Mahabharata 3.168.1-10

Devanāgarī

अर्जुन उवाच
ततो ऽश्मवर्षं सुमहत् प्रादुरासीत् समन्ततः ॥
नगमात्रैर् महाघोरैस् तन् मां दृढम् अपीडयत् ॥
तद् अहं वज्रसंकाशैः शरैर् इन्द्रास्त्रचोदितैः ॥
अचूर्णयं वेगवद्भिः शतधैकैकम् आहवे ॥
चूर्ण्यमाने ऽश्मवर्षे तु पावकः समजायत ॥
तत्राश्मचूर्णम् अपतत् पावकप्रकरा इव ॥
ततो ऽश्मवर्षे निहते जलवर्षं महत्तरम् ॥
धाराभिर् अक्षमात्राभिः प्रादुरासीन् ममान्तिके ॥
नभसः प्रच्युता धारास् तिग्मवीर्याः सहस्रशः ॥
आवृण्वन् सर्वतो व्योम दिशश् चोपदिशस् तथा ॥
धाराणां च निपातेन वायोर् विस्फूर्जितेन च ॥
गर्जितेन च दैत्यानां न प्राज्ञायत किं चन ॥
धारा दिवि च संबद्धा वसुधायां च सर्वशः ॥
व्यामोहयन्त मां तत्र निपतन्त्यो ऽनिशं भुवि ॥
तत्रोपदिष्टम् इन्द्रेण दिव्यम् अस्त्रं विशोषणम् ॥
दीप्तं प्राहिणवं घोरम् अशुष्यत् तेन तज् जलम् ॥
हते ऽश्मवर्षे तु मया जलवर्षे च शोषिते ॥
मुमुचुर् दानवा मायाम् अग्निं वायुं च मानद ॥
ततो ऽहम् अग्निं व्यधमं सलिलास्त्रेण सर्वशः ॥
शैलेन च महास्त्रेण वायोर् वेगम् अधारयम् ॥

Transliteration (IAST)

arjuna uvāca
tato 'śmavarṣaṃ sumahat prādurāsīt samantataḥ ||
nagamātrair mahāghorais tan māṃ dṛḍham apīḍayat ||
tad ahaṃ vajrasaṃkāśaiḥ śarair indrāstracoditaiḥ ||
acūrṇayaṃ vegavadbhiḥ śatadhaikaikam āhave ||
cūrṇyamāne 'śmavarṣe tu pāvakaḥ samajāyata ||
tatrāśmacūrṇam apatat pāvakaprakarā iva ||
tato 'śmavarṣe nihate jalavarṣaṃ mahattaram ||
dhārābhir akṣamātrābhiḥ prādurāsīn mamāntike ||
nabhasaḥ pracyutā dhārās tigmavīryāḥ sahasraśaḥ ||
āvṛṇvan sarvato vyoma diśaś copadiśas tathā ||
dhārāṇāṃ ca nipātena vāyor visphūrjitena ca ||
garjitena ca daityānāṃ na prājñāyata kiṃ cana ||
dhārā divi ca saṃbaddhā vasudhāyāṃ ca sarvaśaḥ ||
vyāmohayanta māṃ tatra nipatantyo 'niśaṃ bhuvi ||
tatropadiṣṭam indreṇa divyam astraṃ viśoṣaṇam ||
dīptaṃ prāhiṇavaṃ ghoram aśuṣyat tena taj jalam ||
hate 'śmavarṣe tu mayā jalavarṣe ca śoṣite ||
mumucur dānavā māyām agniṃ vāyuṃ ca mānada ||
tato 'ham agniṃ vyadhamaṃ salilāstreṇa sarvaśaḥ ||
śailena ca mahāstreṇa vāyor vegam adhārayam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अर्जुन उवाच ततो ऽश्मवर्षं सुमहत् प्रादुरासीत् समन्ततः ॥ नगमात्रैर् महाघोरैस् तन् मां दृढम् अपीडयत् ॥ तद् अहं वज्रसंकाशैः शरैर् इन्द्रास्त्रचोदितैः ॥ अचूर्णयं वेगवद्भिः शतधैकैकम् आहवे ॥ चूर्ण्यमाने ऽश्मवर्षे तु पावकः समजायत ॥ तत्राश्मचूर्णम् अपतत् पावकप्रकरा इव ॥ ततो ऽश्मवर्षे निहते जलवर्षं महत्तरम् ॥ धाराभिर् अक्षमात्राभिः प्रादुरासीन् ममान्तिके ॥ नभसः प्रच्युता धारास् तिग्मवीर्याः सहस्रशः ॥ आवृण्वन् सर्वतो व्योम दिशश् चोपदिशस् तथा ॥ धाराणां च निपातेन वायोर् विस्फूर्जितेन च ॥ गर्जितेन च दैत्यानां न प्राज्ञायत किं चन ॥ धारा दिवि च संबद्धा वसुधायां च सर्वशः ॥ व्यामोहयन्त मां तत्र निपतन्त्यो ऽनिशं भुवि ॥ तत्रोपदिष्टम् इन्द्रेण दिव्यम् अस्त्रं विशोषणम् ॥ दीप्तं प्राहिणवं घोरम् अशुष्यत् तेन तज् जलम् ॥ हते ऽश्मवर्षे तु मया जलवर्षे च शोषिते ॥ मुमुचुर् दानवा मायाम् अग्निं वायुं च मानद ॥ ततो ऽहम् अग्निं व्यधमं सलिलास्त्रेण सर्वशः ॥ शैलेन च महास्त्रेण वायोर् वेगम् अधारयम् ॥arjuna uvāca tato 'śmavarṣaṃ sumahat prādurāsīt samantataḥ || nagamātrair mahāghorais tan māṃ dṛḍham apīḍayat || tad ahaṃ vajrasaṃkāśaiḥ śarair indrāstracoditaiḥ || acūrṇayaṃ vegavadbhiḥ śatadhaikaikam āhave || cūrṇyamāne 'śmavarṣe tu pāvakaḥ samajāyata || tatrāśmacūrṇam apatat pāvakaprakarā iva || tato 'śmavarṣe nihate jalavarṣaṃ mahattaram || dhārābhir akṣamātrābhiḥ prādurāsīn mamāntike || nabhasaḥ pracyutā dhārās tigmavīryāḥ sahasraśaḥ || āvṛṇvan sarvato vyoma diśaś copadiśas tathā || dhārāṇāṃ ca nipātena vāyor visphūrjitena ca || garjitena ca daityānāṃ na prājñāyata kiṃ cana || dhārā divi ca saṃbaddhā vasudhāyāṃ ca sarvaśaḥ || vyāmohayanta māṃ tatra nipatantyo 'niśaṃ bhuvi || tatropadiṣṭam indreṇa divyam astraṃ viśoṣaṇam || dīptaṃ prāhiṇavaṃ ghoram aśuṣyat tena taj jalam || hate 'śmavarṣe tu mayā jalavarṣe ca śoṣite || mumucur dānavā māyām agniṃ vāyuṃ ca mānada || tato 'ham agniṃ vyadhamaṃ salilāstreṇa sarvaśaḥ || śailena ca mahāstreṇa vāyor vegam adhārayam ||Со всех сторон возник огромный каменный дождь из страшных глыб величиной с гору, сильно давивший Арджуну; он раздробил каждую глыбу быстрыми стрелами, движимыми Индрастрой; когда камни были разбиты, возник огонь, и каменная пыль падала как россыпи пламени; затем данавы создали ещё больший водяной дождь с потоками толщиной с ось, закрывшими небо, стороны и промежутки; падение потоков, рев ветра и крики дайтьев лишили видимости; Арджуна применил указанную Индрой иссушающую астру, и вода высохла; когда каменный дождь был уничтожен, а вода высушена, данавы выпустили майю огня и ветра; Арджуна разбил огонь водной астрой и остановил скорость ветра горной великой астрой.

Translation

Арджуна сказал: «Затем со всех сторон возник огромный каменный дождь: страшные глыбы величиной с гору сильно давили меня. Я быстрыми стрелами, движимыми Индрастрой и подобными ваджре, раздробил каждую на сотни частей в бою. Когда каменный дождь был разбит, возник огонь, и каменная пыль падала, словно россыпи пламени. После уничтожения камней появился ещё больший водяной дождь: тысячи потоков толщиной с ось падали с неба и закрывали всё пространство, стороны и промежуточные стороны. От падения потоков, от грохота ветра и рёва дайтьев ничего нельзя было различить. Потоки висели в небе и падали на землю со всех сторон, постоянно смущая меня. Тогда я послал божественную иссушающую астру, указанную Индрой, сияющую и страшную; этой астрой вода высохла. Когда каменный дождь был уничтожен, а водяной высушен, данавы выпустили майю огня и ветра. Я полностью разбил огонь водной астрой и великой горной астрой удержал скорость ветра».

Commentary

Майя данавов действует через стихии: камень, огонь, вода, ветер. Арджуна отвечает не грубой силой, а знанием соответствий, где каждой угрозе находится должное противодействие.

Version

6005488c672d · published Jun 18, 2026, 5:58:21 AM UTC