Mahabharata 3.172.7-16

Devanāgarī

अथ प्रयोक्ष्यमाणेन दिव्यान्य् अस्त्राणि तेन वै ॥
समाक्रान्ता मही पद्भ्यां समकम्पत सद्रुमा ॥
क्षुभिताः सरितश् चैव तथैव च महोदधिः ॥
शैलाश् चापि व्यशीर्यन्त न ववौ च समीरणः ॥
न बभासे सहस्रांशुर् न जज्वाल च पावकः ॥
न वेदाः प्रतिभान्ति स्म द्विजातीनां कथं चन ॥
अन्तर्भूमिगता ये च प्राणिनो जनमेजय ॥
पीड्यमानाः समुत्थाय पाण्डवं पर्यवारयन् ॥
वेपमानाः प्राञ्जलयस् ते सर्वे पिहिताननाः ॥
दह्यमानास् तदास्त्रैस् तैर् याचन्ति स्म धनंजयम् ॥
ततो ब्रह्मर्षयश् चैव सिद्धाश् चैव सुरर्षयः ॥
जङ्गमानि च भूतानि सर्वाण्य् एवावतस्थिरे ॥
राजर्षयश् च प्रवरास् तथैव च दिवौकसः ॥
यक्षराक्षसगन्धर्वास् तथैव च पतत्रिणः ॥
ततः पितामहश् चैव लोकपालाश् च सर्वशः ॥
भगवांश् च महादेवः सगणो ऽभ्याययौ तदा ॥
ततो वायुर् महाराज दिव्यैर् माल्यैः सुगन्धिभिः ॥
अभितः पाण्डवांश् चित्रैर् अवचक्रे समन्ततः ॥
जगुश् च गाथा विविधा गन्धर्वाः सुरचोदिताः ॥
ननृतुः संघशश् चैव राजन्न् अप्सरसां गणाः ॥

Transliteration (IAST)

atha prayokṣyamāṇena divyāny astrāṇi tena vai ||
samākrāntā mahī padbhyāṃ samakampata sadrumā ||
kṣubhitāḥ saritaś caiva tathaiva ca mahodadhiḥ ||
śailāś cāpi vyaśīryanta na vavau ca samīraṇaḥ ||
na babhāse sahasrāṃśur na jajvāla ca pāvakaḥ ||
na vedāḥ pratibhānti sma dvijātīnāṃ kathaṃ cana ||
antarbhūmigatā ye ca prāṇino janamejaya ||
pīḍyamānāḥ samutthāya pāṇḍavaṃ paryavārayan ||
vepamānāḥ prāñjalayas te sarve pihitānanāḥ ||
dahyamānās tadāstrais tair yācanti sma dhanaṃjayam ||
tato brahmarṣayaś caiva siddhāś caiva surarṣayaḥ ||
jaṅgamāni ca bhūtāni sarvāṇy evāvatasthire ||
rājarṣayaś ca pravarās tathaiva ca divaukasaḥ ||
yakṣarākṣasagandharvās tathaiva ca patatriṇaḥ ||
tataḥ pitāmahaś caiva lokapālāś ca sarvaśaḥ ||
bhagavāṃś ca mahādevaḥ sagaṇo 'bhyāyayau tadā ||
tato vāyur mahārāja divyair mālyaiḥ sugandhibhiḥ ||
abhitaḥ pāṇḍavāṃś citrair avacakre samantataḥ ||
jaguś ca gāthā vividhā gandharvāḥ suracoditāḥ ||
nanṛtuḥ saṃghaśaś caiva rājann apsarasāṃ gaṇāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अथ प्रयोक्ष्यमाणेन दिव्यान्य् अस्त्राणि तेन वै ॥ समाक्रान्ता मही पद्भ्यां समकम्पत सद्रुमा ॥ क्षुभिताः सरितश् चैव तथैव च महोदधिः ॥ शैलाश् चापि व्यशीर्यन्त न ववौ च समीरणः ॥ न बभासे सहस्रांशुर् न जज्वाल च पावकः ॥ न वेदाः प्रतिभान्ति स्म द्विजातीनां कथं चन ॥ अन्तर्भूमिगता ये च प्राणिनो जनमेजय ॥ पीड्यमानाः समुत्थाय पाण्डवं पर्यवारयन् ॥ वेपमानाः प्राञ्जलयस् ते सर्वे पिहिताननाः ॥ दह्यमानास् तदास्त्रैस् तैर् याचन्ति स्म धनंजयम् ॥ ततो ब्रह्मर्षयश् चैव सिद्धाश् चैव सुरर्षयः ॥ जङ्गमानि च भूतानि सर्वाण्य् एवावतस्थिरे ॥ राजर्षयश् च प्रवरास् तथैव च दिवौकसः ॥ यक्षराक्षसगन्धर्वास् तथैव च पतत्रिणः ॥ ततः पितामहश् चैव लोकपालाश् च सर्वशः ॥ भगवांश् च महादेवः सगणो ऽभ्याययौ तदा ॥ ततो वायुर् महाराज दिव्यैर् माल्यैः सुगन्धिभिः ॥ अभितः पाण्डवांश् चित्रैर् अवचक्रे समन्ततः ॥ जगुश् च गाथा विविधा गन्धर्वाः सुरचोदिताः ॥ ननृतुः संघशश् चैव राजन्न् अप्सरसां गणाः ॥atha prayokṣyamāṇena divyāny astrāṇi tena vai || samākrāntā mahī padbhyāṃ samakampata sadrumā || kṣubhitāḥ saritaś caiva tathaiva ca mahodadhiḥ || śailāś cāpi vyaśīryanta na vavau ca samīraṇaḥ || na babhāse sahasrāṃśur na jajvāla ca pāvakaḥ || na vedāḥ pratibhānti sma dvijātīnāṃ kathaṃ cana || antarbhūmigatā ye ca prāṇino janamejaya || pīḍyamānāḥ samutthāya pāṇḍavaṃ paryavārayan || vepamānāḥ prāñjalayas te sarve pihitānanāḥ || dahyamānās tadāstrais tair yācanti sma dhanaṃjayam || tato brahmarṣayaś caiva siddhāś caiva surarṣayaḥ || jaṅgamāni ca bhūtāni sarvāṇy evāvatasthire || rājarṣayaś ca pravarās tathaiva ca divaukasaḥ || yakṣarākṣasagandharvās tathaiva ca patatriṇaḥ || tataḥ pitāmahaś caiva lokapālāś ca sarvaśaḥ || bhagavāṃś ca mahādevaḥ sagaṇo 'bhyāyayau tadā || tato vāyur mahārāja divyair mālyaiḥ sugandhibhiḥ || abhitaḥ pāṇḍavāṃś citrair avacakre samantataḥ || jaguś ca gāthā vividhā gandharvāḥ suracoditāḥ || nanṛtuḥ saṃghaśaś caiva rājann apsarasāṃ gaṇāḥ ||Когда Арджуна собирался применить божественные астры, земля, попранная его стопами, задрожала вместе с деревьями; реки и океан взволновались, горы раскалывались, ветер перестал дуть, солнце не сияло, огонь не горел, веды не являлись брахманам; подземные существа, страдая, поднялись и окружили Пандаву, дрожа, со сложенными ладонями и закрытыми лицами, моля Дхананджаю; пришли брахмариши, сиддхи, суррши, все движущиеся существа, раджариши, боги, якши, ракшасы, гандхарвы и птицы; Питамаха, все локапалы и Махадева с ганами явились; ветер осыпал Пандавов душистыми небесными гирляндами, гандхарвы пели, а сонмы апсар танцевали.

Translation

«Когда он собирался применить божественные астры, земля, попранная его стопами, задрожала вместе с деревьями. Реки взволновались, как и великий океан; горы стали раскалываться, и ветер перестал дуть. Тысячелучистое солнце не сияло, огонь не горел, и веды никак не являлись дваждырождённым. Подземные существа, страдая, поднялись и окружили Пандаву. Они дрожали, стояли со сложенными ладонями, закрыв лица, и, опаляемые тем оружием, молили Дхананджаю. Затем встали брахмариши, сиддхи и суррши, а также все движущиеся существа. Лучшие раджариши, небожители, якши, ракшасы, гандхарвы и птицы тоже явились. Тогда пришли Питамаха, все локапалы и благословенный Махадева со своими ганами. Ветер со всех сторон осыпал Пандавов прекрасными душистыми небесными гирляндами. По велению богов гандхарвы пели разные песни, а сонмы апсар танцевали».

Commentary

Мир содрогается ещё до настоящего применения астр. Так становится ясно: божественное оружие принадлежит не частному гневу, а космическому порядку.

Version

ca3742e09fac · published Jun 18, 2026, 6:08:02 AM UTC