Mahabharata 3.205.1-10

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
गुरू निवेद्य विप्राय तौ मातापितराव् उभौ ॥
पुनर् एव स धर्मात्मा व्याधो ब्राह्मणम् अब्रवीत् ॥
प्रवृत्तचक्षुर् जातो ऽस्मि संपश्य तपसो बलम् ॥
यदर्थम् उक्तो ऽसि तया गच्छस्व मिथिलाम् इति ॥
पतिशुश्रूषपरया दान्तया सत्यशीलया ॥
मिथिलायां वसन् व्याधः स ते धर्मान् प्रवक्ष्यति ॥
ब्राह्मण उवाच
पतिव्रतायाः सत्यायाः शीलाढ्याया यतव्रत ॥
संस्मृत्य वाक्यं धर्मज्ञ गुणवान् असि मे मतः ॥
व्याध उवाच
यत् तदा त्वं द्विजश्रेष्ठ तयोक्तो मां प्रति प्रभो ॥
दृष्टम् एतत् तया सम्यग् एकपत्न्या न संशयः ॥
त्वदनुग्रहबुद्ध्या तु विप्रैतद् दर्शितं मया ॥
वाक्यं च शृणु मे तात यत् ते वक्ष्ये हितं द्विज ॥
त्वया विनिकृता माता पिता च द्विजसत्तम ॥
अनिसृष्टो ऽसि निष्क्रान्तो गृहात् ताभ्याम् अनिन्दित ॥
वेदोच्चारणकार्यार्थम् अयुक्तं तत् त्वया कृतम् ॥
तव शोकेन वृद्धौ ताव् अन्धौ जातौ तपस्विनौ ॥
तौ प्रसादयितुं गच्छ मा त्वा धर्मो ऽत्यगान् महान् ॥
तपस्वी त्वं महात्मा च धर्मे च निरतः सदा ॥
सर्वम् एतद् अपार्थं ते क्षिप्रं तौ संप्रसादय ॥
श्रद्दधस्व मम ब्रह्मन् नान्यथा कर्तुम् अर्हसि ॥
गम्यताम् अद्य विप्रर्षे श्रेयस् ते कथयाम्य् अहम् ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
gurū nivedya viprāya tau mātāpitarāv ubhau ||
punar eva sa dharmātmā vyādho brāhmaṇam abravīt ||
pravṛttacakṣur jāto 'smi saṃpaśya tapaso balam ||
yadartham ukto 'si tayā gacchasva mithilām iti ||
patiśuśrūṣaparayā dāntayā satyaśīlayā ||
mithilāyāṃ vasan vyādhaḥ sa te dharmān pravakṣyati ||
brāhmaṇa uvāca
pativratāyāḥ satyāyāḥ śīlāḍhyāyā yatavrata ||
saṃsmṛtya vākyaṃ dharmajña guṇavān asi me mataḥ ||
vyādha uvāca
yat tadā tvaṃ dvijaśreṣṭha tayokto māṃ prati prabho ||
dṛṣṭam etat tayā samyag ekapatnyā na saṃśayaḥ ||
tvadanugrahabuddhyā tu vipraitad darśitaṃ mayā ||
vākyaṃ ca śṛṇu me tāta yat te vakṣye hitaṃ dvija ||
tvayā vinikṛtā mātā pitā ca dvijasattama ||
anisṛṣṭo 'si niṣkrānto gṛhāt tābhyām anindita ||
vedoccāraṇakāryārtham ayuktaṃ tat tvayā kṛtam ||
tava śokena vṛddhau tāv andhau jātau tapasvinau ||
tau prasādayituṃ gaccha mā tvā dharmo 'tyagān mahān ||
tapasvī tvaṃ mahātmā ca dharme ca nirataḥ sadā ||
sarvam etad apārthaṃ te kṣipraṃ tau saṃprasādaya ||
śraddadhasva mama brahman nānyathā kartum arhasi ||
gamyatām adya viprarṣe śreyas te kathayāmy aham ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच गुरू निवेद्य विप्राय तौ मातापितराव् उभौ ॥ पुनर् एव स धर्मात्मा व्याधो ब्राह्मणम् अब्रवीत् ॥ प्रवृत्तचक्षुर् जातो ऽस्मि संपश्य तपसो बलम् ॥ यदर्थम् उक्तो ऽसि तया गच्छस्व मिथिलाम् इति ॥ पतिशुश्रूषपरया दान्तया सत्यशीलया ॥ मिथिलायां वसन् व्याधः स ते धर्मान् प्रवक्ष्यति ॥ ब्राह्मण उवाच पतिव्रतायाः सत्यायाः शीलाढ्याया यतव्रत ॥ संस्मृत्य वाक्यं धर्मज्ञ गुणवान् असि मे मतः ॥ व्याध उवाच यत् तदा त्वं द्विजश्रेष्ठ तयोक्तो मां प्रति प्रभो ॥ दृष्टम् एतत् तया सम्यग् एकपत्न्या न संशयः ॥ त्वदनुग्रहबुद्ध्या तु विप्रैतद् दर्शितं मया ॥ वाक्यं च शृणु मे तात यत् ते वक्ष्ये हितं द्विज ॥ त्वया विनिकृता माता पिता च द्विजसत्तम ॥ अनिसृष्टो ऽसि निष्क्रान्तो गृहात् ताभ्याम् अनिन्दित ॥ वेदोच्चारणकार्यार्थम् अयुक्तं तत् त्वया कृतम् ॥ तव शोकेन वृद्धौ ताव् अन्धौ जातौ तपस्विनौ ॥ तौ प्रसादयितुं गच्छ मा त्वा धर्मो ऽत्यगान् महान् ॥ तपस्वी त्वं महात्मा च धर्मे च निरतः सदा ॥ सर्वम् एतद् अपार्थं ते क्षिप्रं तौ संप्रसादय ॥ श्रद्दधस्व मम ब्रह्मन् नान्यथा कर्तुम् अर्हसि ॥ गम्यताम् अद्य विप्रर्षे श्रेयस् ते कथयाम्य् अहम् ॥mārkaṇḍeya uvāca gurū nivedya viprāya tau mātāpitarāv ubhau || punar eva sa dharmātmā vyādho brāhmaṇam abravīt || pravṛttacakṣur jāto 'smi saṃpaśya tapaso balam || yadartham ukto 'si tayā gacchasva mithilām iti || patiśuśrūṣaparayā dāntayā satyaśīlayā || mithilāyāṃ vasan vyādhaḥ sa te dharmān pravakṣyati || brāhmaṇa uvāca pativratāyāḥ satyāyāḥ śīlāḍhyāyā yatavrata || saṃsmṛtya vākyaṃ dharmajña guṇavān asi me mataḥ || vyādha uvāca yat tadā tvaṃ dvijaśreṣṭha tayokto māṃ prati prabho || dṛṣṭam etat tayā samyag ekapatnyā na saṃśayaḥ || tvadanugrahabuddhyā tu vipraitad darśitaṃ mayā || vākyaṃ ca śṛṇu me tāta yat te vakṣye hitaṃ dvija || tvayā vinikṛtā mātā pitā ca dvijasattama || anisṛṣṭo 'si niṣkrānto gṛhāt tābhyām anindita || vedoccāraṇakāryārtham ayuktaṃ tat tvayā kṛtam || tava śokena vṛddhau tāv andhau jātau tapasvinau || tau prasādayituṃ gaccha mā tvā dharmo 'tyagān mahān || tapasvī tvaṃ mahātmā ca dharme ca nirataḥ sadā || sarvam etad apārthaṃ te kṣipraṃ tau saṃprasādaya || śraddadhasva mama brahman nānyathā kartum arhasi || gamyatām adya viprarṣe śreyas te kathayāmy aham ||Показав родителей, Дхармавьядха говорит Каушике, что теперь его зрение раскрыто и он видит силу тапаса; он напоминает слова пативраты, которая направила брахмана к нему, и говорит полезное: Каушика ушел из дома без разрешения родителей ради чтения Вед, этим обидел мать и отца, от скорби они стали слепы, и ему надо быстро умилостивить их, чтобы великая дхарма не ушла от него.

Translation

Показав брахману родителей, Дхармавьядха сказал: «Теперь мое зрение раскрыто; смотри силу тапаса. Та пативрата, обузданная и правдивая, сказала тебе: “В Митхиле живет вьядха, он расскажет тебе дхармы”. Она видела это правильно. Ради твоего блага я показал тебе это. Теперь услышь полезное слово: ты обидел мать и отца, лучший брахман. Ты вышел из дома без их разрешения ради произнесения Вед, и это было неправильно. От скорби по тебе эти старые тапасвины стали слепы. Иди, умилостиви их, чтобы великая дхарма не ушла от тебя. Ты тапасвин и всегда предан дхарме, но все это станет бесплодным, если ты не умилостивишь их».

Commentary

Ведийское чтение не оправдывает непочтение к родителям. Знание, отрезанное от благодарности, теряет силу дхармы.

Version

ebcb39af4c5b · published Jun 18, 2026, 6:32:23 AM UTC