Mahabharata 3.173.6-16

Devanāgarī

ततो ऽब्रवीद् वायुसुतस् तरस्वी; जिष्णुश् च राजानम् उपोपविश्य ॥
यमौ च वीरौ सुरराजकल्पाव्; एकान्तम् आस्थाय हितं प्रियं च ॥
तव प्रतिज्ञां कुरुराज सत्यां; चिकीर्षमाणास् त्वदनु प्रियं च ॥
ततो ऽनुगच्छाम वनान्य् अपास्य; सुयोधनं सानुचरं निहन्तुम् ॥
एकादशं वर्षम् इदं वसामः; सुयोधनेनात्तसुखाः सुखार्हाः ॥
तं वञ्चयित्वाधमबुद्धिशीलम्; अज्ञातवासं सुखम् आप्नुयामः ॥
तवाज्ञया पार्थिव निर्विशङ्का; विहाय मानं विचरन् वनानि ॥
समीपवासेन विलोभितास् ते; ज्ञास्यन्ति नास्मान् अपकृष्टदेशान् ॥
संवत्सरं तं तु विहृत्य गूढं; नराधमं तं सुखम् उद्धरेम ॥
निर्यात्य वैरं सफलं सपुष्पं; तस्मै नरेन्द्राधमपूरुषाय ॥
सुयोधनायानुचरैर् वृताय; ततो महीम् आहर धर्मराज ॥
स्वर्गोपमं शैलम् इमं चरद्भिः; शक्यो विहन्तुं नरदेव शोकः ॥
कीर्तिश् च ते भारत पुण्यगन्धा; नश्येत लोकेषु चराचरेषु ॥
तत् प्राप्य राज्यं कुरुपुंगवानां; शक्यं महत् प्राप्तम् अथ क्रियाश् च ॥
इदं तु शक्यं सततं नरेन्द्र; प्राप्तुं त्वया यल् लभसे कुबेरात् ॥
कुरुष्व बुद्धिं द्विषतां वधाय; कृतागसां भारत निग्रहे च ॥
तेजस् तवोग्रं न सहेत राजन्; समेत्य साक्षाद् अपि वज्रपाणिः ॥
न हि व्यथां जातु करिष्यतस् तौ; समेत्य देवैर् अपि धर्मराज ॥
त्वदर्थसिद्ध्यर्थम् अभिप्रवृत्तौ; सुपर्णकेतुश् च शिनेश् च नप्ता ॥
यथैव कृष्णो ऽप्रतिमो बलेन; तथैव राजन् स शिनिप्रवीरः ॥
तवार्थसिद्ध्यर्थम् अभिप्रवृत्तौ; यथैव कृष्णः सह यादवैस् तैः ॥
तथैव चावां नरदेववर्य; यमौ च वीरौ कृतिनौ प्रयोगे ॥
त्वदर्थयोगप्रभवप्रधानाः; समं करिष्याम परान् समेत्य ॥

Transliteration (IAST)

tato 'bravīd vāyusutas tarasvī; jiṣṇuś ca rājānam upopaviśya ||
yamau ca vīrau surarājakalpāv; ekāntam āsthāya hitaṃ priyaṃ ca ||
tava pratijñāṃ kururāja satyāṃ; cikīrṣamāṇās tvadanu priyaṃ ca ||
tato 'nugacchāma vanāny apāsya; suyodhanaṃ sānucaraṃ nihantum ||
ekādaśaṃ varṣam idaṃ vasāmaḥ; suyodhanenāttasukhāḥ sukhārhāḥ ||
taṃ vañcayitvādhamabuddhiśīlam; ajñātavāsaṃ sukham āpnuyāmaḥ ||
tavājñayā pārthiva nirviśaṅkā; vihāya mānaṃ vicaran vanāni ||
samīpavāsena vilobhitās te; jñāsyanti nāsmān apakṛṣṭadeśān ||
saṃvatsaraṃ taṃ tu vihṛtya gūḍhaṃ; narādhamaṃ taṃ sukham uddharema ||
niryātya vairaṃ saphalaṃ sapuṣpaṃ; tasmai narendrādhamapūruṣāya ||
suyodhanāyānucarair vṛtāya; tato mahīm āhara dharmarāja ||
svargopamaṃ śailam imaṃ caradbhiḥ; śakyo vihantuṃ naradeva śokaḥ ||
kīrtiś ca te bhārata puṇyagandhā; naśyeta lokeṣu carācareṣu ||
tat prāpya rājyaṃ kurupuṃgavānāṃ; śakyaṃ mahat prāptam atha kriyāś ca ||
idaṃ tu śakyaṃ satataṃ narendra; prāptuṃ tvayā yal labhase kuberāt ||
kuruṣva buddhiṃ dviṣatāṃ vadhāya; kṛtāgasāṃ bhārata nigrahe ca ||
tejas tavograṃ na saheta rājan; sametya sākṣād api vajrapāṇiḥ ||
na hi vyathāṃ jātu kariṣyatas tau; sametya devair api dharmarāja ||
tvadarthasiddhyartham abhipravṛttau; suparṇaketuś ca śineś ca naptā ||
yathaiva kṛṣṇo 'pratimo balena; tathaiva rājan sa śinipravīraḥ ||
tavārthasiddhyartham abhipravṛttau; yathaiva kṛṣṇaḥ saha yādavais taiḥ ||
tathaiva cāvāṃ naradevavarya; yamau ca vīrau kṛtinau prayoge ||
tvadarthayogaprabhavapradhānāḥ; samaṃ kariṣyāma parān sametya ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो ऽब्रवीद् वायुसुतस् तरस्वी; जिष्णुश् च राजानम् उपोपविश्य ॥ यमौ च वीरौ सुरराजकल्पाव्; एकान्तम् आस्थाय हितं प्रियं च ॥ तव प्रतिज्ञां कुरुराज सत्यां; चिकीर्षमाणास् त्वदनु प्रियं च ॥ ततो ऽनुगच्छाम वनान्य् अपास्य; सुयोधनं सानुचरं निहन्तुम् ॥ एकादशं वर्षम् इदं वसामः; सुयोधनेनात्तसुखाः सुखार्हाः ॥ तं वञ्चयित्वाधमबुद्धिशीलम्; अज्ञातवासं सुखम् आप्नुयामः ॥ तवाज्ञया पार्थिव निर्विशङ्का; विहाय मानं विचरन् वनानि ॥ समीपवासेन विलोभितास् ते; ज्ञास्यन्ति नास्मान् अपकृष्टदेशान् ॥ संवत्सरं तं तु विहृत्य गूढं; नराधमं तं सुखम् उद्धरेम ॥ निर्यात्य वैरं सफलं सपुष्पं; तस्मै नरेन्द्राधमपूरुषाय ॥ सुयोधनायानुचरैर् वृताय; ततो महीम् आहर धर्मराज ॥ स्वर्गोपमं शैलम् इमं चरद्भिः; शक्यो विहन्तुं नरदेव शोकः ॥ कीर्तिश् च ते भारत पुण्यगन्धा; नश्येत लोकेषु चराचरेषु ॥ तत् प्राप्य राज्यं कुरुपुंगवानां; शक्यं महत् प्राप्तम् अथ क्रियाश् च ॥ इदं तु शक्यं सततं नरेन्द्र; प्राप्तुं त्वया यल् लभसे कुबेरात् ॥ कुरुष्व बुद्धिं द्विषतां वधाय; कृतागसां भारत निग्रहे च ॥ तेजस् तवोग्रं न सहेत राजन्; समेत्य साक्षाद् अपि वज्रपाणिः ॥ न हि व्यथां जातु करिष्यतस् तौ; समेत्य देवैर् अपि धर्मराज ॥ त्वदर्थसिद्ध्यर्थम् अभिप्रवृत्तौ; सुपर्णकेतुश् च शिनेश् च नप्ता ॥ यथैव कृष्णो ऽप्रतिमो बलेन; तथैव राजन् स शिनिप्रवीरः ॥ तवार्थसिद्ध्यर्थम् अभिप्रवृत्तौ; यथैव कृष्णः सह यादवैस् तैः ॥ तथैव चावां नरदेववर्य; यमौ च वीरौ कृतिनौ प्रयोगे ॥ त्वदर्थयोगप्रभवप्रधानाः; समं करिष्याम परान् समेत्य ॥tato 'bravīd vāyusutas tarasvī; jiṣṇuś ca rājānam upopaviśya || yamau ca vīrau surarājakalpāv; ekāntam āsthāya hitaṃ priyaṃ ca || tava pratijñāṃ kururāja satyāṃ; cikīrṣamāṇās tvadanu priyaṃ ca || tato 'nugacchāma vanāny apāsya; suyodhanaṃ sānucaraṃ nihantum || ekādaśaṃ varṣam idaṃ vasāmaḥ; suyodhanenāttasukhāḥ sukhārhāḥ || taṃ vañcayitvādhamabuddhiśīlam; ajñātavāsaṃ sukham āpnuyāmaḥ || tavājñayā pārthiva nirviśaṅkā; vihāya mānaṃ vicaran vanāni || samīpavāsena vilobhitās te; jñāsyanti nāsmān apakṛṣṭadeśān || saṃvatsaraṃ taṃ tu vihṛtya gūḍhaṃ; narādhamaṃ taṃ sukham uddharema || niryātya vairaṃ saphalaṃ sapuṣpaṃ; tasmai narendrādhamapūruṣāya || suyodhanāyānucarair vṛtāya; tato mahīm āhara dharmarāja || svargopamaṃ śailam imaṃ caradbhiḥ; śakyo vihantuṃ naradeva śokaḥ || kīrtiś ca te bhārata puṇyagandhā; naśyeta lokeṣu carācareṣu || tat prāpya rājyaṃ kurupuṃgavānāṃ; śakyaṃ mahat prāptam atha kriyāś ca || idaṃ tu śakyaṃ satataṃ narendra; prāptuṃ tvayā yal labhase kuberāt || kuruṣva buddhiṃ dviṣatāṃ vadhāya; kṛtāgasāṃ bhārata nigrahe ca || tejas tavograṃ na saheta rājan; sametya sākṣād api vajrapāṇiḥ || na hi vyathāṃ jātu kariṣyatas tau; sametya devair api dharmarāja || tvadarthasiddhyartham abhipravṛttau; suparṇaketuś ca śineś ca naptā || yathaiva kṛṣṇo 'pratimo balena; tathaiva rājan sa śinipravīraḥ || tavārthasiddhyartham abhipravṛttau; yathaiva kṛṣṇaḥ saha yādavais taiḥ || tathaiva cāvāṃ naradevavarya; yamau ca vīrau kṛtinau prayoge || tvadarthayogaprabhavapradhānāḥ; samaṃ kariṣyāma parān sametya ||Сын Ваю, Джишну и оба сына Мадри, сев рядом с царём наедине, сказали ему приятное и полезное: желая исполнить его истинную клятву и сделать ему приятное, они предлагают оставить леса, после скрытого года обмануть Суйодхану и уничтожить его с приближёнными; уже идёт одиннадцатый год, они лишены счастья Суйодханой, хотя достойны счастья; после тайного года они смогут вернуть вражду с плодом и цветом этому низкому человеку и его спутникам; Юдхиштхира должен принять землю; гора подобна небу, но его слава может исчезнуть, а после царства он сможет совершить великие дела; Куберово благо доступно и сейчас, но надо подумать об уничтожении виновных врагов; даже Ваджрапани не вынес бы сурового сияния Юдхиштхиры; Кришна, Сатьяки, Ядавы, Бхима, Арджуна и близнецы готовы ради его цели встретить врагов.

Translation

«Тогда стремительный сын Ваю, Джишну и два героя-близнеца, подобные царю богов, сели рядом с царём наедине и сказали ему полезное и приятное: “Царь Куру, мы хотим сделать твою клятву истинной и поступить тебе во благо. Поэтому, оставив леса, пойдём уничтожить Суйодхану с его спутниками. Вот уже одиннадцатый год мы живём, лишённые счастья Суйодханой, хотя достойны счастья. Обманув его скрытым проживанием, мы достигнем благополучия; проведя год тайно, легко вырвем этого низкого человека, принесём ему вражду с плодом и цветом, ему, низшему из царей, вместе с его окружением. А затем, Дхармараджа, возьми землю у Суйодханы, окружённого спутниками. Ходя по этой горе, подобной небу, можно развеять скорбь; но твоя слава, Бхарата, с благим ароматом, может исчезнуть среди движущихся и неподвижных миров. Достигнув царства Куру, ты сможешь совершить великие дела. То, что ты получаешь от Куберы, царь, можно получать всегда; но подумай об уничтожении врагов и обуздании виновных. Твоего сурового сияния, царь, не вынес бы даже сам Ваджрапани, встретившись с тобой. Ради твоей цели готовы Супарнакету и внук Шини; как Кришна несравнен силой, таков и герой из рода Шини. Ради твоей цели готовы Кришна с Ядавами, и мы тоже, лучший из царей: я, Джишну и два искусных героя-близнеца. Встретив врагов, мы сравняем их силой, рождённой из служения твоему делу”».

Commentary

Братья горят желанием действовать, но говорят через клятву Юдхиштхиры. Их сила признаёт старшего как центр дхармы, даже когда зовёт к войне.

Version

34ff38967d55 · published Jun 18, 2026, 6:08:02 AM UTC