Mahabharata 3.193.10-20

Devanāgarī

उत्तङ्क उवाच
भवता रक्षणं कार्यं तत् तावत् कर्तुम् अर्हसि ॥
निरुद्विग्ना वयं राजंस् त्वत्प्रसादाद् वसेमहि ॥
त्वया हि पृथिवी राजन् रक्ष्यमाणा महात्मना ॥
भविष्यति निरुद्विग्ना नारण्यं गन्तुम् अर्हसि ॥
पालने हि महान् धर्मः प्रजानाम् इह दृश्यते ॥
न तथा दृश्यते ऽरण्ये मा ते भूद् बुद्धिर् ईदृशी ॥
ईदृशो न हि राजेन्द्र धर्मः क्व चन दृश्यते ॥
प्रजानां पालने यो वै पुरा राजर्षिभिः कृतः ॥
रक्षितव्याः प्रजा राज्ञा तास् त्वं रक्षितुम् अर्हसि ॥
निरुद्विग्नस् तपश् चर्तुं न हि शक्नोमि पार्थिव ॥
ममाश्रमसमीपे वै समेषु मरुधन्वसु ॥
समुद्रो वालुकापूर्ण उज्जानक इति स्मृतः ॥
बहुयोजनविस्तीर्णो बहुयोजनम् आयतः ॥
तत्र रौद्रो दानवेन्द्रो महावीर्यपराक्रमः ॥
मधुकैटभयोः पुत्रो धुन्धुर् नाम सुदारुणः ॥
अन्तर्भूमिगतो राजन् वसत्य् अमितविक्रमः ॥
तं निहत्य महाराज वनं त्वं गन्तुम् अर्हसि ॥
शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम् ॥
त्रिदशानां विनाशाय लोकानां चापि पार्थिव ॥
अवध्यो देवतानां स दैत्यानाम् अथ रक्षसाम् ॥
नागानाम् अथ यक्षाणां गन्धर्वाणां च सर्वशः ॥
अवाप्य स वरं राजन् सर्वलोकपितामहात् ॥
तं विनाशय भद्रं ते मा ते बुद्धिर् अतो ऽन्यथा ॥
प्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं शाश्वतीम् अव्ययां ध्रुवाम् ॥

Transliteration (IAST)

uttaṅka uvāca
bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tat tāvat kartum arhasi ||
nirudvignā vayaṃ rājaṃs tvatprasādād vasemahi ||
tvayā hi pṛthivī rājan rakṣyamāṇā mahātmanā ||
bhaviṣyati nirudvignā nāraṇyaṃ gantum arhasi ||
pālane hi mahān dharmaḥ prajānām iha dṛśyate ||
na tathā dṛśyate 'raṇye mā te bhūd buddhir īdṛśī ||
īdṛśo na hi rājendra dharmaḥ kva cana dṛśyate ||
prajānāṃ pālane yo vai purā rājarṣibhiḥ kṛtaḥ ||
rakṣitavyāḥ prajā rājñā tās tvaṃ rakṣitum arhasi ||
nirudvignas tapaś cartuṃ na hi śaknomi pārthiva ||
mamāśramasamīpe vai sameṣu marudhanvasu ||
samudro vālukāpūrṇa ujjānaka iti smṛtaḥ ||
bahuyojanavistīrṇo bahuyojanam āyataḥ ||
tatra raudro dānavendro mahāvīryaparākramaḥ ||
madhukaiṭabhayoḥ putro dhundhur nāma sudāruṇaḥ ||
antarbhūmigato rājan vasaty amitavikramaḥ ||
taṃ nihatya mahārāja vanaṃ tvaṃ gantum arhasi ||
śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam ||
tridaśānāṃ vināśāya lokānāṃ cāpi pārthiva ||
avadhyo devatānāṃ sa daityānām atha rakṣasām ||
nāgānām atha yakṣāṇāṃ gandharvāṇāṃ ca sarvaśaḥ ||
avāpya sa varaṃ rājan sarvalokapitāmahāt ||
taṃ vināśaya bhadraṃ te mā te buddhir ato 'nyathā ||
prāpsyase mahatīṃ kīrtiṃ śāśvatīm avyayāṃ dhruvām ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

उत्तङ्क उवाच भवता रक्षणं कार्यं तत् तावत् कर्तुम् अर्हसि ॥ निरुद्विग्ना वयं राजंस् त्वत्प्रसादाद् वसेमहि ॥ त्वया हि पृथिवी राजन् रक्ष्यमाणा महात्मना ॥ भविष्यति निरुद्विग्ना नारण्यं गन्तुम् अर्हसि ॥ पालने हि महान् धर्मः प्रजानाम् इह दृश्यते ॥ न तथा दृश्यते ऽरण्ये मा ते भूद् बुद्धिर् ईदृशी ॥ ईदृशो न हि राजेन्द्र धर्मः क्व चन दृश्यते ॥ प्रजानां पालने यो वै पुरा राजर्षिभिः कृतः ॥ रक्षितव्याः प्रजा राज्ञा तास् त्वं रक्षितुम् अर्हसि ॥ निरुद्विग्नस् तपश् चर्तुं न हि शक्नोमि पार्थिव ॥ ममाश्रमसमीपे वै समेषु मरुधन्वसु ॥ समुद्रो वालुकापूर्ण उज्जानक इति स्मृतः ॥ बहुयोजनविस्तीर्णो बहुयोजनम् आयतः ॥ तत्र रौद्रो दानवेन्द्रो महावीर्यपराक्रमः ॥ मधुकैटभयोः पुत्रो धुन्धुर् नाम सुदारुणः ॥ अन्तर्भूमिगतो राजन् वसत्य् अमितविक्रमः ॥ तं निहत्य महाराज वनं त्वं गन्तुम् अर्हसि ॥ शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम् ॥ त्रिदशानां विनाशाय लोकानां चापि पार्थिव ॥ अवध्यो देवतानां स दैत्यानाम् अथ रक्षसाम् ॥ नागानाम् अथ यक्षाणां गन्धर्वाणां च सर्वशः ॥ अवाप्य स वरं राजन् सर्वलोकपितामहात् ॥ तं विनाशय भद्रं ते मा ते बुद्धिर् अतो ऽन्यथा ॥ प्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं शाश्वतीम् अव्ययां ध्रुवाम् ॥uttaṅka uvāca bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tat tāvat kartum arhasi || nirudvignā vayaṃ rājaṃs tvatprasādād vasemahi || tvayā hi pṛthivī rājan rakṣyamāṇā mahātmanā || bhaviṣyati nirudvignā nāraṇyaṃ gantum arhasi || pālane hi mahān dharmaḥ prajānām iha dṛśyate || na tathā dṛśyate 'raṇye mā te bhūd buddhir īdṛśī || īdṛśo na hi rājendra dharmaḥ kva cana dṛśyate || prajānāṃ pālane yo vai purā rājarṣibhiḥ kṛtaḥ || rakṣitavyāḥ prajā rājñā tās tvaṃ rakṣitum arhasi || nirudvignas tapaś cartuṃ na hi śaknomi pārthiva || mamāśramasamīpe vai sameṣu marudhanvasu || samudro vālukāpūrṇa ujjānaka iti smṛtaḥ || bahuyojanavistīrṇo bahuyojanam āyataḥ || tatra raudro dānavendro mahāvīryaparākramaḥ || madhukaiṭabhayoḥ putro dhundhur nāma sudāruṇaḥ || antarbhūmigato rājan vasaty amitavikramaḥ || taṃ nihatya mahārāja vanaṃ tvaṃ gantum arhasi || śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam || tridaśānāṃ vināśāya lokānāṃ cāpi pārthiva || avadhyo devatānāṃ sa daityānām atha rakṣasām || nāgānām atha yakṣāṇāṃ gandharvāṇāṃ ca sarvaśaḥ || avāpya sa varaṃ rājan sarvalokapitāmahāt || taṃ vināśaya bhadraṃ te mā te buddhir ato 'nyathā || prāpsyase mahatīṃ kīrtiṃ śāśvatīm avyayāṃ dhruvām ||Уттанка говорит Брихадшве, что царю прежде надо защитить подданных; охрана людей является великой дхармой, более нужной здесь, чем лесной тапас; рядом с его ашрамом в песчаном океане Уджджанака под землей живет страшный данав Дхундху, сын Мадху и Кайтабхи, который спит ради гибели миров и богов, неуязвим для богов, даитьев, ракшасов, нагов, якш и гандхарвов; царь должен уничтожить его и затем уйти в лес.

Translation

Уттанка сказал: «Тебе прежде следует совершить защиту, царь. Благодаря тебе мы жили бы без тревоги. Земля, охраняемая тобой, будет свободна от страха; не уходи пока в лес. В охране подданных видна великая дхарма, и такой дхармы не видно в лесу. У моего ашрама, в равнинах Марудханвы, находится песчаный океан Уджджанака. Там под землей живет страшный данав Дхундху, сын Мадху и Кайтабхи. Он спит, опираясь на ужасный тапас, ради гибели миров и богов. Получив дар от Питамахи, он неуязвим для богов, даитьев, ракшасов, нагов, якш и гандхарвов. Уничтожь его, и тогда можешь идти в лес».

Commentary

Уттанка не отвергает тапас, но ставит царский долг выше личного ухода. Для кшатрия отречение не может быть бегством от защиты тех, кто зависит от него.

Version

86b2b914a711 · published Jun 18, 2026, 6:25:54 AM UTC