Mahabharata 3.194.1-7

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
स एवम् उक्तो राजर्षिर् उत्तङ्केनापराजितः ॥
उत्तङ्कं कौरवश्रेष्ठ कृताञ्जलिर् अथाब्रवीत् ॥
न ते ऽभिगमनं ब्रह्मन् मोघम् एतद् भविष्यति ॥
पुत्रो ममायं भगवन् कुवलाश्व इति स्मृतः ॥
धृतिमान् क्षिप्रकारी च वीर्येणाप्रतिमो भुवि ॥
प्रियं वै सर्वम् एतत् ते करिष्यति न संशयः ॥
पुत्रैः परिवृतः सर्वैः शूरैः परिघबाहुभिः ॥
विसर्जयस्व मां ब्रह्मन् न्यस्तशस्त्रो ऽस्मि सांप्रतम् ॥
तथास्त्व् इति च तेनोक्तो मुनिनामिततेजसा ॥
स तम् आदिश्य तनयम् उत्तङ्काय महात्मने ॥
क्रियताम् इति राजर्षिर् जगाम वनम् उत्तमम् ॥
युधिष्ठिर उवाच
क एष भगवन् दैत्यो महावीर्यस् तपोधन ॥
कस्य पुत्रो ऽथ नप्ता वा एतद् इच्छामि वेदितुम् ॥
एवं महाबलो दैत्यो न श्रुतो मे तपोधन ॥
एतद् इच्छामि भगवन् याथातथ्येन वेदितुम् ॥
सर्वम् एव महाप्राज्ञ विस्तरेण तपोधन ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
sa evam ukto rājarṣir uttaṅkenāparājitaḥ ||
uttaṅkaṃ kauravaśreṣṭha kṛtāñjalir athābravīt ||
na te 'bhigamanaṃ brahman mogham etad bhaviṣyati ||
putro mamāyaṃ bhagavan kuvalāśva iti smṛtaḥ ||
dhṛtimān kṣiprakārī ca vīryeṇāpratimo bhuvi ||
priyaṃ vai sarvam etat te kariṣyati na saṃśayaḥ ||
putraiḥ parivṛtaḥ sarvaiḥ śūraiḥ parighabāhubhiḥ ||
visarjayasva māṃ brahman nyastaśastro 'smi sāṃpratam ||
tathāstv iti ca tenokto munināmitatejasā ||
sa tam ādiśya tanayam uttaṅkāya mahātmane ||
kriyatām iti rājarṣir jagāma vanam uttamam ||
yudhiṣṭhira uvāca
ka eṣa bhagavan daityo mahāvīryas tapodhana ||
kasya putro 'tha naptā vā etad icchāmi veditum ||
evaṃ mahābalo daityo na śruto me tapodhana ||
etad icchāmi bhagavan yāthātathyena veditum ||
sarvam eva mahāprājña vistareṇa tapodhana ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच स एवम् उक्तो राजर्षिर् उत्तङ्केनापराजितः ॥ उत्तङ्कं कौरवश्रेष्ठ कृताञ्जलिर् अथाब्रवीत् ॥ न ते ऽभिगमनं ब्रह्मन् मोघम् एतद् भविष्यति ॥ पुत्रो ममायं भगवन् कुवलाश्व इति स्मृतः ॥ धृतिमान् क्षिप्रकारी च वीर्येणाप्रतिमो भुवि ॥ प्रियं वै सर्वम् एतत् ते करिष्यति न संशयः ॥ पुत्रैः परिवृतः सर्वैः शूरैः परिघबाहुभिः ॥ विसर्जयस्व मां ब्रह्मन् न्यस्तशस्त्रो ऽस्मि सांप्रतम् ॥ तथास्त्व् इति च तेनोक्तो मुनिनामिततेजसा ॥ स तम् आदिश्य तनयम् उत्तङ्काय महात्मने ॥ क्रियताम् इति राजर्षिर् जगाम वनम् उत्तमम् ॥ युधिष्ठिर उवाच क एष भगवन् दैत्यो महावीर्यस् तपोधन ॥ कस्य पुत्रो ऽथ नप्ता वा एतद् इच्छामि वेदितुम् ॥ एवं महाबलो दैत्यो न श्रुतो मे तपोधन ॥ एतद् इच्छामि भगवन् याथातथ्येन वेदितुम् ॥ सर्वम् एव महाप्राज्ञ विस्तरेण तपोधन ॥mārkaṇḍeya uvāca sa evam ukto rājarṣir uttaṅkenāparājitaḥ || uttaṅkaṃ kauravaśreṣṭha kṛtāñjalir athābravīt || na te 'bhigamanaṃ brahman mogham etad bhaviṣyati || putro mamāyaṃ bhagavan kuvalāśva iti smṛtaḥ || dhṛtimān kṣiprakārī ca vīryeṇāpratimo bhuvi || priyaṃ vai sarvam etat te kariṣyati na saṃśayaḥ || putraiḥ parivṛtaḥ sarvaiḥ śūraiḥ parighabāhubhiḥ || visarjayasva māṃ brahman nyastaśastro 'smi sāṃpratam || tathāstv iti ca tenokto munināmitatejasā || sa tam ādiśya tanayam uttaṅkāya mahātmane || kriyatām iti rājarṣir jagāma vanam uttamam || yudhiṣṭhira uvāca ka eṣa bhagavan daityo mahāvīryas tapodhana || kasya putro 'tha naptā vā etad icchāmi veditum || evaṃ mahābalo daityo na śruto me tapodhana || etad icchāmi bhagavan yāthātathyena veditum || sarvam eva mahāprājña vistareṇa tapodhana ||Брихадшва отвечает Уттанке, что просьба не будет тщетной: его сын Кувалашва, стойкий, быстрый в деле и несравненный в доблести, сделает приятное риши; царь, сложив оружие, поручает сына Уттанке и уходит в лес; Юдхиштхира просит подробно рассказать, кто такой сильный Дхундху, чей он сын или внук.

Translation

Брихадшва, сложив ладони, сказал Уттанке: «Твой приход не будет тщетным. Вот мой сын Кувалашва: стойкий, быстрый в деле, несравненный по доблести на земле. Он исполнит все, что тебе дорого. Отпусти меня, брахман: сейчас я сложил оружие». Мудрец согласился, и Брихадшва, поручив сына Уттанке, ушел в лучший лес. Тогда Юдхиштхира спросил Маркандею, кто этот Дхундху, такой великий силой, чей он сын или внук, и попросил рассказать все подробно.

Commentary

Брихадшва не бросает долг, а передает его достойному наследнику. Уход в лес становится правомерным только после того, как защита мира продолжена.

Version

246399119c9f · published Jun 18, 2026, 6:25:54 AM UTC