Mahabharata 3.167.19-28

Devanāgarī

ततो ऽहम् अस्त्रम् आतिष्ठं परमं तिग्मतेजसम् ॥
दयितं देवराजस्य माधवं नाम भारत ॥
ततः खड्गांस् त्रिशूलांश् च तोमरांश् च सहस्रशः ॥
अस्त्रवीर्येण शतधा तैर् मुक्तान् अहम् अच्छिनम् ॥
छित्त्वा प्रहरणान्य् एषां ततस् तान् अपि सर्वशः ॥
प्रत्यविध्यम् अहं रोषाद् दशभिर् दशभिः शरैः ॥
गाण्डीवाद् धि तदा संख्ये यथा भ्रमरपङ्क्तयः ॥
निष्पतन्ति तथा बाणास् तन् मातलिर् अपूजयत् ॥
तेषाम् अपि तु बाणास् ते बहुत्वाच् छलभा इव ॥
अवाकिरन् मां बलवत् तान् अहं व्यधमं शरैः ॥
वध्यमानास् ततस् ते तु निवातकवचाः पुनः ॥
शरवर्षैर् महद्भिर् मां समन्तात् पर्यवारयन् ॥
शरवेगान् निहत्याहम् अस्त्रैः शरविघातिभिः ॥
ज्वलद्भिः परमैः शीघ्रैस् तान् अविध्यं सहस्रशः ॥
तेषां छिन्नानि गात्राणि विसृजन्ति स्म शोणितम् ॥
प्रावृषीवातिवृष्टानि शृङ्गाणीव धराभृताम् ॥
इन्द्राशनिसमस्पर्शैर् वेगवद्भिर् अजिह्मगैः ॥
मद्बाणैर् वध्यमानास् ते समुद्विग्नाः स्म दानवाः ॥
शतधा भिन्नदेहान्त्राः क्षीणप्रहरणौजसः ॥
ततो निवातकवचा माम् अयुध्यन्त मायया ॥

Transliteration (IAST)

tato 'ham astram ātiṣṭhaṃ paramaṃ tigmatejasam ||
dayitaṃ devarājasya mādhavaṃ nāma bhārata ||
tataḥ khaḍgāṃs triśūlāṃś ca tomarāṃś ca sahasraśaḥ ||
astravīryeṇa śatadhā tair muktān aham acchinam ||
chittvā praharaṇāny eṣāṃ tatas tān api sarvaśaḥ ||
pratyavidhyam ahaṃ roṣād daśabhir daśabhiḥ śaraiḥ ||
gāṇḍīvād dhi tadā saṃkhye yathā bhramarapaṅktayaḥ ||
niṣpatanti tathā bāṇās tan mātalir apūjayat ||
teṣām api tu bāṇās te bahutvāc chalabhā iva ||
avākiran māṃ balavat tān ahaṃ vyadhamaṃ śaraiḥ ||
vadhyamānās tatas te tu nivātakavacāḥ punaḥ ||
śaravarṣair mahadbhir māṃ samantāt paryavārayan ||
śaravegān nihatyāham astraiḥ śaravighātibhiḥ ||
jvaladbhiḥ paramaiḥ śīghrais tān avidhyaṃ sahasraśaḥ ||
teṣāṃ chinnāni gātrāṇi visṛjanti sma śoṇitam ||
prāvṛṣīvātivṛṣṭāni śṛṅgāṇīva dharābhṛtām ||
indrāśanisamasparśair vegavadbhir ajihmagaiḥ ||
madbāṇair vadhyamānās te samudvignāḥ sma dānavāḥ ||
śatadhā bhinnadehāntrāḥ kṣīṇapraharaṇaujasaḥ ||
tato nivātakavacā mām ayudhyanta māyayā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो ऽहम् अस्त्रम् आतिष्ठं परमं तिग्मतेजसम् ॥ दयितं देवराजस्य माधवं नाम भारत ॥ ततः खड्गांस् त्रिशूलांश् च तोमरांश् च सहस्रशः ॥ अस्त्रवीर्येण शतधा तैर् मुक्तान् अहम् अच्छिनम् ॥ छित्त्वा प्रहरणान्य् एषां ततस् तान् अपि सर्वशः ॥ प्रत्यविध्यम् अहं रोषाद् दशभिर् दशभिः शरैः ॥ गाण्डीवाद् धि तदा संख्ये यथा भ्रमरपङ्क्तयः ॥ निष्पतन्ति तथा बाणास् तन् मातलिर् अपूजयत् ॥ तेषाम् अपि तु बाणास् ते बहुत्वाच् छलभा इव ॥ अवाकिरन् मां बलवत् तान् अहं व्यधमं शरैः ॥ वध्यमानास् ततस् ते तु निवातकवचाः पुनः ॥ शरवर्षैर् महद्भिर् मां समन्तात् पर्यवारयन् ॥ शरवेगान् निहत्याहम् अस्त्रैः शरविघातिभिः ॥ ज्वलद्भिः परमैः शीघ्रैस् तान् अविध्यं सहस्रशः ॥ तेषां छिन्नानि गात्राणि विसृजन्ति स्म शोणितम् ॥ प्रावृषीवातिवृष्टानि शृङ्गाणीव धराभृताम् ॥ इन्द्राशनिसमस्पर्शैर् वेगवद्भिर् अजिह्मगैः ॥ मद्बाणैर् वध्यमानास् ते समुद्विग्नाः स्म दानवाः ॥ शतधा भिन्नदेहान्त्राः क्षीणप्रहरणौजसः ॥ ततो निवातकवचा माम् अयुध्यन्त मायया ॥tato 'ham astram ātiṣṭhaṃ paramaṃ tigmatejasam || dayitaṃ devarājasya mādhavaṃ nāma bhārata || tataḥ khaḍgāṃs triśūlāṃś ca tomarāṃś ca sahasraśaḥ || astravīryeṇa śatadhā tair muktān aham acchinam || chittvā praharaṇāny eṣāṃ tatas tān api sarvaśaḥ || pratyavidhyam ahaṃ roṣād daśabhir daśabhiḥ śaraiḥ || gāṇḍīvād dhi tadā saṃkhye yathā bhramarapaṅktayaḥ || niṣpatanti tathā bāṇās tan mātalir apūjayat || teṣām api tu bāṇās te bahutvāc chalabhā iva || avākiran māṃ balavat tān ahaṃ vyadhamaṃ śaraiḥ || vadhyamānās tatas te tu nivātakavacāḥ punaḥ || śaravarṣair mahadbhir māṃ samantāt paryavārayan || śaravegān nihatyāham astraiḥ śaravighātibhiḥ || jvaladbhiḥ paramaiḥ śīghrais tān avidhyaṃ sahasraśaḥ || teṣāṃ chinnāni gātrāṇi visṛjanti sma śoṇitam || prāvṛṣīvātivṛṣṭāni śṛṅgāṇīva dharābhṛtām || indrāśanisamasparśair vegavadbhir ajihmagaiḥ || madbāṇair vadhyamānās te samudvignāḥ sma dānavāḥ || śatadhā bhinnadehāntrāḥ kṣīṇapraharaṇaujasaḥ || tato nivātakavacā mām ayudhyanta māyayā ||Арджуна применил высшую сияющую астру, любимую Индрой, называемую Мадхава; её силой он рассёк тысячи мечей, трезубцев и томаров, затем поразил всех данавов десятью стрелами каждого; стрелы из Гандивы летели как ряды пчёл, и Матали хвалил это; многочисленные стрелы врагов, как саранча, сильно осыпали Арджуну, но он разбивал их своими; когда Ниватакавачи снова окружили его великим дождём стрел, он отразил стрелы астрами-отражателями и тысячами поразил их быстрыми пылающими стрелами; их рассечённые тела изливали кровь, как горные вершины под ливнем; поражённые стрелами Арджуны, подобными молнии Индры, данавы встревожились, их тела и внутренности были рассечены на сотни частей, сила оружия истощилась, и они стали сражаться с Арджуной майей.

Translation

«Тогда я применил высшую, острую сиянием астру, любимую царём богов, называемую Мадхава. Силой этой астры я рассёк на сотни частей тысячи выпущенных ими мечей, трезубцев и томаров. Разрубив их оружие, я в гневе поразил их всех, каждого десятью стрелами. Из Гандивы в бою стрелы вылетали, как ряды пчёл, и Матали хвалил это. Их стрелы, из-за множества похожие на саранчу, сильно осыпали меня, но я разбивал их своими стрелами. Поражаемые, Ниватакавачи снова со всех сторон окружили меня великим дождём стрел. Я отражал их быстрые потоки астрами, противящимися стрелам, и тысячами поражал их пылающими, высшими, стремительными стрелами. Их рассечённые тела изливали кровь, как горные вершины, залитые ливнем в дождливое время. Поражаемые моими быстрыми и прямыми стрелами, прикосновением подобными молнии Индры, данавы пришли в смятение. Их тела и внутренности были рассечены на сотни частей, сила оружия истощилась; тогда Ниватакавачи стали сражаться со мной майей».

Commentary

Когда обычное оружие иссякает, противники переходят к иллюзии. Так битва показывает следующий уровень испытания: воин должен побеждать не только силу, но и обман восприятия.

Version

373d661006f6 · published Jun 18, 2026, 5:58:21 AM UTC