Mahabharata 3.208.1-8

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
ब्रह्मणो यस् तृतीयस् तु पुत्रः कुरुकुलोद्वह ॥
तस्यापवसुता भार्या प्रजास् तस्यापि मे शृणु ॥
बृहज्ज्योतिर् बृहत्कीर्तिर् बृहद्ब्रह्मा बृहन्मनाः ॥
बृहन्मन्त्रो बृहद्भासस् तथा राजन् बृहस्पतिः ॥
प्रजासु तासु सर्वासु रूपेणाप्रतिमाभवत् ॥
देवी भानुमती नाम प्रथमाङ्गिरसः सुता ॥
भूतानाम् एव सर्वेषां यस्यां रागस् तदाभवत् ॥
रागाद् रागेति याम् आहुर् द्वितीयाङ्गिरसः सुता ॥
यां कपर्दिसुताम् आहुर् दृश्यादृश्येति देहिनः ॥
तनुत्वात् सा सिनीवाली तृतीयाङ्गिरसः सुता ॥
पश्यत्य् अर्चिष्मती भाभिर् हविर्भिश् च हविष्मती ॥
षष्ठीम् अङ्गिरसः कन्यां पुण्याम् आहुर् हविष्मतीम् ॥
महामखेष्व् आङ्गिरसी दीप्तिमत्सु महामती ॥
महामतीति विख्याता सप्तमी कथ्यते सुता ॥
यां तु दृष्ट्वा भगवतीं जनः कुहुकुहायते ॥
एकानंशेति याम् आहुः कुहूम् अङ्गिरसः सुताम् ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
brahmaṇo yas tṛtīyas tu putraḥ kurukulodvaha ||
tasyāpavasutā bhāryā prajās tasyāpi me śṛṇu ||
bṛhajjyotir bṛhatkīrtir bṛhadbrahmā bṛhanmanāḥ ||
bṛhanmantro bṛhadbhāsas tathā rājan bṛhaspatiḥ ||
prajāsu tāsu sarvāsu rūpeṇāpratimābhavat ||
devī bhānumatī nāma prathamāṅgirasaḥ sutā ||
bhūtānām eva sarveṣāṃ yasyāṃ rāgas tadābhavat ||
rāgād rāgeti yām āhur dvitīyāṅgirasaḥ sutā ||
yāṃ kapardisutām āhur dṛśyādṛśyeti dehinaḥ ||
tanutvāt sā sinīvālī tṛtīyāṅgirasaḥ sutā ||
paśyaty arciṣmatī bhābhir havirbhiś ca haviṣmatī ||
ṣaṣṭhīm aṅgirasaḥ kanyāṃ puṇyām āhur haviṣmatīm ||
mahāmakheṣv āṅgirasī dīptimatsu mahāmatī ||
mahāmatīti vikhyātā saptamī kathyate sutā ||
yāṃ tu dṛṣṭvā bhagavatīṃ janaḥ kuhukuhāyate ||
ekānaṃśeti yām āhuḥ kuhūm aṅgirasaḥ sutām ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच ब्रह्मणो यस् तृतीयस् तु पुत्रः कुरुकुलोद्वह ॥ तस्यापवसुता भार्या प्रजास् तस्यापि मे शृणु ॥ बृहज्ज्योतिर् बृहत्कीर्तिर् बृहद्ब्रह्मा बृहन्मनाः ॥ बृहन्मन्त्रो बृहद्भासस् तथा राजन् बृहस्पतिः ॥ प्रजासु तासु सर्वासु रूपेणाप्रतिमाभवत् ॥ देवी भानुमती नाम प्रथमाङ्गिरसः सुता ॥ भूतानाम् एव सर्वेषां यस्यां रागस् तदाभवत् ॥ रागाद् रागेति याम् आहुर् द्वितीयाङ्गिरसः सुता ॥ यां कपर्दिसुताम् आहुर् दृश्यादृश्येति देहिनः ॥ तनुत्वात् सा सिनीवाली तृतीयाङ्गिरसः सुता ॥ पश्यत्य् अर्चिष्मती भाभिर् हविर्भिश् च हविष्मती ॥ षष्ठीम् अङ्गिरसः कन्यां पुण्याम् आहुर् हविष्मतीम् ॥ महामखेष्व् आङ्गिरसी दीप्तिमत्सु महामती ॥ महामतीति विख्याता सप्तमी कथ्यते सुता ॥ यां तु दृष्ट्वा भगवतीं जनः कुहुकुहायते ॥ एकानंशेति याम् आहुः कुहूम् अङ्गिरसः सुताम् ॥mārkaṇḍeya uvāca brahmaṇo yas tṛtīyas tu putraḥ kurukulodvaha || tasyāpavasutā bhāryā prajās tasyāpi me śṛṇu || bṛhajjyotir bṛhatkīrtir bṛhadbrahmā bṛhanmanāḥ || bṛhanmantro bṛhadbhāsas tathā rājan bṛhaspatiḥ || prajāsu tāsu sarvāsu rūpeṇāpratimābhavat || devī bhānumatī nāma prathamāṅgirasaḥ sutā || bhūtānām eva sarveṣāṃ yasyāṃ rāgas tadābhavat || rāgād rāgeti yām āhur dvitīyāṅgirasaḥ sutā || yāṃ kapardisutām āhur dṛśyādṛśyeti dehinaḥ || tanutvāt sā sinīvālī tṛtīyāṅgirasaḥ sutā || paśyaty arciṣmatī bhābhir havirbhiś ca haviṣmatī || ṣaṣṭhīm aṅgirasaḥ kanyāṃ puṇyām āhur haviṣmatīm || mahāmakheṣv āṅgirasī dīptimatsu mahāmatī || mahāmatīti vikhyātā saptamī kathyate sutā || yāṃ tu dṛṣṭvā bhagavatīṃ janaḥ kuhukuhāyate || ekānaṃśeti yām āhuḥ kuhūm aṅgirasaḥ sutām ||Маркандея говорит о третьем сыне Брахмы, чьей женой была Апа, и перечисляет его потомство: Брихaджйотис, Брихаткирти, Брихадбрахма, Брихaнманас, Брихaнмантра, Брихaдбхас и Брихаспати; среди всех его дочерей первой была прекрасная Бханумати, второй Рага, рожденная от всеобщей привязанности, третьей тонкая Синивали, затем Хавишмати, Махамати и Куху, называемая Эканамша.

Translation

Маркандея сказал: «У третьего сына Брахмы женой была Апа; слушай о его потомстве. Были Брихаджйотис, Брихаткирти, Брихадбрахма, Бриханманас, Бриханмантра, Брихадбхас и Брихаспати. Среди всех его дочерей первая, несравненная красотой, была богиня Бханумати. Вторая дочь Ангираса называлась Рага, потому что в ней возникла привязанность всех существ. Третью, которую воплощенные называют видимой и невидимой дочерью Капардина, из-за тонкости называют Синивали. Еще была благочестивая Хавишмати, видящая сияниями и связанная с приношениями. Седьмой называют великую разумом Махамати, известную в великих сияющих жертвоприношениях. А ту благословенную, при виде которой люди произносят “куху, куху”, называют Куху, Эканамшей, дочерью Ангираса».

Commentary

Имена дочерей Ангираса связаны со светом, приношением, тонкостью и лунно-жертвенным временем. Через них огненная линия входит в ритм обряда.

Version

971e8431b8b5 · published Jun 18, 2026, 6:32:23 AM UTC