Mahabharata 3.192.21-29

Devanāgarī

उत्तङ्क उवाच
पर्याप्तो मे वरो ह्य् एष यद् अहं दृष्टवान् हरिम् ॥
पुरुषं शाश्वतं दिव्यं स्रष्टारं जगतः प्रभुम् ॥
विष्णुर् उवाच
प्रीतस् ते ऽहम् अलौल्येन भक्त्या च द्विजसत्तम ॥
अवश्यं हि त्वया ब्रह्मन् मत्तो ग्राह्यो वरो द्विज ॥
एवं संछन्द्यमानस् तु वरेण हरिणा तदा ॥
उत्तङ्कः प्राञ्जलिर् वव्रे वरं भरतसत्तम ॥
यदि मे भगवान् प्रीतः पुण्डरीकनिभेक्षणः ॥
धर्मे सत्ये दमे चैव बुद्धिर् भवतु मे सदा ॥
अभ्यासश् च भवेद् भक्त्या त्वयि नित्यं महेश्वर ॥
विष्णुर् उवाच
सर्वम् एतद् धि भविता मत्प्रसादात् तव द्विज ॥
प्रतिभास्यति योगश् च येन युक्तो दिवौकसाम् ॥
त्रयाणाम् अपि लोकानां महत् कार्यं करिष्यसि ॥
उत्सादनार्थं लोकानां धुन्धुर् नाम महासुरः ॥
तपस्यति तपो घोरं शृणु यस् तं हनिष्यति ॥
बृहदश्व इति ख्यातो भविष्यति महीपतिः ॥
तस्य पुत्रः शुचिर् दान्तः कुवलाश्व इति श्रुतः ॥
स योगबलम् आस्थाय मामकं पार्थिवोत्तमः ॥
शासनात् तव विप्रर्षे धुन्धुमारो भविष्यति ॥
मार्कण्डेय उवाच
उत्तङ्कम् एवम् उक्त्वा तु विष्णुर् अन्तरधीयत ॥

Transliteration (IAST)

uttaṅka uvāca
paryāpto me varo hy eṣa yad ahaṃ dṛṣṭavān harim ||
puruṣaṃ śāśvataṃ divyaṃ sraṣṭāraṃ jagataḥ prabhum ||
viṣṇur uvāca
prītas te 'ham alaulyena bhaktyā ca dvijasattama ||
avaśyaṃ hi tvayā brahman matto grāhyo varo dvija ||
evaṃ saṃchandyamānas tu vareṇa hariṇā tadā ||
uttaṅkaḥ prāñjalir vavre varaṃ bharatasattama ||
yadi me bhagavān prītaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ ||
dharme satye dame caiva buddhir bhavatu me sadā ||
abhyāsaś ca bhaved bhaktyā tvayi nityaṃ maheśvara ||
viṣṇur uvāca
sarvam etad dhi bhavitā matprasādāt tava dvija ||
pratibhāsyati yogaś ca yena yukto divaukasām ||
trayāṇām api lokānāṃ mahat kāryaṃ kariṣyasi ||
utsādanārthaṃ lokānāṃ dhundhur nāma mahāsuraḥ ||
tapasyati tapo ghoraṃ śṛṇu yas taṃ haniṣyati ||
bṛhadaśva iti khyāto bhaviṣyati mahīpatiḥ ||
tasya putraḥ śucir dāntaḥ kuvalāśva iti śrutaḥ ||
sa yogabalam āsthāya māmakaṃ pārthivottamaḥ ||
śāsanāt tava viprarṣe dhundhumāro bhaviṣyati ||
mārkaṇḍeya uvāca
uttaṅkam evam uktvā tu viṣṇur antaradhīyata ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

उत्तङ्क उवाच पर्याप्तो मे वरो ह्य् एष यद् अहं दृष्टवान् हरिम् ॥ पुरुषं शाश्वतं दिव्यं स्रष्टारं जगतः प्रभुम् ॥ विष्णुर् उवाच प्रीतस् ते ऽहम् अलौल्येन भक्त्या च द्विजसत्तम ॥ अवश्यं हि त्वया ब्रह्मन् मत्तो ग्राह्यो वरो द्विज ॥ एवं संछन्द्यमानस् तु वरेण हरिणा तदा ॥ उत्तङ्कः प्राञ्जलिर् वव्रे वरं भरतसत्तम ॥ यदि मे भगवान् प्रीतः पुण्डरीकनिभेक्षणः ॥ धर्मे सत्ये दमे चैव बुद्धिर् भवतु मे सदा ॥ अभ्यासश् च भवेद् भक्त्या त्वयि नित्यं महेश्वर ॥ विष्णुर् उवाच सर्वम् एतद् धि भविता मत्प्रसादात् तव द्विज ॥ प्रतिभास्यति योगश् च येन युक्तो दिवौकसाम् ॥ त्रयाणाम् अपि लोकानां महत् कार्यं करिष्यसि ॥ उत्सादनार्थं लोकानां धुन्धुर् नाम महासुरः ॥ तपस्यति तपो घोरं शृणु यस् तं हनिष्यति ॥ बृहदश्व इति ख्यातो भविष्यति महीपतिः ॥ तस्य पुत्रः शुचिर् दान्तः कुवलाश्व इति श्रुतः ॥ स योगबलम् आस्थाय मामकं पार्थिवोत्तमः ॥ शासनात् तव विप्रर्षे धुन्धुमारो भविष्यति ॥ मार्कण्डेय उवाच उत्तङ्कम् एवम् उक्त्वा तु विष्णुर् अन्तरधीयत ॥uttaṅka uvāca paryāpto me varo hy eṣa yad ahaṃ dṛṣṭavān harim || puruṣaṃ śāśvataṃ divyaṃ sraṣṭāraṃ jagataḥ prabhum || viṣṇur uvāca prītas te 'ham alaulyena bhaktyā ca dvijasattama || avaśyaṃ hi tvayā brahman matto grāhyo varo dvija || evaṃ saṃchandyamānas tu vareṇa hariṇā tadā || uttaṅkaḥ prāñjalir vavre varaṃ bharatasattama || yadi me bhagavān prītaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ || dharme satye dame caiva buddhir bhavatu me sadā || abhyāsaś ca bhaved bhaktyā tvayi nityaṃ maheśvara || viṣṇur uvāca sarvam etad dhi bhavitā matprasādāt tava dvija || pratibhāsyati yogaś ca yena yukto divaukasām || trayāṇām api lokānāṃ mahat kāryaṃ kariṣyasi || utsādanārthaṃ lokānāṃ dhundhur nāma mahāsuraḥ || tapasyati tapo ghoraṃ śṛṇu yas taṃ haniṣyati || bṛhadaśva iti khyāto bhaviṣyati mahīpatiḥ || tasya putraḥ śucir dāntaḥ kuvalāśva iti śrutaḥ || sa yogabalam āsthāya māmakaṃ pārthivottamaḥ || śāsanāt tava viprarṣe dhundhumāro bhaviṣyati || mārkaṇḍeya uvāca uttaṅkam evam uktvā tu viṣṇur antaradhīyata ||Вишну доволен Уттанкой и предлагает дар; Уттанка говорит, что уже получил достаточный дар, увидев вечного Хари, но Вишну настаивает; Уттанка просит постоянного разума в дхарме, истине и самообуздании и постоянной преданности Вишну; Вишну обещает это, дарует ему йогу для великого дела трех миров и говорит, что асур Дхундху совершает страшный тапас для уничтожения миров, а будущий царь Кувалашва по велению Уттанки и силой Вишну станет Дхундхумарой; затем Вишну исчезает.

Translation

Довольный Хришикеша сказал Уттанке: «Я доволен тобой; проси дар». Уттанка ответил: «Мне достаточно дара в том, что я увидел Хари, вечного божественного Пурушу, творца мира». Но Вишну настоял, и риши попросил: «Если Ты доволен, пусть мой разум всегда пребывает в дхарме, истине и самообуздании, и пусть во мне постоянно будет преданная практика по отношению к Тебе». Вишну сказал: «Все это будет по Моей милости. Тебе явится йога, соединенный с которой ты совершишь великое дело для трех миров. Асур по имени Дхундху совершает страшный тапас ради гибели миров. Будущий царь Кувалашва, сын Брихадшвы, чистый и обузданный, по твоему велению, опираясь на Мою силу, станет Дхундхумарой». Сказав это Уттанке, Вишну исчез.

Commentary

Лучший дар Уттанки - не власть и не долголетие, а разум в дхарме и преданность Вишну. Поэтому именно через него божественная сила войдет в царское действие.

Version

4a4a84ce03a2 · published Jun 18, 2026, 6:25:54 AM UTC