Mahabharata 3.206.1-8

Devanāgarī

व्याध उवाच
एवं शप्तो ऽहम् ऋषिणा तदा द्विजवरोत्तम ॥
अभिप्रसादयम् ऋषिं गिरा वाक्यविशारदम् ॥
अजानता मयाकार्यम् इदम् अद्य कृतं मुने ॥
क्षन्तुम् अर्हसि तत् सर्वं प्रसीद भगवन्न् इति ॥
ऋषिर् उवाच
नान्यथा भविता शाप एवम् एतद् असंशयम् ॥
आनृशंस्याद् अहं किं चित् कर्तानुग्रहम् अद्य ते ॥
शूद्रयोनौ वर्तमानो धर्मज्ञो भविता ह्य् असि ॥
मातापित्रोश् च शुश्रूषां करिष्यसि न संशयः ॥
तया शुश्रूषया सिद्धिं महतीं समवाप्स्यसि ॥
जातिस्मरश् च भविता स्वर्गं चैव गमिष्यसि ॥
शापक्षयान्ते निर्वृत्ते भवितासि पुनर् द्विजः ॥
व्याध उवाच
एवं शप्तः पुरा तेन ऋषिणास्म्य् उग्रतेजसा ॥
प्रसादश् च कृतस् तेन ममैवं द्विपदां वर ॥
शरं चोद्धृतवान् अस्मि तस्य वै द्विजसत्तम ॥
आश्रमं च मया नीतो न च प्राणैर् व्ययुज्यत ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथा मम पुराभवत् ॥
अभितश् चापि गन्तव्यं मया स्वर्गं द्विजोत्तम ॥

Transliteration (IAST)

vyādha uvāca
evaṃ śapto 'ham ṛṣiṇā tadā dvijavarottama ||
abhiprasādayam ṛṣiṃ girā vākyaviśāradam ||
ajānatā mayākāryam idam adya kṛtaṃ mune ||
kṣantum arhasi tat sarvaṃ prasīda bhagavann iti ||
ṛṣir uvāca
nānyathā bhavitā śāpa evam etad asaṃśayam ||
ānṛśaṃsyād ahaṃ kiṃ cit kartānugraham adya te ||
śūdrayonau vartamāno dharmajño bhavitā hy asi ||
mātāpitroś ca śuśrūṣāṃ kariṣyasi na saṃśayaḥ ||
tayā śuśrūṣayā siddhiṃ mahatīṃ samavāpsyasi ||
jātismaraś ca bhavitā svargaṃ caiva gamiṣyasi ||
śāpakṣayānte nirvṛtte bhavitāsi punar dvijaḥ ||
vyādha uvāca
evaṃ śaptaḥ purā tena ṛṣiṇāsmy ugratejasā ||
prasādaś ca kṛtas tena mamaivaṃ dvipadāṃ vara ||
śaraṃ coddhṛtavān asmi tasya vai dvijasattama ||
āśramaṃ ca mayā nīto na ca prāṇair vyayujyata ||
etat te sarvam ākhyātaṃ yathā mama purābhavat ||
abhitaś cāpi gantavyaṃ mayā svargaṃ dvijottama ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

व्याध उवाच एवं शप्तो ऽहम् ऋषिणा तदा द्विजवरोत्तम ॥ अभिप्रसादयम् ऋषिं गिरा वाक्यविशारदम् ॥ अजानता मयाकार्यम् इदम् अद्य कृतं मुने ॥ क्षन्तुम् अर्हसि तत् सर्वं प्रसीद भगवन्न् इति ॥ ऋषिर् उवाच नान्यथा भविता शाप एवम् एतद् असंशयम् ॥ आनृशंस्याद् अहं किं चित् कर्तानुग्रहम् अद्य ते ॥ शूद्रयोनौ वर्तमानो धर्मज्ञो भविता ह्य् असि ॥ मातापित्रोश् च शुश्रूषां करिष्यसि न संशयः ॥ तया शुश्रूषया सिद्धिं महतीं समवाप्स्यसि ॥ जातिस्मरश् च भविता स्वर्गं चैव गमिष्यसि ॥ शापक्षयान्ते निर्वृत्ते भवितासि पुनर् द्विजः ॥ व्याध उवाच एवं शप्तः पुरा तेन ऋषिणास्म्य् उग्रतेजसा ॥ प्रसादश् च कृतस् तेन ममैवं द्विपदां वर ॥ शरं चोद्धृतवान् अस्मि तस्य वै द्विजसत्तम ॥ आश्रमं च मया नीतो न च प्राणैर् व्ययुज्यत ॥ एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथा मम पुराभवत् ॥ अभितश् चापि गन्तव्यं मया स्वर्गं द्विजोत्तम ॥vyādha uvāca evaṃ śapto 'ham ṛṣiṇā tadā dvijavarottama || abhiprasādayam ṛṣiṃ girā vākyaviśāradam || ajānatā mayākāryam idam adya kṛtaṃ mune || kṣantum arhasi tat sarvaṃ prasīda bhagavann iti || ṛṣir uvāca nānyathā bhavitā śāpa evam etad asaṃśayam || ānṛśaṃsyād ahaṃ kiṃ cit kartānugraham adya te || śūdrayonau vartamāno dharmajño bhavitā hy asi || mātāpitroś ca śuśrūṣāṃ kariṣyasi na saṃśayaḥ || tayā śuśrūṣayā siddhiṃ mahatīṃ samavāpsyasi || jātismaraś ca bhavitā svargaṃ caiva gamiṣyasi || śāpakṣayānte nirvṛtte bhavitāsi punar dvijaḥ || vyādha uvāca evaṃ śaptaḥ purā tena ṛṣiṇāsmy ugratejasā || prasādaś ca kṛtas tena mamaivaṃ dvipadāṃ vara || śaraṃ coddhṛtavān asmi tasya vai dvijasattama || āśramaṃ ca mayā nīto na ca prāṇair vyayujyata || etat te sarvam ākhyātaṃ yathā mama purābhavat || abhitaś cāpi gantavyaṃ mayā svargaṃ dvijottama ||Проклятый риши, вьядха умоляет о милости, объясняя, что сделал недолжное по неведению; риши говорит, что проклятие неизбежно, но из сострадания смягчает его: в шудра-йони он будет знатоком дхармы, станет служить родителям, достигнет великой сиддхи, будет помнить прежнее рождение, пойдет на небо и после окончания проклятия снова станет дваждырожденным; вьядха вынул стрелу, отнес риши в ашрам, и тот не умер.

Translation

Дхармавьядха продолжил: «Проклятый риши, я стал умолять его: “Сегодня я по неведению совершил недолжное. Прости все это, смилуйся”. Риши сказал: “Проклятие не будет иначе, это несомненно. Но из сострадания я окажу тебе милость. Пребывая в шудра-йони, ты будешь знать дхарму, будешь служить отцу и матери. Этим служением ты достигнешь великой сиддхи, будешь помнить прежнее рождение и пойдешь на небо. Когда проклятие истощится, ты снова станешь дваждырожденным”. Так я был проклят тем риши сурового сияния, и так он оказал мне милость. Я вынул его стрелу, отнес в ашрам, и он не расстался с жизнью. Так все это произошло со мной прежде».

Commentary

Проклятие становится путем очищения, потому что в нем есть милость. Служение родителям превращает падение в средство возвращения.

Version

b7b8b71b564e · published Jun 18, 2026, 6:32:23 AM UTC