Mahabharata 3.193.21-27

Devanāgarī

क्रूरस्य स्वपतस् तस्य वालुकान्तर्हितस्य वै ॥
संवत्सरस्य पर्यन्ते निःश्वासः संप्रवर्तते ॥
यदा तदा भूश् चलति सशैलवनकानना ॥
तस्य निःश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् ॥
आदित्यपथम् आवृत्य सप्ताहं भूमिकम्पनम् ॥
सविस्फुलिङ्गं सज्वालं सधूमं ह्य् अतिदारुणम् ॥
तेन राजन् न शक्नोमि तस्मिन् स्थातुं स्व आश्रमे ॥
तं विनाशय राजेन्द्र लोकानां हितकाम्यया ॥
लोकाः स्वस्था भवन्त्व् अद्य तस्मिन् विनिहते ऽसुरे ॥
त्वं हि तस्य विनाशाय पर्याप्त इति मे मतिः ॥
तेजसा तव तेजश् च विष्णुर् आप्याययिष्यति ॥
विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्वं ततो वधे ॥
यस् तं महासुरं रौद्रं वधिष्यति महीपतिः ॥
तेजस् तं वैष्णवम् इति प्रवेक्ष्यति दुरासदम् ॥
तत् तेजस् त्वं समाधाय राजेन्द्र भुवि दुःसहम् ॥
तं निषूदय संदुष्टं दैत्यं रौद्रपराक्रमम् ॥
न हि धुन्धुर् महातेजास् तेजसाल्पेन शक्यते ॥
निर्दग्धुं पृथिवीपाल स हि वर्षशतैर् अपि ॥

Transliteration (IAST)

krūrasya svapatas tasya vālukāntarhitasya vai ||
saṃvatsarasya paryante niḥśvāsaḥ saṃpravartate ||
yadā tadā bhūś calati saśailavanakānanā ||
tasya niḥśvāsavātena raja uddhūyate mahat ||
ādityapatham āvṛtya saptāhaṃ bhūmikampanam ||
savisphuliṅgaṃ sajvālaṃ sadhūmaṃ hy atidāruṇam ||
tena rājan na śaknomi tasmin sthātuṃ sva āśrame ||
taṃ vināśaya rājendra lokānāṃ hitakāmyayā ||
lokāḥ svasthā bhavantv adya tasmin vinihate 'sure ||
tvaṃ hi tasya vināśāya paryāpta iti me matiḥ ||
tejasā tava tejaś ca viṣṇur āpyāyayiṣyati ||
viṣṇunā ca varo datto mama pūrvaṃ tato vadhe ||
yas taṃ mahāsuraṃ raudraṃ vadhiṣyati mahīpatiḥ ||
tejas taṃ vaiṣṇavam iti pravekṣyati durāsadam ||
tat tejas tvaṃ samādhāya rājendra bhuvi duḥsaham ||
taṃ niṣūdaya saṃduṣṭaṃ daityaṃ raudraparākramam ||
na hi dhundhur mahātejās tejasālpena śakyate ||
nirdagdhuṃ pṛthivīpāla sa hi varṣaśatair api ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

क्रूरस्य स्वपतस् तस्य वालुकान्तर्हितस्य वै ॥ संवत्सरस्य पर्यन्ते निःश्वासः संप्रवर्तते ॥ यदा तदा भूश् चलति सशैलवनकानना ॥ तस्य निःश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् ॥ आदित्यपथम् आवृत्य सप्ताहं भूमिकम्पनम् ॥ सविस्फुलिङ्गं सज्वालं सधूमं ह्य् अतिदारुणम् ॥ तेन राजन् न शक्नोमि तस्मिन् स्थातुं स्व आश्रमे ॥ तं विनाशय राजेन्द्र लोकानां हितकाम्यया ॥ लोकाः स्वस्था भवन्त्व् अद्य तस्मिन् विनिहते ऽसुरे ॥ त्वं हि तस्य विनाशाय पर्याप्त इति मे मतिः ॥ तेजसा तव तेजश् च विष्णुर् आप्याययिष्यति ॥ विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्वं ततो वधे ॥ यस् तं महासुरं रौद्रं वधिष्यति महीपतिः ॥ तेजस् तं वैष्णवम् इति प्रवेक्ष्यति दुरासदम् ॥ तत् तेजस् त्वं समाधाय राजेन्द्र भुवि दुःसहम् ॥ तं निषूदय संदुष्टं दैत्यं रौद्रपराक्रमम् ॥ न हि धुन्धुर् महातेजास् तेजसाल्पेन शक्यते ॥ निर्दग्धुं पृथिवीपाल स हि वर्षशतैर् अपि ॥krūrasya svapatas tasya vālukāntarhitasya vai || saṃvatsarasya paryante niḥśvāsaḥ saṃpravartate || yadā tadā bhūś calati saśailavanakānanā || tasya niḥśvāsavātena raja uddhūyate mahat || ādityapatham āvṛtya saptāhaṃ bhūmikampanam || savisphuliṅgaṃ sajvālaṃ sadhūmaṃ hy atidāruṇam || tena rājan na śaknomi tasmin sthātuṃ sva āśrame || taṃ vināśaya rājendra lokānāṃ hitakāmyayā || lokāḥ svasthā bhavantv adya tasmin vinihate 'sure || tvaṃ hi tasya vināśāya paryāpta iti me matiḥ || tejasā tava tejaś ca viṣṇur āpyāyayiṣyati || viṣṇunā ca varo datto mama pūrvaṃ tato vadhe || yas taṃ mahāsuraṃ raudraṃ vadhiṣyati mahīpatiḥ || tejas taṃ vaiṣṇavam iti pravekṣyati durāsadam || tat tejas tvaṃ samādhāya rājendra bhuvi duḥsaham || taṃ niṣūdaya saṃduṣṭaṃ daityaṃ raudraparākramam || na hi dhundhur mahātejās tejasālpena śakyate || nirdagdhuṃ pṛthivīpāla sa hi varṣaśatair api ||Каждый год, когда Дхундху дышит в песках, земля с горами и лесами трясется, великая пыль закрывает путь солнца, семь дней продолжаются землетрясение, искры, пламя и дым; поэтому Уттанка не может жить в своем ашраме; он просит царя уничтожить асура ради блага миров, потому что Вишну наполнит его собственной силой, как прежде обещал Уттанке, и без этой вайшнавской силы Дхундху невозможно сжечь даже за сто лет.

Translation

Уттанка продолжил: «Когда в конце года он дышит, земля с горами, лесами и рощами трясется. Его дыхание поднимает великую пыль, закрывающую путь солнца; семь дней продолжаются землетрясение, искры, пламя и страшный дым. Поэтому, царь, я не могу жить в своем ашраме. Уничтожь его ради блага миров, и пусть миры станут спокойны. Ты достаточен для его гибели, ибо Вишну усилит твою мощь Своей мощью. Вишну прежде дал мне дар: в того царя, который убьет этого страшного асура, войдет неодолимая вайшнавская сила. Без такой силы Дхундху невозможно сжечь даже за сто лет».

Commentary

Победа над Дхундху будет не просто военным подвигом, а действием Вишну через царя. Истинная кшатрийская сила становится прозрачной для божественной энергии.

Version

8505410b22e8 · published Jun 18, 2026, 6:25:54 AM UTC