandharvāḥ śīghracāriṇaḥ ||
tathā kiṃpuruṣā rājan yakṣāś caiva caturguṇāḥ ||
anekarūpasaṃsthānā nānāpraharaṇāś ca te ||
yakṣendraṃ manujaśreṣṭha māṇibhadram upāsate ||
teṣām ṛddhir atīvāgryā gatau vāyusamāś ca te ||
sthānāt pracyāvayeyur ye devarājam api dhruvam ||
tais tāta balibhir guptā yātudhānaiś ca rakṣitāḥ ||
durgamāḥ parvatāḥ pārtha samādhiṃ paramaṃ kuru ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

लोमश उवाच उशीरबीजं मैनाकं गिरिं श्वेतं च भारत ॥ समतीतो ऽसि कौन्तेय कालशैलं च पार्थिव ॥ एषा गङ्गा सप्तविधा राजते भरतर्षभ ॥ स्थानं विरजसं रम्यं यत्राग्निर् नित्यम् इध्यते ॥ एतद् वै मानुषेणाद्य न शक्यं द्रष्टुम् अप्य् उत ॥ समाधिं कुरुताव्यग्रास् तीर्थान्य् एतानि द्रक्ष्यथ ॥ श्वेतं गिरिं प्रवेक्ष्यामो मन्दरं चैव पर्वतम् ॥ यत्र माणिचरो यक्षः कुबेरश् चापि यक्षराट् ॥ अष्टाशीतिसहस्राणि गन्धर्वाः शीघ्रचारिणः ॥ तथा किंपुरुषा राजन् यक्षाश् चैव चतुर्गुणाः ॥ अनेकरूपसंस्थाना नानाप्रहरणाश् च ते ॥ यक्षेन्द्रं मनुजश्रेष्ठ माणिभद्रम् उपासते ॥ तेषाम् ऋद्धिर् अतीवाग्र्या गतौ वायुसमाश् च ते ॥ स्थानात् प्रच्यावयेयुर् ये देवराजम् अपि ध्रुवम् ॥ तैस् तात बलिभिर् गुप्ता यातुधानैश् च रक्षिताः ॥ दुर्गमाः पर्वताः पार्थ समाधिं परमं कुरु ॥lomaśa uvāca uśīrabījaṃ mainākaṃ giriṃ śvetaṃ ca bhārata || samatīto 'si kaunteya kālaśailaṃ ca pārthiva || eṣā gaṅgā saptavidhā rājate bharatarṣabha || sthānaṃ virajasaṃ ramyaṃ yatrāgnir nityam idhyate || etad vai mānuṣeṇādya na śakyaṃ draṣṭum apy uta || samādhiṃ kurutāvyagrās tīrthāny etāni drakṣyatha || śvetaṃ giriṃ pravekṣyāmo mandaraṃ caiva parvatam || yatra māṇicaro yakṣaḥ kuberaś cāpi yakṣarāṭ || aṣṭāśītisahasrāṇi gandharvāḥ śīghracāriṇaḥ || tathā kiṃpuruṣā rājan yakṣāś caiva caturguṇāḥ || anekarūpasaṃsthānā nānāpraharaṇāś ca te || yakṣendraṃ manujaśreṣṭha māṇibhadram upāsate || teṣām ṛddhir atīvāgryā gatau vāyusamāś ca te || sthānāt pracyāvayeyur ye devarājam api dhruvam || tais tāta balibhir guptā yātudhānaiś ca rakṣitāḥ || durgamāḥ parvatāḥ pārtha samādhiṃ paramaṃ kuru ||Ломаша говорит, что Юдхиштхира прошёл Уширабиджу, Майнаку, Швета-гору и Калашайлу; вот семивидная Ганга сияет, прекрасное безупречное место, где Агни постоянно возжигается; сегодня это даже увидеть невозможно человеку, пусть они сосредоточатся без тревоги и тогда увидят эти тиртхи; они войдут в Швета-гору и Мандару, где Маничара-якша и Кубера, царь якшей; восемьдесят восемь тысяч быстродвижущихся гандхарвов, кимпуруши и вчетверо больше якшей, разных обликов и с разным оружием, служат владыке якшей Манибхадре; их процветание чрезвычайно высоко, движение как у ветра, они могли бы сдвинуть с места даже царя богов; эти горы труднодоступны, охраняемы сильными и защищаемы ятудханами, поэтому Арджуна должен совершить высшее сосредоточение.

Translation

Ломаша сказал: «Ты прошёл Уширабиджу, Майнаку, гору Швета, а также Калашайлу, о Бхарата, Каунтея. Вот сияет семивидная Ганга, лучший из Бхаратов; это прекрасное, свободное от пыли место, где Агни постоянно возжигается. Сегодня это даже увидеть невозможно человеку. Сосредоточьтесь без тревоги, и вы увидите эти тиртхи. Мы войдём в Швета-гору и на гору Мандару, где пребывает Маничара-якша и Кубера, царь якшей. Восемьдесят восемь тысяч быстродвижущихся гандхарвов, а также кимпуруши, царь, и якши, числом вчетверо больше, разных обликов и с разным оружием, служат, лучший из людей, владыке якшей Манибхадре. Их процветание чрезвычайно высоко, их движение подобно ветру; они, несомненно, могли бы сдвинуть с места даже царя богов. Эти горы, Партха, труднодоступны, охраняемы сильными и защищены ятудханами. Соверши высшее сосредоточение».

Commentary

Паломничество переходит в область, где обычное человеческое восприятие уже недостаточно. Чтобы видеть святыни, нужна не только дорога под ногами, но и собранность сознания.

Version

52a9c3021a74 · published Jun 18, 2026, 5:30:48 AM UTC