Mahabharata 3.204.1-12

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
एवं संकथिते कृत्स्ने मोक्षधर्मे युधिष्ठिर ॥
दृढं प्रीतमना विप्रो धर्मव्याधम् उवाच ह ॥
न्याययुक्तम् इदं सर्वं भवता परिकीर्तितम् ॥
न ते ऽस्त्य् अविदितं किं चिद् धर्मेष्व् इह हि दृश्यते ॥
व्याध उवाच
प्रत्यक्षं मम यो धर्मस् तं पश्य द्विजसत्तम ॥
येन सिद्धिर् इयं प्राप्ता मया ब्राह्मणपुंगव ॥
उत्तिष्ठ भगवन् क्षिप्रं प्रविश्याभ्यन्तरं गृहम् ॥
द्रष्टुम् अर्हसि धर्मज्ञ मातरं पितरं च मे ॥
मार्कण्डेय उवाच
इत्य् उक्तः स प्रविश्याथ ददर्श परमार्चितम् ॥
सौधं हृद्यं चतुःशालम् अतीव च मनोहरम् ॥
देवतागृहसंकाशं दैवतैश् च सुपूजितम् ॥
शयनासनसंबाधं गन्धैश् च परमैर् युतम् ॥
तत्र शुक्लाम्बरधरौ पितराव् अस्य पूजितौ ॥
कृताहारौ सुतुष्टौ ताव् उपविष्टौ वरासने ॥
धर्मव्याधस् तु तौ दृष्ट्वा पादेषु शिरसापतत् ॥
वृद्धाव् ऊचतुः
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ धर्मज्ञ धर्मस् त्वाम् अभिरक्षतु ॥
प्रीतौ स्वस् तव शौचेन दीर्घम् आयुर् अवाप्नुहि ॥
सत्पुत्रेण त्वया पुत्र नित्यकालं सुपूजितौ ॥
न ते ऽन्यद् दैवतं किं चिद् दैवतेष्व् अपि वर्तते ॥
प्रयतत्वाद् द्विजातीनां दमेनासि समन्वितः ॥
पितुः पितामहा ये च तथैव प्रपितामहाः ॥
प्रीतास् ते सततं पुत्र दमेनावां च पूजया ॥
मनसा कर्मणा वाचा शुश्रूषा नैव हीयते ॥
न चान्या वितथा बुद्धिर् दृश्यते सांप्रतं तव ॥
जामदग्न्येन रामेण यथा वृद्धौ सुपूजितौ ॥
तथा त्वया कृतं सर्वं तद्विशिष्टं च पुत्रक ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
evaṃ saṃkathite kṛtsne mokṣadharme yudhiṣṭhira ||
dṛḍhaṃ prītamanā vipro dharmavyādham uvāca ha ||
nyāyayuktam idaṃ sarvaṃ bhavatā parikīrtitam ||
na te 'sty aviditaṃ kiṃ cid dharmeṣv iha hi dṛśyate ||
vyādha uvāca
pratyakṣaṃ mama yo dharmas taṃ paśya dvijasattama ||
yena siddhir iyaṃ prāptā mayā brāhmaṇapuṃgava ||
uttiṣṭha bhagavan kṣipraṃ praviśyābhyantaraṃ gṛham ||
draṣṭum arhasi dharmajña mātaraṃ pitaraṃ ca me ||
mārkaṇḍeya uvāca
ity uktaḥ sa praviśyātha dadarśa paramārcitam ||
saudhaṃ hṛdyaṃ catuḥśālam atīva ca manoharam ||
devatāgṛhasaṃkāśaṃ daivataiś ca supūjitam ||
śayanāsanasaṃbādhaṃ gandhaiś ca paramair yutam ||
tatra śuklāmbaradharau pitarāv asya pūjitau ||
kṛtāhārau sutuṣṭau tāv upaviṣṭau varāsane ||
dharmavyādhas tu tau dṛṣṭvā pādeṣu śirasāpatat ||
vṛddhāv ūcatuḥ
uttiṣṭhottiṣṭha dharmajña dharmas tvām abhirakṣatu ||
prītau svas tava śaucena dīrgham āyur avāpnuhi ||
satputreṇa tvayā putra nityakālaṃ supūjitau ||
na te 'nyad daivataṃ kiṃ cid daivateṣv api vartate ||
prayatatvād dvijātīnāṃ damenāsi samanvitaḥ ||
pituḥ pitāmahā ye ca tathaiva prapitāmahāḥ ||
prītās te satataṃ putra damenāvāṃ ca pūjayā ||
manasā karmaṇā vācā śuśrūṣā naiva hīyate ||
na cānyā vitathā buddhir dṛśyate sāṃprataṃ tava ||
jāmadagnyena rāmeṇa yathā vṛddhau supūjitau ||
tathā tvayā kṛtaṃ sarvaṃ tadviśiṣṭaṃ ca putraka ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच एवं संकथिते कृत्स्ने मोक्षधर्मे युधिष्ठिर ॥ दृढं प्रीतमना विप्रो धर्मव्याधम् उवाच ह ॥ न्याययुक्तम् इदं सर्वं भवता परिकीर्तितम् ॥ न ते ऽस्त्य् अविदितं किं चिद् धर्मेष्व् इह हि दृश्यते ॥ व्याध उवाच प्रत्यक्षं मम यो धर्मस् तं पश्य द्विजसत्तम ॥ येन सिद्धिर् इयं प्राप्ता मया ब्राह्मणपुंगव ॥ उत्तिष्ठ भगवन् क्षिप्रं प्रविश्याभ्यन्तरं गृहम् ॥ द्रष्टुम् अर्हसि धर्मज्ञ मातरं पितरं च मे ॥ मार्कण्डेय उवाच इत्य् उक्तः स प्रविश्याथ ददर्श परमार्चितम् ॥ सौधं हृद्यं चतुःशालम् अतीव च मनोहरम् ॥ देवतागृहसंकाशं दैवतैश् च सुपूजितम् ॥ शयनासनसंबाधं गन्धैश् च परमैर् युतम् ॥ तत्र शुक्लाम्बरधरौ पितराव् अस्य पूजितौ ॥ कृताहारौ सुतुष्टौ ताव् उपविष्टौ वरासने ॥ धर्मव्याधस् तु तौ दृष्ट्वा पादेषु शिरसापतत् ॥ वृद्धाव् ऊचतुः उत्तिष्ठोत्तिष्ठ धर्मज्ञ धर्मस् त्वाम् अभिरक्षतु ॥ प्रीतौ स्वस् तव शौचेन दीर्घम् आयुर् अवाप्नुहि ॥ सत्पुत्रेण त्वया पुत्र नित्यकालं सुपूजितौ ॥ न ते ऽन्यद् दैवतं किं चिद् दैवतेष्व् अपि वर्तते ॥ प्रयतत्वाद् द्विजातीनां दमेनासि समन्वितः ॥ पितुः पितामहा ये च तथैव प्रपितामहाः ॥ प्रीतास् ते सततं पुत्र दमेनावां च पूजया ॥ मनसा कर्मणा वाचा शुश्रूषा नैव हीयते ॥ न चान्या वितथा बुद्धिर् दृश्यते सांप्रतं तव ॥ जामदग्न्येन रामेण यथा वृद्धौ सुपूजितौ ॥ तथा त्वया कृतं सर्वं तद्विशिष्टं च पुत्रक ॥mārkaṇḍeya uvāca evaṃ saṃkathite kṛtsne mokṣadharme yudhiṣṭhira || dṛḍhaṃ prītamanā vipro dharmavyādham uvāca ha || nyāyayuktam idaṃ sarvaṃ bhavatā parikīrtitam || na te 'sty aviditaṃ kiṃ cid dharmeṣv iha hi dṛśyate || vyādha uvāca pratyakṣaṃ mama yo dharmas taṃ paśya dvijasattama || yena siddhir iyaṃ prāptā mayā brāhmaṇapuṃgava || uttiṣṭha bhagavan kṣipraṃ praviśyābhyantaraṃ gṛham || draṣṭum arhasi dharmajña mātaraṃ pitaraṃ ca me || mārkaṇḍeya uvāca ity uktaḥ sa praviśyātha dadarśa paramārcitam || saudhaṃ hṛdyaṃ catuḥśālam atīva ca manoharam || devatāgṛhasaṃkāśaṃ daivataiś ca supūjitam || śayanāsanasaṃbādhaṃ gandhaiś ca paramair yutam || tatra śuklāmbaradharau pitarāv asya pūjitau || kṛtāhārau sutuṣṭau tāv upaviṣṭau varāsane || dharmavyādhas tu tau dṛṣṭvā pādeṣu śirasāpatat || vṛddhāv ūcatuḥ uttiṣṭhottiṣṭha dharmajña dharmas tvām abhirakṣatu || prītau svas tava śaucena dīrgham āyur avāpnuhi || satputreṇa tvayā putra nityakālaṃ supūjitau || na te 'nyad daivataṃ kiṃ cid daivateṣv api vartate || prayatatvād dvijātīnāṃ damenāsi samanvitaḥ || pituḥ pitāmahā ye ca tathaiva prapitāmahāḥ || prītās te satataṃ putra damenāvāṃ ca pūjayā || manasā karmaṇā vācā śuśrūṣā naiva hīyate || na cānyā vitathā buddhir dṛśyate sāṃprataṃ tava || jāmadagnyena rāmeṇa yathā vṛddhau supūjitau || tathā tvayā kṛtaṃ sarvaṃ tadviśiṣṭaṃ ca putraka ||После учения о мокшадхарме брахман радуется и признает, что Дхармавьядха знает дхарму; вьядха приглашает его увидеть непосредственную дхарму, которой он достиг совершенства, и вводит в дом, где брахман видит прекрасный дом, подобный храму, благоухающий и полный сидений; родители вьядхи в белых одеждах, накормленные и довольные, сидят на почетных местах; вьядха падает им в ноги, а старики благословляют его, говоря, что довольны его чистотой, что он почитает их как истинный сын, что для него нет другого божества и что предки довольны его самообузданием и почитанием.

Translation

После полного рассказа о мокшадхарме брахман с глубокой радостью сказал: «Все это изложено тобой справедливо; видно, что в дхармах здесь нет для тебя неизвестного». Дхармавьядха ответил: «Посмотри мою непосредственную дхарму, благодаря которой я достиг этой сиддхи. Войди внутрь дома и увидь моих отца и мать». Брахман вошел и увидел прекрасный четырехзальный дом, подобный обители богов, благоухающий и полный сидений. Там родители вьядхи, в белых одеждах, накормленные и довольные, сидели на почетных местах. Дхармавьядха пал им в ноги. Старики сказали: «Встань, встань, знающий дхарму. Да защитит тебя дхарма. Мы довольны твоей чистотой; долгой жизни тебе. Ты, добрый сын, всегда нас почитаешь. Для тебя нет другого божества; ты соединен с самообузданием. Твои отцы, деды и прадеды довольны тобой, как и мы, из-за твоего самообуздания и почитания. Ум, дело и речь твоя не оставляют служения. Как Рама Джамадагнья почтил старших, так и ты сделал все, и даже больше».

Commentary

После высоких слов о Брахмане вьядха показывает свою реальную алтарную комнату: родителей. Его знание не висит в воздухе, а ежедневно воплощается в служении.

Version

83b63d1d5a2d · published Jun 18, 2026, 6:32:23 AM UTC