Mahabharata 3.142.13-21

Devanāgarī

सततं यः क्षमाशीलः क्षिप्यमाणो ऽप्य् अणीयसा ॥
ऋजुमार्गप्रपन्नस्य शर्मदाताभयस्य च ॥
स तु जिह्मप्रवृत्तस्य माययाभिजिघांसतः ॥
अपि वज्रधरस्यापि भवेत् कालविषोपमः ॥
शत्रोर् अपि प्रपन्नस्य सो ऽनृशंसः प्रतापवान् ॥
दाताभयस्य बीभत्सुर् अमितात्मा महाबलः ॥
सर्वेषाम् आश्रयो ऽस्माकं रणे ऽरीणां प्रमर्दिता ॥
आहर्ता सर्वरत्नानां सर्वेषां नः सुखावहः ॥
रत्नानि यस्य वीर्येण दिव्यान्य् आसन् पुरा मम ॥
बहूनि बहुजातानि यानि प्राप्तः सुयोधनः ॥
यस्य बाहुबलाद् वीर सभा चासीत् पुरा मम ॥
सर्वरत्नमयी ख्याता त्रिषु लोकेषु पाण्डव ॥
वासुदेवसमं वीर्ये कार्तवीर्यसमं युधि ॥
अजेयम् अजितं युद्धे तं न पश्यामि फल्गुनम् ॥
संकर्षणं महावीर्यं त्वां च भीमापराजितम् ॥
अनुजातः स वीर्येण वासुदेवं च शत्रुहा ॥
यस्य बाहुबले तुल्यः प्रभावे च पुरंदरः ॥
जवे वायुर् मुखे सोमः क्रोधे मृत्युः सनातनः ॥

Transliteration (IAST)

satataṃ yaḥ kṣamāśīlaḥ kṣipyamāṇo 'py aṇīyasā ||
ṛjumārgaprapannasya śarmadātābhayasya ca ||
sa tu jihmapravṛttasya māyayābhijighāṃsataḥ ||
api vajradharasyāpi bhavet kālaviṣopamaḥ ||
śatror api prapannasya so 'nṛśaṃsaḥ pratāpavān ||
dātābhayasya bībhatsur amitātmā mahābalaḥ ||
sarveṣām āśrayo 'smākaṃ raṇe 'rīṇāṃ pramarditā ||
āhartā sarvaratnānāṃ sarveṣāṃ naḥ sukhāvahaḥ ||
ratnāni yasya vīryeṇa divyāny āsan purā mama ||
bahūni bahujātāni yāni prāptaḥ suyodhanaḥ ||
yasya bāhubalād vīra sabhā cāsīt purā mama ||
sarvaratnamayī khyātā triṣu lokeṣu pāṇḍava ||
vāsudevasamaṃ vīrye kārtavīryasamaṃ yudhi ||
ajeyam ajitaṃ yuddhe taṃ na paśyāmi phalgunam ||
saṃkarṣaṇaṃ mahāvīryaṃ tvāṃ ca bhīmāparājitam ||
anujātaḥ sa vīryeṇa vāsudevaṃ ca śatruhā ||
yasya bāhubale tulyaḥ prabhāve ca puraṃdaraḥ ||
jave vāyur mukhe somaḥ krodhe mṛtyuḥ sanātanaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

सततं यः क्षमाशीलः क्षिप्यमाणो ऽप्य् अणीयसा ॥ ऋजुमार्गप्रपन्नस्य शर्मदाताभयस्य च ॥ स तु जिह्मप्रवृत्तस्य माययाभिजिघांसतः ॥ अपि वज्रधरस्यापि भवेत् कालविषोपमः ॥ शत्रोर् अपि प्रपन्नस्य सो ऽनृशंसः प्रतापवान् ॥ दाताभयस्य बीभत्सुर् अमितात्मा महाबलः ॥ सर्वेषाम् आश्रयो ऽस्माकं रणे ऽरीणां प्रमर्दिता ॥ आहर्ता सर्वरत्नानां सर्वेषां नः सुखावहः ॥ रत्नानि यस्य वीर्येण दिव्यान्य् आसन् पुरा मम ॥ बहूनि बहुजातानि यानि प्राप्तः सुयोधनः ॥ यस्य बाहुबलाद् वीर सभा चासीत् पुरा मम ॥ सर्वरत्नमयी ख्याता त्रिषु लोकेषु पाण्डव ॥ वासुदेवसमं वीर्ये कार्तवीर्यसमं युधि ॥ अजेयम् अजितं युद्धे तं न पश्यामि फल्गुनम् ॥ संकर्षणं महावीर्यं त्वां च भीमापराजितम् ॥ अनुजातः स वीर्येण वासुदेवं च शत्रुहा ॥ यस्य बाहुबले तुल्यः प्रभावे च पुरंदरः ॥ जवे वायुर् मुखे सोमः क्रोधे मृत्युः सनातनः ॥satataṃ yaḥ kṣamāśīlaḥ kṣipyamāṇo 'py aṇīyasā || ṛjumārgaprapannasya śarmadātābhayasya ca || sa tu jihmapravṛttasya māyayābhijighāṃsataḥ || api vajradharasyāpi bhavet kālaviṣopamaḥ || śatror api prapannasya so 'nṛśaṃsaḥ pratāpavān || dātābhayasya bībhatsur amitātmā mahābalaḥ || sarveṣām āśrayo 'smākaṃ raṇe 'rīṇāṃ pramarditā || āhartā sarvaratnānāṃ sarveṣāṃ naḥ sukhāvahaḥ || ratnāni yasya vīryeṇa divyāny āsan purā mama || bahūni bahujātāni yāni prāptaḥ suyodhanaḥ || yasya bāhubalād vīra sabhā cāsīt purā mama || sarvaratnamayī khyātā triṣu lokeṣu pāṇḍava || vāsudevasamaṃ vīrye kārtavīryasamaṃ yudhi || ajeyam ajitaṃ yuddhe taṃ na paśyāmi phalgunam || saṃkarṣaṇaṃ mahāvīryaṃ tvāṃ ca bhīmāparājitam || anujātaḥ sa vīryeṇa vāsudevaṃ ca śatruhā || yasya bāhubale tulyaḥ prabhāve ca puraṃdaraḥ || jave vāyur mukhe somaḥ krodhe mṛtyuḥ sanātanaḥ ||Он вспоминает Арджуну, который всегда терпелив, даже когда его задевает меньший, даёт покой и бесстрашие тому, кто идёт прямым путём, но для кривого, пытающегося убить обманом, становится как яд Времени даже для Ваджрадхары; Бибхатсу великодушен, могуч и даёт бесстрашие даже врагу, пришедшему за защитой; он опора всех Пандавов, сокрушитель врагов в битве, добытчик всех драгоценностей, приносящий счастье; силой его руки Юдхиштхира прежде имел божественные драгоценности и знаменитую во всех трёх мирах залу; он не видит Пхалгуну, равного Васудеве в доблести и Картавирье в бою, непобедимого и неодолённого; Арджуна по силе подобен Санкаршане, непобедимому Бхиме и Васудеве, равен Пурандаре мощью, Ваю быстротой, Соме лицом и вечной Смерти гневом.

Translation

«Он всегда терпелив, даже когда его задевает меньший; он даёт покой и бесстрашие тому, кто вступил на прямой путь. Но для того, кто действует криво и хочет убить обманом, он становится подобным яду Времени, даже если перед ним сам держатель ваджры. Бибхатсу великодушен, могуч и даёт бесстрашие даже врагу, который пришёл за защитой. Он опора для всех нас, сокрушитель врагов в битве, добытчик всех драгоценностей и источник счастья для всех нас. Его силой, герой, прежде у меня были многие божественные драгоценности разных видов, которые теперь получил Суёдхана. Силой его рук, Пандава, прежде у меня была зала из всех драгоценностей, знаменитая в трёх мирах. Я не вижу Пхалгуну, равного Васудеве в доблести, равного Картавирье в бою, непобедимого, неодолённого в битве. Он, губитель врагов, по силе родился подобным великомогучему Санкаршане, тебе, непобедимому Бхиме, и Васудеве. Силой рук и влиянием он равен Пурандаре, быстротой — Ваю, лицом — Соме, гневом — вечной Смерти».

Commentary

Арджуна описан как сила, соединённая с защитой. Его грозность направлена не против слабого, а против обмана и насилия; поэтому память о нём поддерживает братьев.

Version

e69d63af7369 · published Jun 18, 2026, 5:40:47 AM UTC