Mahabharata 3.207.1-5

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
श्रुत्वेमां धर्मसंयुक्तां धर्मराजः कथां शुभाम् ॥
पुनः पप्रच्छ तम् ऋषिं मार्कण्डेयं तपस्विनम् ॥
युधिष्ठिर उवाच
कथम् अग्निर् वनं यातः कथं चाप्य् अङ्गिराः पुरा ॥
नष्टे ऽग्नौ हव्यम् अवहद् अग्निर् भूत्वा महान् ऋषिः ॥
अग्निर् यदा त्व् एक एव बहुत्वं चास्य कर्मसु ॥
दृश्यते भगवन् सर्वम् एतद् इच्छामि वेदितुम् ॥
कुमारश् च यथोत्पन्नो यथा चाग्नेः सुतो ऽभवत् ॥
यथा रुद्राच् च संभूतो गङ्गायां कृत्तिकासु च ॥
एतद् इच्छाम्य् अहं त्वत्तः श्रोतुं भार्गवनन्दन ॥
कौतूहलसमाविष्टो यथातथ्यं महामुने ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
śrutvemāṃ dharmasaṃyuktāṃ dharmarājaḥ kathāṃ śubhām ||
punaḥ papraccha tam ṛṣiṃ mārkaṇḍeyaṃ tapasvinam ||
yudhiṣṭhira uvāca
katham agnir vanaṃ yātaḥ kathaṃ cāpy aṅgirāḥ purā ||
naṣṭe 'gnau havyam avahad agnir bhūtvā mahān ṛṣiḥ ||
agnir yadā tv eka eva bahutvaṃ cāsya karmasu ||
dṛśyate bhagavan sarvam etad icchāmi veditum ||
kumāraś ca yathotpanno yathā cāgneḥ suto 'bhavat ||
yathā rudrāc ca saṃbhūto gaṅgāyāṃ kṛttikāsu ca ||
etad icchāmy ahaṃ tvattaḥ śrotuṃ bhārgavanandana ||
kautūhalasamāviṣṭo yathātathyaṃ mahāmune ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच श्रुत्वेमां धर्मसंयुक्तां धर्मराजः कथां शुभाम् ॥ पुनः पप्रच्छ तम् ऋषिं मार्कण्डेयं तपस्विनम् ॥ युधिष्ठिर उवाच कथम् अग्निर् वनं यातः कथं चाप्य् अङ्गिराः पुरा ॥ नष्टे ऽग्नौ हव्यम् अवहद् अग्निर् भूत्वा महान् ऋषिः ॥ अग्निर् यदा त्व् एक एव बहुत्वं चास्य कर्मसु ॥ दृश्यते भगवन् सर्वम् एतद् इच्छामि वेदितुम् ॥ कुमारश् च यथोत्पन्नो यथा चाग्नेः सुतो ऽभवत् ॥ यथा रुद्राच् च संभूतो गङ्गायां कृत्तिकासु च ॥ एतद् इच्छाम्य् अहं त्वत्तः श्रोतुं भार्गवनन्दन ॥ कौतूहलसमाविष्टो यथातथ्यं महामुने ॥vaiśaṃpāyana uvāca śrutvemāṃ dharmasaṃyuktāṃ dharmarājaḥ kathāṃ śubhām || punaḥ papraccha tam ṛṣiṃ mārkaṇḍeyaṃ tapasvinam || yudhiṣṭhira uvāca katham agnir vanaṃ yātaḥ kathaṃ cāpy aṅgirāḥ purā || naṣṭe 'gnau havyam avahad agnir bhūtvā mahān ṛṣiḥ || agnir yadā tv eka eva bahutvaṃ cāsya karmasu || dṛśyate bhagavan sarvam etad icchāmi veditum || kumāraś ca yathotpanno yathā cāgneḥ suto 'bhavat || yathā rudrāc ca saṃbhūto gaṅgāyāṃ kṛttikāsu ca || etad icchāmy ahaṃ tvattaḥ śrotuṃ bhārgavanandana || kautūhalasamāviṣṭo yathātathyaṃ mahāmune ||После благой истории о дхарме Юдхиштхира снова спрашивает Маркандею: как Агни ушел в лес, как древний Ангирас, когда Агни исчез, стал огнем и нес хавью; если Агни один, почему во многих действиях видна его множественность; он также спрашивает, как родился Кумара, как он был сыном Агни, как возник от Рудры, в Ганге и у Криттик.

Translation

Выслушав благую историю, соединенную с дхармой, Юдхиштхира снова спросил Маркандею: «Как Агни ушел в лес? Как в древности, когда Агни исчез, великий риши Ангирас стал огнем и нес жертвенную хавью? Если Агни один, почему во многих его действиях видна множественность? И как родился Кумара, как он стал сыном Агни, как возник от Рудры, в Ганге и у Криттик? Я хочу услышать это от тебя в истине».

Commentary

После человеческой дхармы рассказ переходит к космической и ритуальной дхарме огня. Один Агни действует во многих формах, как одна истина раскрывается в разных обязанностях.

Version

9cd1c82b2902 · published Jun 18, 2026, 6:32:23 AM UTC