Mahabharata 3.167.11-18

Devanāgarī

ते दिशो विदिशः सर्वाः प्रतिरुध्य प्रहारिणः ॥
निघ्नन्ति विविधैः शस्त्रैस् ततो मे व्यथितं मनः ॥
ततो ऽहं मातलेर् वीर्यम् अपश्यं परमाद्भुतम् ॥
अश्वांस् तथा वेगवतो यद् अयत्नाद् अधारयत् ॥
ततो ऽहं लघुभिश् चित्रैर् अस्त्रैस् तान् असुरान् रणे ॥
सायुधान् अच्छिनं राजञ् शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
एवं मे चरतस् तत्र सर्वयत्नेन शत्रुहन् ॥
प्रीतिमान् अभवद् वीरो मातलिः शक्रसारथिः ॥
वध्यमानास् ततस् ते तु हयैस् तेन रथेन च ॥
अगमन् प्रक्षयं के चिन् न्यवर्तन्त तथापरे ॥
स्पर्धमाना इवास्माभिर् निवातकवचा रणे ॥
शरवर्षैर् महद्भिर् मां समन्तात् प्रत्यवारयन् ॥
ततो ऽहं लघुभिश् चित्रैर् ब्रह्मास्त्रपरिमन्त्रितैः ॥
व्यधमं सायकैर् आशु शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
ततः संपीड्यमानास् ते क्रोधाविष्टा महासुराः ॥
अपीडयन् मां सहिताः शरशूलासिवृष्टिभिः ॥

Transliteration (IAST)

te diśo vidiśaḥ sarvāḥ pratirudhya prahāriṇaḥ ||
nighnanti vividhaiḥ śastrais tato me vyathitaṃ manaḥ ||
tato 'haṃ mātaler vīryam apaśyaṃ paramādbhutam ||
aśvāṃs tathā vegavato yad ayatnād adhārayat ||
tato 'haṃ laghubhiś citrair astrais tān asurān raṇe ||
sāyudhān acchinaṃ rājañ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
evaṃ me caratas tatra sarvayatnena śatruhan ||
prītimān abhavad vīro mātaliḥ śakrasārathiḥ ||
vadhyamānās tatas te tu hayais tena rathena ca ||
agaman prakṣayaṃ ke cin nyavartanta tathāpare ||
spardhamānā ivāsmābhir nivātakavacā raṇe ||
śaravarṣair mahadbhir māṃ samantāt pratyavārayan ||
tato 'haṃ laghubhiś citrair brahmāstraparimantritaiḥ ||
vyadhamaṃ sāyakair āśu śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
tataḥ saṃpīḍyamānās te krodhāviṣṭā mahāsurāḥ ||
apīḍayan māṃ sahitāḥ śaraśūlāsivṛṣṭibhiḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ते दिशो विदिशः सर्वाः प्रतिरुध्य प्रहारिणः ॥ निघ्नन्ति विविधैः शस्त्रैस् ततो मे व्यथितं मनः ॥ ततो ऽहं मातलेर् वीर्यम् अपश्यं परमाद्भुतम् ॥ अश्वांस् तथा वेगवतो यद् अयत्नाद् अधारयत् ॥ ततो ऽहं लघुभिश् चित्रैर् अस्त्रैस् तान् असुरान् रणे ॥ सायुधान् अच्छिनं राजञ् शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ एवं मे चरतस् तत्र सर्वयत्नेन शत्रुहन् ॥ प्रीतिमान् अभवद् वीरो मातलिः शक्रसारथिः ॥ वध्यमानास् ततस् ते तु हयैस् तेन रथेन च ॥ अगमन् प्रक्षयं के चिन् न्यवर्तन्त तथापरे ॥ स्पर्धमाना इवास्माभिर् निवातकवचा रणे ॥ शरवर्षैर् महद्भिर् मां समन्तात् प्रत्यवारयन् ॥ ततो ऽहं लघुभिश् चित्रैर् ब्रह्मास्त्रपरिमन्त्रितैः ॥ व्यधमं सायकैर् आशु शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ ततः संपीड्यमानास् ते क्रोधाविष्टा महासुराः ॥ अपीडयन् मां सहिताः शरशूलासिवृष्टिभिः ॥te diśo vidiśaḥ sarvāḥ pratirudhya prahāriṇaḥ || nighnanti vividhaiḥ śastrais tato me vyathitaṃ manaḥ || tato 'haṃ mātaler vīryam apaśyaṃ paramādbhutam || aśvāṃs tathā vegavato yad ayatnād adhārayat || tato 'haṃ laghubhiś citrair astrais tān asurān raṇe || sāyudhān acchinaṃ rājañ śataśo 'tha sahasraśaḥ || evaṃ me caratas tatra sarvayatnena śatruhan || prītimān abhavad vīro mātaliḥ śakrasārathiḥ || vadhyamānās tatas te tu hayais tena rathena ca || agaman prakṣayaṃ ke cin nyavartanta tathāpare || spardhamānā ivāsmābhir nivātakavacā raṇe || śaravarṣair mahadbhir māṃ samantāt pratyavārayan || tato 'haṃ laghubhiś citrair brahmāstraparimantritaiḥ || vyadhamaṃ sāyakair āśu śataśo 'tha sahasraśaḥ || tataḥ saṃpīḍyamānās te krodhāviṣṭā mahāsurāḥ || apīḍayan māṃ sahitāḥ śaraśūlāsivṛṣṭibhiḥ ||Данавы, перекрыв все стороны и промежутки, поражали Арджуну разным оружием, и его ум был взволнован; он увидел чудесную силу Матали, который без усилия удерживал быстрых коней; Арджуна лёгкими и разнообразными астрами отсекал вооружённых асуров сотнями и тысячами, и Матали был доволен; одни данавы гибли от коней и колесницы, другие отступали, но, соперничая, снова окружали Арджуну великими дождями стрел; он стрелами, освящёнными Брахмастрой, быстро разбивал их сотнями и тысячами, но теснимые и разгневанные асуры снова давили его дождём стрел, копий и мечей.

Translation

«Они перекрыли все стороны и промежуточные стороны и поражали меня разнообразным оружием; тогда мой ум был взволнован. Затем я увидел высочайшее и чудесное мастерство Матали: он без усилия удерживал таких быстрых коней. Лёгкими, разнообразными астрами я в бою отсекал вооружённых асуров сотнями и тысячами, и герой Матали, колесничий Шакры, был доволен. Одни, поражаемые конями и той колесницей, шли к гибели; другие отступали. Но Ниватакавачи, словно соперничая с нами, снова со всех сторон преграждали меня великими дождями стрел. Тогда я лёгкими, искусными стрелами, освящёнными Брахмастрой, быстро рассеивал их сотнями и тысячами. Но теснимые, охваченные гневом великие асуры вместе давили меня дождём стрел, копий и мечей».

Commentary

Арджуна не скрывает, что был взволнован. Его величие не в отсутствии давления, а в том, что среди давления он видит опору и действует точно.

Version

ea78ce6b29f7 · published Jun 18, 2026, 5:58:21 AM UTC