Mahabharata 3.205.21-29

Devanāgarī

व्याध उवाच
अनतिक्रमणीया हि ब्राह्मणा वै द्विजोत्तम ॥
शृणु सर्वम् इदं वृत्तं पूर्वदेहे ममानघ ॥
अहं हि ब्राह्मणः पूर्वम् आसं द्विजवरात्मज ॥
वेदाध्यायी सुकुशलो वेदाङ्गानां च पारगः ॥
आत्मदोषकृतैर् ब्रह्मन्न् अवस्थां प्राप्तवान् इमाम् ॥
कश् चिद् राजा मम सखा धनुर्वेदपरायणः ॥
संसर्गाद् धनुषि श्रेष्ठस् ततो ऽहम् अभवं द्विज ॥
एतस्मिन्न् एव काले तु मृगयां निर्गतो नृपः ॥
सहितो योधमुख्यैश् च मन्त्रिभिश् च सुसंवृतः ॥
ततो ऽभ्यहन् मृगांस् तत्र सुबहून् आश्रमं प्रति ॥
अथ क्षिप्तः शरो घोरो मयापि द्विजसत्तम ॥
ताडितश् च मुनिस् तेन शरेणानतपर्वणा ॥
भूमौ निपतितो ब्रह्मन्न् उवाच प्रतिनादयन् ॥
नापराध्याम्य् अहं किं चित् केन पापम् इदं कृतम् ॥
मन्वानस् तं मृगं चाहं संप्राप्तः सहसा मुनिम् ॥
अपश्यं तम् ऋषिं विद्धं शरेणानतपर्वणा ॥
तम् उग्रतपसं विप्रं निष्टनन्तं महीतले ॥
अकार्यकरणाच् चापि भृशं मे व्यथितं मनः ॥
अजानता कृतम् इदं मयेत्य् अथ तम् अब्रुवम् ॥
क्षन्तुम् अर्हसि मे ब्रह्मन्न् इति चोक्तो मया मुनिः ॥
ततः प्रत्यब्रवीद् वाक्यम् ऋषिर् मां क्रोधमूर्छितः ॥
व्याधस् त्वं भविता क्रूर शूद्रयोनाव् इति द्विज ॥

Transliteration (IAST)

vyādha uvāca
anatikramaṇīyā hi brāhmaṇā vai dvijottama ||
śṛṇu sarvam idaṃ vṛttaṃ pūrvadehe mamānagha ||
ahaṃ hi brāhmaṇaḥ pūrvam āsaṃ dvijavarātmaja ||
vedādhyāyī sukuśalo vedāṅgānāṃ ca pāragaḥ ||
ātmadoṣakṛtair brahmann avasthāṃ prāptavān imām ||
kaś cid rājā mama sakhā dhanurvedaparāyaṇaḥ ||
saṃsargād dhanuṣi śreṣṭhas tato 'ham abhavaṃ dvija ||
etasminn eva kāle tu mṛgayāṃ nirgato nṛpaḥ ||
sahito yodhamukhyaiś ca mantribhiś ca susaṃvṛtaḥ ||
tato 'bhyahan mṛgāṃs tatra subahūn āśramaṃ prati ||
atha kṣiptaḥ śaro ghoro mayāpi dvijasattama ||
tāḍitaś ca munis tena śareṇānataparvaṇā ||
bhūmau nipatito brahmann uvāca pratinādayan ||
nāparādhyāmy ahaṃ kiṃ cit kena pāpam idaṃ kṛtam ||
manvānas taṃ mṛgaṃ cāhaṃ saṃprāptaḥ sahasā munim ||
apaśyaṃ tam ṛṣiṃ viddhaṃ śareṇānataparvaṇā ||
tam ugratapasaṃ vipraṃ niṣṭanantaṃ mahītale ||
akāryakaraṇāc cāpi bhṛśaṃ me vyathitaṃ manaḥ ||
ajānatā kṛtam idaṃ mayety atha tam abruvam ||
kṣantum arhasi me brahmann iti cokto mayā muniḥ ||
tataḥ pratyabravīd vākyam ṛṣir māṃ krodhamūrchitaḥ ||
vyādhas tvaṃ bhavitā krūra śūdrayonāv iti dvija ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

व्याध उवाच अनतिक्रमणीया हि ब्राह्मणा वै द्विजोत्तम ॥ शृणु सर्वम् इदं वृत्तं पूर्वदेहे ममानघ ॥ अहं हि ब्राह्मणः पूर्वम् आसं द्विजवरात्मज ॥ वेदाध्यायी सुकुशलो वेदाङ्गानां च पारगः ॥ आत्मदोषकृतैर् ब्रह्मन्न् अवस्थां प्राप्तवान् इमाम् ॥ कश् चिद् राजा मम सखा धनुर्वेदपरायणः ॥ संसर्गाद् धनुषि श्रेष्ठस् ततो ऽहम् अभवं द्विज ॥ एतस्मिन्न् एव काले तु मृगयां निर्गतो नृपः ॥ सहितो योधमुख्यैश् च मन्त्रिभिश् च सुसंवृतः ॥ ततो ऽभ्यहन् मृगांस् तत्र सुबहून् आश्रमं प्रति ॥ अथ क्षिप्तः शरो घोरो मयापि द्विजसत्तम ॥ ताडितश् च मुनिस् तेन शरेणानतपर्वणा ॥ भूमौ निपतितो ब्रह्मन्न् उवाच प्रतिनादयन् ॥ नापराध्याम्य् अहं किं चित् केन पापम् इदं कृतम् ॥ मन्वानस् तं मृगं चाहं संप्राप्तः सहसा मुनिम् ॥ अपश्यं तम् ऋषिं विद्धं शरेणानतपर्वणा ॥ तम् उग्रतपसं विप्रं निष्टनन्तं महीतले ॥ अकार्यकरणाच् चापि भृशं मे व्यथितं मनः ॥ अजानता कृतम् इदं मयेत्य् अथ तम् अब्रुवम् ॥ क्षन्तुम् अर्हसि मे ब्रह्मन्न् इति चोक्तो मया मुनिः ॥ ततः प्रत्यब्रवीद् वाक्यम् ऋषिर् मां क्रोधमूर्छितः ॥ व्याधस् त्वं भविता क्रूर शूद्रयोनाव् इति द्विज ॥vyādha uvāca anatikramaṇīyā hi brāhmaṇā vai dvijottama || śṛṇu sarvam idaṃ vṛttaṃ pūrvadehe mamānagha || ahaṃ hi brāhmaṇaḥ pūrvam āsaṃ dvijavarātmaja || vedādhyāyī sukuśalo vedāṅgānāṃ ca pāragaḥ || ātmadoṣakṛtair brahmann avasthāṃ prāptavān imām || kaś cid rājā mama sakhā dhanurvedaparāyaṇaḥ || saṃsargād dhanuṣi śreṣṭhas tato 'ham abhavaṃ dvija || etasminn eva kāle tu mṛgayāṃ nirgato nṛpaḥ || sahito yodhamukhyaiś ca mantribhiś ca susaṃvṛtaḥ || tato 'bhyahan mṛgāṃs tatra subahūn āśramaṃ prati || atha kṣiptaḥ śaro ghoro mayāpi dvijasattama || tāḍitaś ca munis tena śareṇānataparvaṇā || bhūmau nipatito brahmann uvāca pratinādayan || nāparādhyāmy ahaṃ kiṃ cit kena pāpam idaṃ kṛtam || manvānas taṃ mṛgaṃ cāhaṃ saṃprāptaḥ sahasā munim || apaśyaṃ tam ṛṣiṃ viddhaṃ śareṇānataparvaṇā || tam ugratapasaṃ vipraṃ niṣṭanantaṃ mahītale || akāryakaraṇāc cāpi bhṛśaṃ me vyathitaṃ manaḥ || ajānatā kṛtam idaṃ mayety atha tam abruvam || kṣantum arhasi me brahmann iti cokto mayā muniḥ || tataḥ pratyabravīd vākyam ṛṣir māṃ krodhamūrchitaḥ || vyādhas tvaṃ bhavitā krūra śūdrayonāv iti dvija ||Дхармавьядха говорит, что брахманов нельзя преступать, и рассказывает прежнее рождение: он был брахманом, сыном лучшего дваждырожденного, сведущим в Ведах и ведангах, но из-за собственного проступка пришел к нынешнему состоянию; его другом был царь, знаток Дханурведы, и от общения с ним он стал лучшим в стрельбе из лука; однажды на охоте с царем и воинами он выпустил страшную стрелу, думая поразить зверя, но попал в муни возле ашрама; потрясенный, он попросил прощения, однако разгневанный риши проклял его стать жестоким вьядхой в шудра-йони.

Translation

Вьядха сказал: «Брахманов нельзя преступать. Слушай, что было со мной в прежнем теле. Раньше я был брахманом, сыном лучшего дваждырожденного, изучал Веды, был искусен и знал веданги. Но из-за собственных недостатков пришел к этому состоянию. Один царь был моим другом, преданным Дханурведе; от общения с ним я стал превосходен в луке. Однажды царь вышел на охоту с лучшими воинами и министрами и убил многих зверей возле ашрама. Я тоже выпустил страшную стрелу, думая, что целюсь в зверя, но ею был поражен муни. Он упал на землю и сказал: “Я ни в чем не виноват; кем сделан этот грех?” Подойдя, я увидел риши, пронзенного моей стрелой, стонущего на земле. Мое сердце было потрясено недолжным поступком, и я сказал: “Я сделал это по неведению. Прости меня, брахман”. Но риши, помраченный гневом, ответил: “Ты станешь жестоким вьядхой в шудра-йони”».

Commentary

Прошлая ученость не спасла вьядху от последствия неосторожной связи с насилием. Карма учит точности: даже непреднамеренный вред требует очищения.

Version

2ccaef145371 · published Jun 18, 2026, 6:32:23 AM UTC