Mahabharata 3.173.1-5

Devanāgarī

जनमेजय उवाच
तस्मिन् कृतास्त्रे रथिनां प्रधाने; प्रत्यागते भवनाद् वृत्रहन्तुः ॥
अतः परं किम् अकुर्वन्त पार्थाः; समेत्य शूरेण धनंजयेन ॥
वैशंपायन उवाच
वनेषु तेष्व् एव तु ते नरेन्द्राः; सहार्जुनेनेन्द्रसमेन वीराः ॥
तस्मिंश् च शैलप्रवरे सुरम्ये; धनेश्वराक्रीडगता विजह्रुः ॥
वेश्मानि तान्य् अप्रतिमानि पश्यन्; क्रीडाश् च नानाद्रुमसंनिकर्षाः ॥
चचार धन्वी बहुधा नरेन्द्रः; सो ऽस्त्रेषु यत्तः सततं किरीटी ॥
अवाप्य वासं नरदेवपुत्राः; प्रसादजं वैश्रवणस्य राज्ञः ॥
न प्राणिनां ते स्पृहयन्ति राजञ्; शिवश् च कालः स बभूव तेषाम् ॥
समेत्य पार्थेन यथैकरात्रम्; ऊषुः समास् तत्र तदा चतस्रः ॥
पूर्वाश् च षट् ता दश पाण्डवानां; शिवा बभूवुर् वसतां वनेषु ॥

Transliteration (IAST)

janamejaya uvāca
tasmin kṛtāstre rathināṃ pradhāne; pratyāgate bhavanād vṛtrahantuḥ ||
ataḥ paraṃ kim akurvanta pārthāḥ; sametya śūreṇa dhanaṃjayena ||
vaiśaṃpāyana uvāca
vaneṣu teṣv eva tu te narendrāḥ; sahārjunenendrasamena vīrāḥ ||
tasmiṃś ca śailapravare suramye; dhaneśvarākrīḍagatā vijahruḥ ||
veśmāni tāny apratimāni paśyan; krīḍāś ca nānādrumasaṃnikarṣāḥ ||
cacāra dhanvī bahudhā narendraḥ; so 'streṣu yattaḥ satataṃ kirīṭī ||
avāpya vāsaṃ naradevaputrāḥ; prasādajaṃ vaiśravaṇasya rājñaḥ ||
na prāṇināṃ te spṛhayanti rājañ; śivaś ca kālaḥ sa babhūva teṣām ||
sametya pārthena yathaikarātram; ūṣuḥ samās tatra tadā catasraḥ ||
pūrvāś ca ṣaṭ tā daśa pāṇḍavānāṃ; śivā babhūvur vasatāṃ vaneṣu ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

जनमेजय उवाच तस्मिन् कृतास्त्रे रथिनां प्रधाने; प्रत्यागते भवनाद् वृत्रहन्तुः ॥ अतः परं किम् अकुर्वन्त पार्थाः; समेत्य शूरेण धनंजयेन ॥ वैशंपायन उवाच वनेषु तेष्व् एव तु ते नरेन्द्राः; सहार्जुनेनेन्द्रसमेन वीराः ॥ तस्मिंश् च शैलप्रवरे सुरम्ये; धनेश्वराक्रीडगता विजह्रुः ॥ वेश्मानि तान्य् अप्रतिमानि पश्यन्; क्रीडाश् च नानाद्रुमसंनिकर्षाः ॥ चचार धन्वी बहुधा नरेन्द्रः; सो ऽस्त्रेषु यत्तः सततं किरीटी ॥ अवाप्य वासं नरदेवपुत्राः; प्रसादजं वैश्रवणस्य राज्ञः ॥ न प्राणिनां ते स्पृहयन्ति राजञ्; शिवश् च कालः स बभूव तेषाम् ॥ समेत्य पार्थेन यथैकरात्रम्; ऊषुः समास् तत्र तदा चतस्रः ॥ पूर्वाश् च षट् ता दश पाण्डवानां; शिवा बभूवुर् वसतां वनेषु ॥janamejaya uvāca tasmin kṛtāstre rathināṃ pradhāne; pratyāgate bhavanād vṛtrahantuḥ || ataḥ paraṃ kim akurvanta pārthāḥ; sametya śūreṇa dhanaṃjayena || vaiśaṃpāyana uvāca vaneṣu teṣv eva tu te narendrāḥ; sahārjunenendrasamena vīrāḥ || tasmiṃś ca śailapravare suramye; dhaneśvarākrīḍagatā vijahruḥ || veśmāni tāny apratimāni paśyan; krīḍāś ca nānādrumasaṃnikarṣāḥ || cacāra dhanvī bahudhā narendraḥ; so 'streṣu yattaḥ satataṃ kirīṭī || avāpya vāsaṃ naradevaputrāḥ; prasādajaṃ vaiśravaṇasya rājñaḥ || na prāṇināṃ te spṛhayanti rājañ; śivaś ca kālaḥ sa babhūva teṣām || sametya pārthena yathaikarātram; ūṣuḥ samās tatra tadā catasraḥ || pūrvāś ca ṣaṭ tā daśa pāṇḍavānāṃ; śivā babhūvur vasatāṃ vaneṣu ||Джанамеджая спрашивает, что Партхи делали после возвращения Дхананджаи из дома Вритрахана с оружием; Вайшампаяна говорит, что цари-герои вместе с Арджуной, подобным Индре, отдыхали в лесах на прекрасной горе, в местах игр Дханешвары; Киритин, всегда внимательный к оружию, ходил с луком, смотрел на несравненные дворцы и рощи; получив по милости Вайшраваны жилище, сыновья царя не завидовали никому, и время было для них благим; после встречи с Арджуной одну ночь они прожили как четыре года, а вместе с прежними шестью летами их лесная жизнь стала десятью благими годами.

Translation

Джанамеджая сказал: «Когда лучший из колесничих вернулся из дома Вритрахана, овладев оружием, что дальше делали Партхи, соединившись с героем Дхананджаей?» Вайшампаяна сказал: «В тех лесах, вместе с Арджуной, равным Индре, эти цари-герои отдыхали на прекраснейшей горе, в местах игр Дханешвары. Киритин, лучник, всегда внимательный к оружию, ходил там, смотря на несравненные дворцы и разные рощи. Получив жилище по милости царя Вайшраваны, сыновья царя не завидовали ни одному живому существу, и время было для них благим. Соединившись с Партхой, они провели там тогда четыре года, словно одну ночь; а прежние шесть лет сделали лесное пребывание Пандавов десятью благими годами».

Commentary

Время у обители Куберы становится почти иным измерением. Когда братья снова вместе, изгнание не исчезает, но боль его смягчается общностью и благословением.

Version

ef6ac80372c9 · published Jun 18, 2026, 6:08:02 AM UTC