Mahabharata 3.215.13-23

Devanāgarī

स्कन्दं श्रुत्वा ततो देवा वासवं सहिताब्रुवन् ॥
अविषह्यबलं स्कन्दं जहि शक्राशु माचिरम् ॥
यदि वा न निहंस्य् एनम् अद्येन्द्रो ऽयं भविष्यति ॥
त्रैलोक्यं संनिगृह्यास्मांस् त्वां च शक्र महाबलः ॥
स तान् उवाच व्यथितो बालो ऽयं सुमहाबलः ॥
स्रष्टारम् अपि लोकानां युधि विक्रम्य नाशयेत् ॥
सर्वास् त्व् अद्याभिगच्छन्तु स्कन्दं लोकस्य मातरः ॥
कामवीर्या घ्नन्तु चैनं तथेत्य् उक्त्वा च ता ययुः ॥
तम् अप्रतिबलं दृष्ट्वा विषण्णवदनास् तु ताः ॥
अशक्यो ऽयं विचिन्त्यैवं तम् एव शरणं ययुः ॥
ऊचुश् चापि त्वम् अस्माकं पुत्रो ऽस्माभिर् धृतं जगत् ॥
अभिनन्दस्व नः सर्वाः प्रस्नुताः स्नेहविक्लवाः ॥
ताः संपूज्य महासेनः कामांश् चासां प्रदाय सः ॥
अपश्यद् अग्निम् आयान्तं पितरं बलिनां बली ॥
स तु संपूजितस् तेन सह मातृगणेन ह ॥
परिवार्य महासेनं रक्षमाणः स्थितः स्थिरम् ॥
सर्वासां या तु मातॄणां नारी क्रोधसमुद्भवा ॥
धात्री सा पुत्रवत् स्कन्दं शूलहस्ताभ्यरक्षत ॥
लोहितस्योदधेः कन्या क्रूरा लोहितभोजना ॥
परिष्वज्य महासेनं पुत्रवत् पर्यरक्षत ॥
अग्निर् भूत्वा नैगमेयश् छागवक्त्रो बहुप्रजः ॥
रमयाम् आस शैलस्थं बालं क्रीडनकैर् इव ॥

Transliteration (IAST)

skandaṃ śrutvā tato devā vāsavaṃ sahitābruvan ||
aviṣahyabalaṃ skandaṃ jahi śakrāśu māciram ||
yadi vā na nihaṃsy enam adyendro 'yaṃ bhaviṣyati ||
trailokyaṃ saṃnigṛhyāsmāṃs tvāṃ ca śakra mahābalaḥ ||
sa tān uvāca vyathito bālo 'yaṃ sumahābalaḥ ||
sraṣṭāram api lokānāṃ yudhi vikramya nāśayet ||
sarvās tv adyābhigacchantu skandaṃ lokasya mātaraḥ ||
kāmavīryā ghnantu cainaṃ tathety uktvā ca tā yayuḥ ||
tam apratibalaṃ dṛṣṭvā viṣaṇṇavadanās tu tāḥ ||
aśakyo 'yaṃ vicintyaivaṃ tam eva śaraṇaṃ yayuḥ ||
ūcuś cāpi tvam asmākaṃ putro 'smābhir dhṛtaṃ jagat ||
abhinandasva naḥ sarvāḥ prasnutāḥ snehaviklavāḥ ||
tāḥ saṃpūjya mahāsenaḥ kāmāṃś cāsāṃ pradāya saḥ ||
apaśyad agnim āyāntaṃ pitaraṃ balināṃ balī ||
sa tu saṃpūjitas tena saha mātṛgaṇena ha ||
parivārya mahāsenaṃ rakṣamāṇaḥ sthitaḥ sthiram ||
sarvāsāṃ yā tu mātṝṇāṃ nārī krodhasamudbhavā ||
dhātrī sā putravat skandaṃ śūlahastābhyarakṣata ||
lohitasyodadheḥ kanyā krūrā lohitabhojanā ||
pariṣvajya mahāsenaṃ putravat paryarakṣata ||
agnir bhūtvā naigameyaś chāgavaktro bahuprajaḥ ||
ramayām āsa śailasthaṃ bālaṃ krīḍanakair iva ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

स्कन्दं श्रुत्वा ततो देवा वासवं सहिताब्रुवन् ॥ अविषह्यबलं स्कन्दं जहि शक्राशु माचिरम् ॥ यदि वा न निहंस्य् एनम् अद्येन्द्रो ऽयं भविष्यति ॥ त्रैलोक्यं संनिगृह्यास्मांस् त्वां च शक्र महाबलः ॥ स तान् उवाच व्यथितो बालो ऽयं सुमहाबलः ॥ स्रष्टारम् अपि लोकानां युधि विक्रम्य नाशयेत् ॥ सर्वास् त्व् अद्याभिगच्छन्तु स्कन्दं लोकस्य मातरः ॥ कामवीर्या घ्नन्तु चैनं तथेत्य् उक्त्वा च ता ययुः ॥ तम् अप्रतिबलं दृष्ट्वा विषण्णवदनास् तु ताः ॥ अशक्यो ऽयं विचिन्त्यैवं तम् एव शरणं ययुः ॥ ऊचुश् चापि त्वम् अस्माकं पुत्रो ऽस्माभिर् धृतं जगत् ॥ अभिनन्दस्व नः सर्वाः प्रस्नुताः स्नेहविक्लवाः ॥ ताः संपूज्य महासेनः कामांश् चासां प्रदाय सः ॥ अपश्यद् अग्निम् आयान्तं पितरं बलिनां बली ॥ स तु संपूजितस् तेन सह मातृगणेन ह ॥ परिवार्य महासेनं रक्षमाणः स्थितः स्थिरम् ॥ सर्वासां या तु मातॄणां नारी क्रोधसमुद्भवा ॥ धात्री सा पुत्रवत् स्कन्दं शूलहस्ताभ्यरक्षत ॥ लोहितस्योदधेः कन्या क्रूरा लोहितभोजना ॥ परिष्वज्य महासेनं पुत्रवत् पर्यरक्षत ॥ अग्निर् भूत्वा नैगमेयश् छागवक्त्रो बहुप्रजः ॥ रमयाम् आस शैलस्थं बालं क्रीडनकैर् इव ॥skandaṃ śrutvā tato devā vāsavaṃ sahitābruvan || aviṣahyabalaṃ skandaṃ jahi śakrāśu māciram || yadi vā na nihaṃsy enam adyendro 'yaṃ bhaviṣyati || trailokyaṃ saṃnigṛhyāsmāṃs tvāṃ ca śakra mahābalaḥ || sa tān uvāca vyathito bālo 'yaṃ sumahābalaḥ || sraṣṭāram api lokānāṃ yudhi vikramya nāśayet || sarvās tv adyābhigacchantu skandaṃ lokasya mātaraḥ || kāmavīryā ghnantu cainaṃ tathety uktvā ca tā yayuḥ || tam apratibalaṃ dṛṣṭvā viṣaṇṇavadanās tu tāḥ || aśakyo 'yaṃ vicintyaivaṃ tam eva śaraṇaṃ yayuḥ || ūcuś cāpi tvam asmākaṃ putro 'smābhir dhṛtaṃ jagat || abhinandasva naḥ sarvāḥ prasnutāḥ snehaviklavāḥ || tāḥ saṃpūjya mahāsenaḥ kāmāṃś cāsāṃ pradāya saḥ || apaśyad agnim āyāntaṃ pitaraṃ balināṃ balī || sa tu saṃpūjitas tena saha mātṛgaṇena ha || parivārya mahāsenaṃ rakṣamāṇaḥ sthitaḥ sthiram || sarvāsāṃ yā tu mātṝṇāṃ nārī krodhasamudbhavā || dhātrī sā putravat skandaṃ śūlahastābhyarakṣata || lohitasyodadheḥ kanyā krūrā lohitabhojanā || pariṣvajya mahāsenaṃ putravat paryarakṣata || agnir bhūtvā naigameyaś chāgavaktro bahuprajaḥ || ramayām āsa śailasthaṃ bālaṃ krīḍanakair iva ||Боги, узнав о Сканде, просят Индру быстро убить его, иначе он станет Индрой и подчинит три мира; Индра боится силы ребенка, и боги посылают матерей мира убить его; матери, увидев несравненную силу Сканды, сами принимают у него прибежище, называют его своим сыном и просят принять их; Махасена почитает их, исполняет желания и видит приближающегося Агни; Агни вместе с матерями окружает и охраняет его; женщина, рожденная из гнева, с копьем, и жестокая дочь Красного океана защищают Сканду как сына; Найгамейя с козлиным лицом, став Агни, развлекает ребенка на горе игрушками.

Translation

Когда боги услышали о Сканде, они сказали Васаве: «Быстро убей Сканду, его сила невыносима. Если ты не убьешь его сегодня, он станет Индрой, подчинит три мира, нас и тебя». Индра был встревожен: «Это ребенок, но сила его велика; он мог бы уничтожить даже творца миров в битве». Тогда боги решили: «Пусть все матери мира идут к Сканде и, будучи свободны в силе желания, убьют его». Матери пошли, но, увидев его непреодолимую силу, с печальными лицами подумали: «Он невозможен для победы», и сами приняли у него прибежище. Они сказали: «Ты наш сын, нами поддержан мир; прими нас всех, у нас от любви выступило молоко». Махасена почтил их, дал им желанные дары и увидел приближающегося Агни, своего отца. Агни, почтенный им, вместе с сонмом матерей окружил Махасену и стал твердо охранять его. Среди матерей женщина, рожденная из гнева, с копьем в руке, как кормилица, защищала Сканду как сына; жестокая дочь Красного океана, питающаяся красным, обнимала и охраняла Махасену как сына. А Найгамейя с козлиным лицом, многочисленным потомством, став Агни, развлекал ребенка на горе, словно игрушками».

Commentary

Те, кого послали уничтожить Сканду, становятся его матерями. Сила Господнего служителя не только побеждает врагов, но и обращает угрозу в защиту.

Version

a2fc2e051f07 · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC