Mahabharata 3.193.1-9

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
इक्ष्वाकौ संस्थिते राजञ् शशादः पृथिवीम् इमाम् ॥
प्राप्तः परमधर्मात्मा सो ऽयोध्यायां नृपो ऽभवत् ॥
शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् ॥
अनेनाश् चापि काकुत्स्थः पृथुश् चानेनसः सुतः ॥
विष्वगश्वः पृथोः पुत्रस् तस्माद् आर्द्रस् तु जज्ञिवान् ॥
आर्द्रस्य युवनाश्वस् तु श्रावस्तस् तस्य चात्मजः ॥
जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता ॥
श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महाबलः ॥
बृहदश्वसुतश् चापि कुवलाश्व इति स्मृतः ॥
कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्य् एकविंशतिः ॥
सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः ॥
कुवलाश्वस् तु पितृतो गुणैर् अभ्यधिको ऽभवत् ॥
समये तं ततो राज्ये बृहदश्वो ऽभ्यषेचयत् ॥
कुवलाश्वं महाराज शूरम् उत्तमधार्मिकम् ॥
पुत्रसंक्रामितश्रीस् तु बृहदश्वो महीपतिः ॥
जगाम तपसे धीमांस् तपोवनम् अमित्रहा ॥
अथ शुश्राव राजर्षिं तम् उत्तङ्को युधिष्ठिर ॥
वनं संप्रस्थितं राजन् बृहदश्वं द्विजोत्तमः ॥
तम् उत्तङ्को महातेजाः सर्वास्त्रविदुषां वरम् ॥
न्यवारयद् अमेयात्मा समासाद्य नरोत्तमम् ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
ikṣvākau saṃsthite rājañ śaśādaḥ pṛthivīm imām ||
prāptaḥ paramadharmātmā so 'yodhyāyāṃ nṛpo 'bhavat ||
śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān ||
anenāś cāpi kākutsthaḥ pṛthuś cānenasaḥ sutaḥ ||
viṣvagaśvaḥ pṛthoḥ putras tasmād ārdras tu jajñivān ||
ārdrasya yuvanāśvas tu śrāvastas tasya cātmajaḥ ||
jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā ||
śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahābalaḥ ||
bṛhadaśvasutaś cāpi kuvalāśva iti smṛtaḥ ||
kuvalāśvasya putrāṇāṃ sahasrāṇy ekaviṃśatiḥ ||
sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ ||
kuvalāśvas tu pitṛto guṇair abhyadhiko 'bhavat ||
samaye taṃ tato rājye bṛhadaśvo 'bhyaṣecayat ||
kuvalāśvaṃ mahārāja śūram uttamadhārmikam ||
putrasaṃkrāmitaśrīs tu bṛhadaśvo mahīpatiḥ ||
jagāma tapase dhīmāṃs tapovanam amitrahā ||
atha śuśrāva rājarṣiṃ tam uttaṅko yudhiṣṭhira ||
vanaṃ saṃprasthitaṃ rājan bṛhadaśvaṃ dvijottamaḥ ||
tam uttaṅko mahātejāḥ sarvāstraviduṣāṃ varam ||
nyavārayad ameyātmā samāsādya narottamam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच इक्ष्वाकौ संस्थिते राजञ् शशादः पृथिवीम् इमाम् ॥ प्राप्तः परमधर्मात्मा सो ऽयोध्यायां नृपो ऽभवत् ॥ शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् ॥ अनेनाश् चापि काकुत्स्थः पृथुश् चानेनसः सुतः ॥ विष्वगश्वः पृथोः पुत्रस् तस्माद् आर्द्रस् तु जज्ञिवान् ॥ आर्द्रस्य युवनाश्वस् तु श्रावस्तस् तस्य चात्मजः ॥ जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता ॥ श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महाबलः ॥ बृहदश्वसुतश् चापि कुवलाश्व इति स्मृतः ॥ कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्य् एकविंशतिः ॥ सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः ॥ कुवलाश्वस् तु पितृतो गुणैर् अभ्यधिको ऽभवत् ॥ समये तं ततो राज्ये बृहदश्वो ऽभ्यषेचयत् ॥ कुवलाश्वं महाराज शूरम् उत्तमधार्मिकम् ॥ पुत्रसंक्रामितश्रीस् तु बृहदश्वो महीपतिः ॥ जगाम तपसे धीमांस् तपोवनम् अमित्रहा ॥ अथ शुश्राव राजर्षिं तम् उत्तङ्को युधिष्ठिर ॥ वनं संप्रस्थितं राजन् बृहदश्वं द्विजोत्तमः ॥ तम् उत्तङ्को महातेजाः सर्वास्त्रविदुषां वरम् ॥ न्यवारयद् अमेयात्मा समासाद्य नरोत्तमम् ॥mārkaṇḍeya uvāca ikṣvākau saṃsthite rājañ śaśādaḥ pṛthivīm imām || prāptaḥ paramadharmātmā so 'yodhyāyāṃ nṛpo 'bhavat || śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān || anenāś cāpi kākutsthaḥ pṛthuś cānenasaḥ sutaḥ || viṣvagaśvaḥ pṛthoḥ putras tasmād ārdras tu jajñivān || ārdrasya yuvanāśvas tu śrāvastas tasya cātmajaḥ || jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā || śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahābalaḥ || bṛhadaśvasutaś cāpi kuvalāśva iti smṛtaḥ || kuvalāśvasya putrāṇāṃ sahasrāṇy ekaviṃśatiḥ || sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ || kuvalāśvas tu pitṛto guṇair abhyadhiko 'bhavat || samaye taṃ tato rājye bṛhadaśvo 'bhyaṣecayat || kuvalāśvaṃ mahārāja śūram uttamadhārmikam || putrasaṃkrāmitaśrīs tu bṛhadaśvo mahīpatiḥ || jagāma tapase dhīmāṃs tapovanam amitrahā || atha śuśrāva rājarṣiṃ tam uttaṅko yudhiṣṭhira || vanaṃ saṃprasthitaṃ rājan bṛhadaśvaṃ dvijottamaḥ || tam uttaṅko mahātejāḥ sarvāstraviduṣāṃ varam || nyavārayad ameyātmā samāsādya narottamam ||Маркандея перечисляет род Икшваку до Брихадшвы и Кувалашвы; Кувалашва имел двадцать одну тысячу сыновей, сведущих в науках, сильных и труднодоступных; Брихадшва поставил его на царство и ушел в лес для тапаса, но Уттанка услышал об этом и остановил царя.

Translation

Маркандея перечислил линию рода Икшваку: после Икшваку землю получил Шашада, затем Какутстха, Аненас, Притху, Вишвагашва, Ардра, Юванашва, Шраваста, основатель Шравасти, и Брихадшва. Сыном Брихадшвы был Кувалашва. У него было двадцать одна тысяча сыновей, все сведущие в науках, сильные и труднодоступные. Когда Брихадшва поставил Кувалашву на царство и отправился в лес для тапаса, Уттанка услышал об этом и остановил уходящего раджарши.

Commentary

Родословная показывает, что действие Кувалашвы не случайно: оно вырастает из линии царей, чья дхарма - защита земли.

Version

9ce8644f9a22 · published Jun 18, 2026, 6:25:54 AM UTC