Mahabharata 3.216.1-8

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
ग्रहाः सोपग्रहाश् चैव ऋषयो मातरस् तथा ॥
हुताशनमुखाश् चापि दीप्ताः पारिषदां गणाः ॥
एते चान्ये च बहवो घोरास् त्रिदिववासिनः ॥
परिवार्य महासेनं स्थिता मातृगणैः सह ॥
संदिग्धं विजयं दृष्ट्वा विजयेप्सुः सुरेश्वरः ॥
आरुह्यैरावतस्कन्धं प्रययौ दैवतैः सह ॥
विजिघांसुर् महासेनम् इन्द्रस् तूर्णतरं ययौ ॥
उग्रं तच् च महावेगं देवानीकं महाप्रभम् ॥
विचित्रध्वजसंनाहं नानावाहनकार्मुकम् ॥
प्रवराम्बरसंवीतं श्रिया जुष्टम् अलंकृतम् ॥
विजिघांसुं तदायान्तं कुमारः शक्रम् अभ्ययात् ॥
विनदन् पथि शक्रस् तु द्रुतं याति महाबलः ॥
संहर्षयन् देवसेनां जिघांसुः पावकात्मजम् ॥
संपूज्यमानस् त्रिदशैस् तथैव परमर्षिभिः ॥
समीपम् उपसंप्राप्तः कार्त्तिकेयस्य वासवः ॥
सिंहनादं ततश् चक्रे देवेशः सहितः सुरैः ॥
गुहो ऽपि शब्दं तं श्रुत्वा व्यनदत् सागरो यथा ॥
तस्य शब्देन महता समुद्धूतोदधिप्रभम् ॥
बभ्राम तत्र तत्रैव देवसैन्यम् अचेतनम् ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
grahāḥ sopagrahāś caiva ṛṣayo mātaras tathā ||
hutāśanamukhāś cāpi dīptāḥ pāriṣadāṃ gaṇāḥ ||
ete cānye ca bahavo ghorās tridivavāsinaḥ ||
parivārya mahāsenaṃ sthitā mātṛgaṇaiḥ saha ||
saṃdigdhaṃ vijayaṃ dṛṣṭvā vijayepsuḥ sureśvaraḥ ||
āruhyairāvataskandhaṃ prayayau daivataiḥ saha ||
vijighāṃsur mahāsenam indras tūrṇataraṃ yayau ||
ugraṃ tac ca mahāvegaṃ devānīkaṃ mahāprabham ||
vicitradhvajasaṃnāhaṃ nānāvāhanakārmukam ||
pravarāmbarasaṃvītaṃ śriyā juṣṭam alaṃkṛtam ||
vijighāṃsuṃ tadāyāntaṃ kumāraḥ śakram abhyayāt ||
vinadan pathi śakras tu drutaṃ yāti mahābalaḥ ||
saṃharṣayan devasenāṃ jighāṃsuḥ pāvakātmajam ||
saṃpūjyamānas tridaśais tathaiva paramarṣibhiḥ ||
samīpam upasaṃprāptaḥ kārttikeyasya vāsavaḥ ||
siṃhanādaṃ tataś cakre deveśaḥ sahitaḥ suraiḥ ||
guho 'pi śabdaṃ taṃ śrutvā vyanadat sāgaro yathā ||
tasya śabdena mahatā samuddhūtodadhiprabham ||
babhrāma tatra tatraiva devasainyam acetanam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच ग्रहाः सोपग्रहाश् चैव ऋषयो मातरस् तथा ॥ हुताशनमुखाश् चापि दीप्ताः पारिषदां गणाः ॥ एते चान्ये च बहवो घोरास् त्रिदिववासिनः ॥ परिवार्य महासेनं स्थिता मातृगणैः सह ॥ संदिग्धं विजयं दृष्ट्वा विजयेप्सुः सुरेश्वरः ॥ आरुह्यैरावतस्कन्धं प्रययौ दैवतैः सह ॥ विजिघांसुर् महासेनम् इन्द्रस् तूर्णतरं ययौ ॥ उग्रं तच् च महावेगं देवानीकं महाप्रभम् ॥ विचित्रध्वजसंनाहं नानावाहनकार्मुकम् ॥ प्रवराम्बरसंवीतं श्रिया जुष्टम् अलंकृतम् ॥ विजिघांसुं तदायान्तं कुमारः शक्रम् अभ्ययात् ॥ विनदन् पथि शक्रस् तु द्रुतं याति महाबलः ॥ संहर्षयन् देवसेनां जिघांसुः पावकात्मजम् ॥ संपूज्यमानस् त्रिदशैस् तथैव परमर्षिभिः ॥ समीपम् उपसंप्राप्तः कार्त्तिकेयस्य वासवः ॥ सिंहनादं ततश् चक्रे देवेशः सहितः सुरैः ॥ गुहो ऽपि शब्दं तं श्रुत्वा व्यनदत् सागरो यथा ॥ तस्य शब्देन महता समुद्धूतोदधिप्रभम् ॥ बभ्राम तत्र तत्रैव देवसैन्यम् अचेतनम् ॥mārkaṇḍeya uvāca grahāḥ sopagrahāś caiva ṛṣayo mātaras tathā || hutāśanamukhāś cāpi dīptāḥ pāriṣadāṃ gaṇāḥ || ete cānye ca bahavo ghorās tridivavāsinaḥ || parivārya mahāsenaṃ sthitā mātṛgaṇaiḥ saha || saṃdigdhaṃ vijayaṃ dṛṣṭvā vijayepsuḥ sureśvaraḥ || āruhyairāvataskandhaṃ prayayau daivataiḥ saha || vijighāṃsur mahāsenam indras tūrṇataraṃ yayau || ugraṃ tac ca mahāvegaṃ devānīkaṃ mahāprabham || vicitradhvajasaṃnāhaṃ nānāvāhanakārmukam || pravarāmbarasaṃvītaṃ śriyā juṣṭam alaṃkṛtam || vijighāṃsuṃ tadāyāntaṃ kumāraḥ śakram abhyayāt || vinadan pathi śakras tu drutaṃ yāti mahābalaḥ || saṃharṣayan devasenāṃ jighāṃsuḥ pāvakātmajam || saṃpūjyamānas tridaśais tathaiva paramarṣibhiḥ || samīpam upasaṃprāptaḥ kārttikeyasya vāsavaḥ || siṃhanādaṃ tataś cakre deveśaḥ sahitaḥ suraiḥ || guho 'pi śabdaṃ taṃ śrutvā vyanadat sāgaro yathā || tasya śabdena mahatā samuddhūtodadhiprabham || babhrāma tatra tatraiva devasainyam acetanam ||Грахи, упаграхи, риши, матери, сонмы паришадов во главе с Хуташаной окружают Махасену; Индра, желая победы и видя исход сомнительным, садится на Айравату и вместе с богами быстро идет убить Сканду; божественное войско сияет знаменами, доспехами, разными колесницами и оружием; Индра приближается, рычит как лев, а Гуха отвечает ревом как океан, от которого войско богов кружится в беспамятстве.

Translation

Грахи с упаграхами, риши, матери и сияющие сонмы паришадов во главе с Хуташаной окружили Махасену. Видя победу сомнительной и желая победить, владыка богов взошел на Айравату и вместе с божествами поспешил убить Махасену. Его великое и быстрое войско сияло знаменами, доспехами, разными ваханами и луками, было украшено прекрасными одеждами и блеском. Кумара вышел навстречу Шакре, и Индра, желая убить сына Павака, с ревом быстро шел, воодушевляя войско богов. Когда Васава приблизился к Карттикее, он издал львиный клич вместе с богами. Гуха, услышав этот звук, зарычал как океан, и от его великого звука, подобного взволнованному морю, войско богов закружилось в беспамятстве».

Commentary

Конфликт Индры и Сканды не простой мятеж: боги боятся силы, которая превосходит их привычный порядок, пока не узнают ее предназначение.

Version

f65ad62036cd · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC