Mahabharata 3.194.19-30

Devanāgarī

तौ प्रहस्य हृषीकेशं महावीर्यौ महासुरौ ॥
प्रत्यब्रूतां महाराज सहितौ मधुसूदनम् ॥
आवां वरय देव त्वं वरदौ स्वः सुरोत्तम ॥
दातारौ स्वो वरं तुभ्यं तद् ब्रवीह्य् अविचारयन् ॥
भगवान् उवाच
प्रतिगृह्णे वरं वीराव् ईप्सितश् च वरो मम ॥
युवां हि वीर्यसंपन्नौ न वाम् अस्ति समः पुमान् ॥
वध्यत्वम् उपगच्छेतां मम सत्यपराक्रमौ ॥
एतद् इच्छाम्य् अहं कामं प्राप्तुं लोकहिताय वै ॥
मधुकैटभाव् ऊचतुः
अनृतं नोक्तपूर्वं नौ स्वैरेष्व् अपि कुतो ऽन्यथा ॥
सत्ये धर्मे च निरतौ विद्ध्य् आवां पुरुषोत्तम ॥
बले रूपे च वीर्ये च शमे च न समो ऽस्ति नौ ॥
धर्मे तपसि दाने च शीलसत्त्वदमेषु च ॥
उपप्लवो महान् अस्मान् उपावर्तत केशव ॥
उक्तं प्रतिकुरुष्व त्वं कालो हि दुरतिक्रमः ॥
आवाम् इच्छावहे देव कृतम् एकं त्वया विभो ॥
अनावृते ऽस्मिन्न् आकाशे वधं सुरवरोत्तम ॥
पुत्रत्वम् अभिगच्छाव तव चैव सुलोचन ॥
वर एष वृतो देव तद् विद्धि सुरसत्तम ॥
भगवान् उवाच
बाढम् एवं करिष्यामि सर्वम् एतद् भविष्यति ॥
मार्कण्डेय उवाच
विचिन्त्य त्व् अथ गोविन्दो नापश्यद् यद् अनावृतम् ॥
अवकाशं पृथिव्यां वा दिवि वा मधुसूदनः ॥
स्वकाव् अनावृताव् ऊरू दृष्ट्वा देववरस् तदा ॥
मधुकैटभयो राजञ् शिरसी मधुसूदनः ॥
चक्रेण शितधारेण न्यकृन्तत महायशाः ॥

Transliteration (IAST)

tau prahasya hṛṣīkeśaṃ mahāvīryau mahāsurau ||
pratyabrūtāṃ mahārāja sahitau madhusūdanam ||
āvāṃ varaya deva tvaṃ varadau svaḥ surottama ||
dātārau svo varaṃ tubhyaṃ tad bravīhy avicārayan ||
bhagavān uvāca
pratigṛhṇe varaṃ vīrāv īpsitaś ca varo mama ||
yuvāṃ hi vīryasaṃpannau na vām asti samaḥ pumān ||
vadhyatvam upagacchetāṃ mama satyaparākramau ||
etad icchāmy ahaṃ kāmaṃ prāptuṃ lokahitāya vai ||
madhukaiṭabhāv ūcatuḥ
anṛtaṃ noktapūrvaṃ nau svaireṣv api kuto 'nyathā ||
satye dharme ca niratau viddhy āvāṃ puruṣottama ||
bale rūpe ca vīrye ca śame ca na samo 'sti nau ||
dharme tapasi dāne ca śīlasattvadameṣu ca ||
upaplavo mahān asmān upāvartata keśava ||
uktaṃ pratikuruṣva tvaṃ kālo hi duratikramaḥ ||
āvām icchāvahe deva kṛtam ekaṃ tvayā vibho ||
anāvṛte 'sminn ākāśe vadhaṃ suravarottama ||
putratvam abhigacchāva tava caiva sulocana ||
vara eṣa vṛto deva tad viddhi surasattama ||
bhagavān uvāca
bāḍham evaṃ kariṣyāmi sarvam etad bhaviṣyati ||
mārkaṇḍeya uvāca
vicintya tv atha govindo nāpaśyad yad anāvṛtam ||
avakāśaṃ pṛthivyāṃ vā divi vā madhusūdanaḥ ||
svakāv anāvṛtāv ūrū dṛṣṭvā devavaras tadā ||
madhukaiṭabhayo rājañ śirasī madhusūdanaḥ ||
cakreṇa śitadhāreṇa nyakṛntata mahāyaśāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तौ प्रहस्य हृषीकेशं महावीर्यौ महासुरौ ॥ प्रत्यब्रूतां महाराज सहितौ मधुसूदनम् ॥ आवां वरय देव त्वं वरदौ स्वः सुरोत्तम ॥ दातारौ स्वो वरं तुभ्यं तद् ब्रवीह्य् अविचारयन् ॥ भगवान् उवाच प्रतिगृह्णे वरं वीराव् ईप्सितश् च वरो मम ॥ युवां हि वीर्यसंपन्नौ न वाम् अस्ति समः पुमान् ॥ वध्यत्वम् उपगच्छेतां मम सत्यपराक्रमौ ॥ एतद् इच्छाम्य् अहं कामं प्राप्तुं लोकहिताय वै ॥ मधुकैटभाव् ऊचतुः अनृतं नोक्तपूर्वं नौ स्वैरेष्व् अपि कुतो ऽन्यथा ॥ सत्ये धर्मे च निरतौ विद्ध्य् आवां पुरुषोत्तम ॥ बले रूपे च वीर्ये च शमे च न समो ऽस्ति नौ ॥ धर्मे तपसि दाने च शीलसत्त्वदमेषु च ॥ उपप्लवो महान् अस्मान् उपावर्तत केशव ॥ उक्तं प्रतिकुरुष्व त्वं कालो हि दुरतिक्रमः ॥ आवाम् इच्छावहे देव कृतम् एकं त्वया विभो ॥ अनावृते ऽस्मिन्न् आकाशे वधं सुरवरोत्तम ॥ पुत्रत्वम् अभिगच्छाव तव चैव सुलोचन ॥ वर एष वृतो देव तद् विद्धि सुरसत्तम ॥ भगवान् उवाच बाढम् एवं करिष्यामि सर्वम् एतद् भविष्यति ॥ मार्कण्डेय उवाच विचिन्त्य त्व् अथ गोविन्दो नापश्यद् यद् अनावृतम् ॥ अवकाशं पृथिव्यां वा दिवि वा मधुसूदनः ॥ स्वकाव् अनावृताव् ऊरू दृष्ट्वा देववरस् तदा ॥ मधुकैटभयो राजञ् शिरसी मधुसूदनः ॥ चक्रेण शितधारेण न्यकृन्तत महायशाः ॥tau prahasya hṛṣīkeśaṃ mahāvīryau mahāsurau || pratyabrūtāṃ mahārāja sahitau madhusūdanam || āvāṃ varaya deva tvaṃ varadau svaḥ surottama || dātārau svo varaṃ tubhyaṃ tad bravīhy avicārayan || bhagavān uvāca pratigṛhṇe varaṃ vīrāv īpsitaś ca varo mama || yuvāṃ hi vīryasaṃpannau na vām asti samaḥ pumān || vadhyatvam upagacchetāṃ mama satyaparākramau || etad icchāmy ahaṃ kāmaṃ prāptuṃ lokahitāya vai || madhukaiṭabhāv ūcatuḥ anṛtaṃ noktapūrvaṃ nau svaireṣv api kuto 'nyathā || satye dharme ca niratau viddhy āvāṃ puruṣottama || bale rūpe ca vīrye ca śame ca na samo 'sti nau || dharme tapasi dāne ca śīlasattvadameṣu ca || upaplavo mahān asmān upāvartata keśava || uktaṃ pratikuruṣva tvaṃ kālo hi duratikramaḥ || āvām icchāvahe deva kṛtam ekaṃ tvayā vibho || anāvṛte 'sminn ākāśe vadhaṃ suravarottama || putratvam abhigacchāva tava caiva sulocana || vara eṣa vṛto deva tad viddhi surasattama || bhagavān uvāca bāḍham evaṃ kariṣyāmi sarvam etad bhaviṣyati || mārkaṇḍeya uvāca vicintya tv atha govindo nāpaśyad yad anāvṛtam || avakāśaṃ pṛthivyāṃ vā divi vā madhusūdanaḥ || svakāv anāvṛtāv ūrū dṛṣṭvā devavaras tadā || madhukaiṭabhayo rājañ śirasī madhusūdanaḥ || cakreṇa śitadhāreṇa nyakṛntata mahāyaśāḥ ||Говинда видит двух могучих данавов и предлагает им дар; Мадху и Кайтабха смеются и предлагают самим дать Ему дар; Господь принимает и просит, чтобы они стали убиваемыми Им ради блага миров; они, верные правде, соглашаются, но просят быть убитыми в открытом пространстве и стать Его сыновьями; Говинда, не найдя непокрытого места ни на земле, ни на небе, видит свои бедра, кладет на них головы Мадху и Кайтабхи и срезает их острым диском.

Translation

Говинда увидел двух могучих данавов и сказал: «Добро пожаловать, великие сильные. Я дам вам лучший дар, ибо у Меня возникла приязнь». Мадху и Кайтабха засмеялись и ответили: «Ты Сам выбирай дар, о лучший из богов; мы дарители дара Тебе». Благословенный сказал: «Я принимаю дар, герои. Пусть вы, могучие и правдивые, станете убиваемыми Мной: этого Я желаю ради блага миров». Они ответили: «Мы никогда не говорили неправды. Пусть Ты убьешь нас в открытом пространстве, не покрытом ничем, и пусть мы станем Твоими сыновьями». Господь сказал: «Да будет так». Но Мадхусудана не увидел непокрытого места ни на земле, ни на небе. Тогда Он увидел Свои собственные бедра, открытые, положил на них головы Мадху и Кайтабхи и срезал их острым диском.

Commentary

Вишну побеждает не грубой силой, а совершенной мудростью, не нарушая слова. Его диск действует после того, как истина дара обращена на благо миров.

Version

e1761284e22d · published Jun 18, 2026, 6:25:54 AM UTC