ब्राह्मण उवाच
किम् इदं भवति त्वं मां तिष्ठेत्य् उक्त्वा वराङ्गने ॥
उपरोधं कृतवती न विसर्जितवत्य् असि ॥
मार्कण्डेय उवाच
ब्राह्मणं क्रोधसंतप्तं ज्वलन्तम् इव तेजसा ॥
दृष्ट्वा साध्वी मनुष्येन्द्र सान्त्वपूर्वं वचो ऽब्रवीत् ॥
क्षन्तुम् अर्हसि मे विप्र भर्ता मे दैवतं महत् ॥
स चापि क्षुधितः श्रान्तः प्राप्तः शुश्रूषितो मया ॥
ब्राह्मण उवाच
ब्राह्मणा न गरीयांसो गरीयांस् ते पतिः कृतः ॥
गृहस्थधर्मे वर्तन्ती ब्राह्मणान् अवमन्यसे ॥
इन्द्रो ऽप्य् एषां प्रणमते किं पुनर् मानुषा भुवि ॥
अवलिप्ते न जानीषे वृद्धानां न श्रुतं त्वया ॥
ब्राह्मणा ह्य् अग्निसदृशा दहेयुः पृथिवीम् अपि ॥
स्त्र्य् उवाच
नावजानाम्य् अहं विप्रान् देवैस् तुल्यान् मनस्विनः ॥
अपराधम् इमं विप्र क्षन्तुम् अर्हसि मे ऽनघ ॥
जानामि तेजो विप्राणां महाभाग्यं च धीमताम् ॥
अपेयः सागरः क्रोधात् कृतो हि लवणोदकः ॥
तथैव दीप्ततपसां मुनीनां भावितात्मनाम् ॥
येषां क्रोधाग्निर् अद्यापि दण्डके नोपशाम्यति ॥
ब्राह्मणानां परिभवाद् वातापिश् च दुरात्मवान् ॥
अगस्त्यम् ऋषिम् आसाद्य जीर्णः क्रूरो महासुरः ॥
प्रभावा बहवश् चापि श्रूयन्ते ब्रह्मवादिनाम् ॥
क्रोधः सुविपुलो ब्रह्मन् प्रसादश् च महात्मनाम् ॥
अस्मिंस् त्व् अतिक्रमे ब्रह्मन् क्षन्तुम् अर्हसि मे ऽनघ ॥
पतिशुश्रूषया धर्मो यः स मे रोचते द्विज ॥
दैवतेष्व् अपि सर्वेषु भर्ता मे दैवतं परम् ॥
अविशेषेण तस्याहं कुर्यां धर्मं द्विजोत्तम ॥
शुश्रूषायाः फलं पश्य पत्युर् ब्राह्मण यादृशम् ॥
बलाका हि त्वया दग्धा रोषात् तद् विदितं मम ॥
brāhmaṇa uvāca
kim idaṃ bhavati tvaṃ māṃ tiṣṭhety uktvā varāṅgane ||
uparodhaṃ kṛtavatī na visarjitavaty asi ||
mārkaṇḍeya uvāca
brāhmaṇaṃ krodhasaṃtaptaṃ jvalantam iva tejasā ||
dṛṣṭvā sādhvī manuṣyendra sāntvapūrvaṃ vaco 'bravīt ||
kṣantum arhasi me vipra bhartā me daivataṃ mahat ||
sa cāpi kṣudhitaḥ śrāntaḥ prāptaḥ śuśrūṣito mayā ||
brāhmaṇa uvāca
brāhmaṇā na garīyāṃso garīyāṃs te patiḥ kṛtaḥ ||
gṛhasthadharme vartantī brāhmaṇān avamanyase ||
indro 'py eṣāṃ praṇamate kiṃ punar mānuṣā bhuvi ||
avalipte na jānīṣe vṛddhānāṃ na śrutaṃ tvayā ||
brāhmaṇā hy agnisadṛśā daheyuḥ pṛthivīm api ||
stry uvāca
nāvajānāmy ahaṃ viprān devais tulyān manasvinaḥ ||
aparādham imaṃ vipra kṣantum arhasi me 'nagha ||
jānāmi tejo viprāṇāṃ mahābhāgyaṃ ca dhīmatām ||
apeyaḥ sāgaraḥ krodhāt kṛto hi lavaṇodakaḥ ||
tathaiva dīptatapasāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām ||
yeṣāṃ krodhāgnir adyāpi daṇḍake nopaśāmyati ||
brāhmaṇānāṃ paribhavād vātāpiś ca durātmavān ||
agastyam ṛṣim āsādya jīrṇaḥ krūro mahāsuraḥ ||
prabhāvā bahavaś cāpi śrūyante brahmavādinām ||
krodhaḥ suvipulo brahman prasādaś ca mahātmanām ||
asmiṃs tv atikrame brahman kṣantum arhasi me 'nagha ||
patiśuśrūṣayā dharmo yaḥ sa me rocate dvija ||
daivateṣv api sarveṣu bhartā me daivataṃ param ||
aviśeṣeṇa tasyāhaṃ kuryāṃ dharmaṃ dvijottama ||
śuśrūṣāyāḥ phalaṃ paśya patyur brāhmaṇa yādṛśam ||
balākā hi tvayā dagdhā roṣāt tad viditaṃ mama ||
Kaushika said: "Why did you tell me to wait and then delay me, without letting me go? Are brahmins not the highest? You have set your husband above them, and living in your household, you disregard brahmins. Even Indra bows before them; brahmins are like fire and could burn the earth itself." The woman answered calmly: "I do not despise brahmins, who are equal to gods. Forgive me this offense. I know the power of wise brahmins: by their wrath the sea was made salty and undrinkable; the fire of their austerity in Dandaka has not died down to this day; the cruel Vatapi was digested by Agastya. But forgive me this transgression: the dharma of service to my husband is dear to me. Among all deities, my husband is the highest deity to me. See the fruit of service to a husband: I know that you, in your anger, burned a crane."
71067504f31d · published Jul 16, 2026, 5:17:03 PM UTC
Available inRUENPage between verses with
The woman does not dispute the dignity of brahmins, but she shows that knowledge without mastery over anger is not yet complete. Her faithfulness grants her an inner sight.