Mahabharata 3.172.17-24

Devanāgarī

तस्मिंस् तु तुमुले काले नारदः सुरचोदितः ॥
आगम्याह वचः पार्थं श्रवणीयम् इदं नृप ॥
अर्जुनार्जुन मा युङ्क्ष्व दिव्यान्य् अस्त्राणि भारत ॥
नैतानि निरधिष्ठाने प्रयुज्यन्ते कदा चन ॥
अधिष्ठाने न वानार्तः प्रयुञ्जीत कदा चन ॥
प्रयोगे सुमहान् दोषो ह्य् अस्त्राणां कुरुनन्दन ॥
एतानि रक्ष्यमाणानि धनंजय यथागमम् ॥
बलवन्ति सुखार्हाणि भविष्यन्ति न संशयः ॥
अरक्ष्यमाणान्य् एतानि त्रैलोक्यस्यापि पाण्डव ॥
भवन्ति स्म विनाशाय मैवं भूयः कृथाः क्व चित् ॥
अजातशत्रो त्वं चैव द्रक्ष्यसे तानि संयुगे ॥
योज्यमानानि पार्थेन द्विषताम् अवमर्दने ॥
निवार्याथ ततः पार्थं सर्वे देवा यथागतम् ॥
जग्मुर् अन्ये च ये तत्र समाजग्मुर् नरर्षभ ॥
तेषु सर्वेषु कौरव्य प्रतियातेषु पाण्डवाः ॥
तस्मिन्न् एव वने हृष्टास् त ऊषुः सह कृष्णया ॥

Transliteration (IAST)

tasmiṃs tu tumule kāle nāradaḥ suracoditaḥ ||
āgamyāha vacaḥ pārthaṃ śravaṇīyam idaṃ nṛpa ||
arjunārjuna mā yuṅkṣva divyāny astrāṇi bhārata ||
naitāni niradhiṣṭhāne prayujyante kadā cana ||
adhiṣṭhāne na vānārtaḥ prayuñjīta kadā cana ||
prayoge sumahān doṣo hy astrāṇāṃ kurunandana ||
etāni rakṣyamāṇāni dhanaṃjaya yathāgamam ||
balavanti sukhārhāṇi bhaviṣyanti na saṃśayaḥ ||
arakṣyamāṇāny etāni trailokyasyāpi pāṇḍava ||
bhavanti sma vināśāya maivaṃ bhūyaḥ kṛthāḥ kva cit ||
ajātaśatro tvaṃ caiva drakṣyase tāni saṃyuge ||
yojyamānāni pārthena dviṣatām avamardane ||
nivāryātha tataḥ pārthaṃ sarve devā yathāgatam ||
jagmur anye ca ye tatra samājagmur nararṣabha ||
teṣu sarveṣu kauravya pratiyāteṣu pāṇḍavāḥ ||
tasminn eva vane hṛṣṭās ta ūṣuḥ saha kṛṣṇayā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तस्मिंस् तु तुमुले काले नारदः सुरचोदितः ॥ आगम्याह वचः पार्थं श्रवणीयम् इदं नृप ॥ अर्जुनार्जुन मा युङ्क्ष्व दिव्यान्य् अस्त्राणि भारत ॥ नैतानि निरधिष्ठाने प्रयुज्यन्ते कदा चन ॥ अधिष्ठाने न वानार्तः प्रयुञ्जीत कदा चन ॥ प्रयोगे सुमहान् दोषो ह्य् अस्त्राणां कुरुनन्दन ॥ एतानि रक्ष्यमाणानि धनंजय यथागमम् ॥ बलवन्ति सुखार्हाणि भविष्यन्ति न संशयः ॥ अरक्ष्यमाणान्य् एतानि त्रैलोक्यस्यापि पाण्डव ॥ भवन्ति स्म विनाशाय मैवं भूयः कृथाः क्व चित् ॥ अजातशत्रो त्वं चैव द्रक्ष्यसे तानि संयुगे ॥ योज्यमानानि पार्थेन द्विषताम् अवमर्दने ॥ निवार्याथ ततः पार्थं सर्वे देवा यथागतम् ॥ जग्मुर् अन्ये च ये तत्र समाजग्मुर् नरर्षभ ॥ तेषु सर्वेषु कौरव्य प्रतियातेषु पाण्डवाः ॥ तस्मिन्न् एव वने हृष्टास् त ऊषुः सह कृष्णया ॥tasmiṃs tu tumule kāle nāradaḥ suracoditaḥ || āgamyāha vacaḥ pārthaṃ śravaṇīyam idaṃ nṛpa || arjunārjuna mā yuṅkṣva divyāny astrāṇi bhārata || naitāni niradhiṣṭhāne prayujyante kadā cana || adhiṣṭhāne na vānārtaḥ prayuñjīta kadā cana || prayoge sumahān doṣo hy astrāṇāṃ kurunandana || etāni rakṣyamāṇāni dhanaṃjaya yathāgamam || balavanti sukhārhāṇi bhaviṣyanti na saṃśayaḥ || arakṣyamāṇāny etāni trailokyasyāpi pāṇḍava || bhavanti sma vināśāya maivaṃ bhūyaḥ kṛthāḥ kva cit || ajātaśatro tvaṃ caiva drakṣyase tāni saṃyuge || yojyamānāni pārthena dviṣatām avamardane || nivāryātha tataḥ pārthaṃ sarve devā yathāgatam || jagmur anye ca ye tatra samājagmur nararṣabha || teṣu sarveṣu kauravya pratiyāteṣu pāṇḍavāḥ || tasminn eva vane hṛṣṭās ta ūṣuḥ saha kṛṣṇayā ||В этот шумный момент Нарада, побуждаемый богами, пришёл и сказал Арджуне не запрягать божественные астры; их никогда не применяют без основания и не используют даже при основании, если нет беды, потому что в применении оружия великое зло; охраняемые должным образом, они будут сильны и благотворны, но неохраняемые могут стать гибелью трёх миров; Юдхиштхира увидит их в битве, когда Партха будет применять их для сокрушения врагов; после того как все боги удержали Арджуну, они ушли, и Пандавы с Кришной радостно жили в том лесу.

Translation

«В этот шумный час Нарада, побуждаемый богами, пришёл и сказал Партхе слова, достойные слуха: “Арджуна, Арджуна, Бхарата, не запрягай божественные астры. Их никогда не применяют без основания. И даже при основании, если нет беды, их не следует применять, Курунандана: в применении астр заключён великий вред. Если ты будешь хранить их, Дхананджая, как они пришли к тебе, они несомненно останутся сильными и благотворными. Но если не хранить их, Пандава, они могут стать гибелью даже для трёх миров. Больше нигде так не делай. А ты, Аджаташатру, увидишь их в бою, когда Партха будет применять их для сокрушения врагов”. Удержав Партху, все боги ушли, как пришли, и вместе с ними ушли другие собравшиеся там существа. Когда все они возвратились, Пандавы вместе с Кришной радостно жили в том же лесу».

Commentary

Нарада формулирует правило силы: владеть оружием не значит демонстрировать его. Истинная мощь хранит себя до момента служения дхарме.

Version

aeadeb152954 · published Jun 18, 2026, 6:08:02 AM UTC