Mahabharata 3.216.9-15

Devanāgarī

जिघांसून् उपसंप्राप्तान् देवान् दृष्ट्वा स पावकिः ॥
विससर्ज मुखात् क्रुद्धः प्रवृद्धाः पावकार्चिषः ॥
ता देवसैन्यान्य् अदहन् वेष्टमानानि भूतले ॥
ते प्रदीप्तशिरोदेहाः प्रदीप्तायुधवाहनाः ॥
प्रच्युताः सहसा भान्ति चित्रास् तारागणा इव ॥
दह्यमानाः प्रपन्नास् ते शरणं पावकात्मजम् ॥
देवा वज्रधरं त्यक्त्वा ततः शान्तिम् उपागताः ॥
त्यक्तो देवैस् ततः स्कन्दे वज्रं शक्रो ऽभ्यवासृजत् ॥
तद् विसृष्टं जघानाशु पार्श्वं स्कन्दस्य दक्षिणम् ॥
बिभेद च महाराज पार्श्वं तस्य महात्मनः ॥
वज्रप्रहारात् स्कन्दस्य संजातः पुरुषो ऽपरः ॥
युवा काञ्चनसंनाहः शक्तिधृग् दिव्यकुण्डलः ॥
यद् वज्रविशनाज् जातो विशाखस् तेन सो ऽभवत् ॥
तं जातम् अपरं दृष्ट्वा कालानलसमद्युतिम् ॥
भयाद् इन्द्रस् ततः स्कन्दं प्राञ्जलिः शरणं गतः ॥
तस्याभयं ददौ स्कन्दः सहसैन्यस्य सत्तम ॥
ततः प्रहृष्टास् त्रिदशा वादित्राण्य् अभ्यवादयन् ॥

Transliteration (IAST)

jighāṃsūn upasaṃprāptān devān dṛṣṭvā sa pāvakiḥ ||
visasarja mukhāt kruddhaḥ pravṛddhāḥ pāvakārciṣaḥ ||
tā devasainyāny adahan veṣṭamānāni bhūtale ||
te pradīptaśirodehāḥ pradīptāyudhavāhanāḥ ||
pracyutāḥ sahasā bhānti citrās tārāgaṇā iva ||
dahyamānāḥ prapannās te śaraṇaṃ pāvakātmajam ||
devā vajradharaṃ tyaktvā tataḥ śāntim upāgatāḥ ||
tyakto devais tataḥ skande vajraṃ śakro 'bhyavāsṛjat ||
tad visṛṣṭaṃ jaghānāśu pārśvaṃ skandasya dakṣiṇam ||
bibheda ca mahārāja pārśvaṃ tasya mahātmanaḥ ||
vajraprahārāt skandasya saṃjātaḥ puruṣo 'paraḥ ||
yuvā kāñcanasaṃnāhaḥ śaktidhṛg divyakuṇḍalaḥ ||
yad vajraviśanāj jāto viśākhas tena so 'bhavat ||
taṃ jātam aparaṃ dṛṣṭvā kālānalasamadyutim ||
bhayād indras tataḥ skandaṃ prāñjaliḥ śaraṇaṃ gataḥ ||
tasyābhayaṃ dadau skandaḥ sahasainyasya sattama ||
tataḥ prahṛṣṭās tridaśā vāditrāṇy abhyavādayan ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

जिघांसून् उपसंप्राप्तान् देवान् दृष्ट्वा स पावकिः ॥ विससर्ज मुखात् क्रुद्धः प्रवृद्धाः पावकार्चिषः ॥ ता देवसैन्यान्य् अदहन् वेष्टमानानि भूतले ॥ ते प्रदीप्तशिरोदेहाः प्रदीप्तायुधवाहनाः ॥ प्रच्युताः सहसा भान्ति चित्रास् तारागणा इव ॥ दह्यमानाः प्रपन्नास् ते शरणं पावकात्मजम् ॥ देवा वज्रधरं त्यक्त्वा ततः शान्तिम् उपागताः ॥ त्यक्तो देवैस् ततः स्कन्दे वज्रं शक्रो ऽभ्यवासृजत् ॥ तद् विसृष्टं जघानाशु पार्श्वं स्कन्दस्य दक्षिणम् ॥ बिभेद च महाराज पार्श्वं तस्य महात्मनः ॥ वज्रप्रहारात् स्कन्दस्य संजातः पुरुषो ऽपरः ॥ युवा काञ्चनसंनाहः शक्तिधृग् दिव्यकुण्डलः ॥ यद् वज्रविशनाज् जातो विशाखस् तेन सो ऽभवत् ॥ तं जातम् अपरं दृष्ट्वा कालानलसमद्युतिम् ॥ भयाद् इन्द्रस् ततः स्कन्दं प्राञ्जलिः शरणं गतः ॥ तस्याभयं ददौ स्कन्दः सहसैन्यस्य सत्तम ॥ ततः प्रहृष्टास् त्रिदशा वादित्राण्य् अभ्यवादयन् ॥jighāṃsūn upasaṃprāptān devān dṛṣṭvā sa pāvakiḥ || visasarja mukhāt kruddhaḥ pravṛddhāḥ pāvakārciṣaḥ || tā devasainyāny adahan veṣṭamānāni bhūtale || te pradīptaśirodehāḥ pradīptāyudhavāhanāḥ || pracyutāḥ sahasā bhānti citrās tārāgaṇā iva || dahyamānāḥ prapannās te śaraṇaṃ pāvakātmajam || devā vajradharaṃ tyaktvā tataḥ śāntim upāgatāḥ || tyakto devais tataḥ skande vajraṃ śakro 'bhyavāsṛjat || tad visṛṣṭaṃ jaghānāśu pārśvaṃ skandasya dakṣiṇam || bibheda ca mahārāja pārśvaṃ tasya mahātmanaḥ || vajraprahārāt skandasya saṃjātaḥ puruṣo 'paraḥ || yuvā kāñcanasaṃnāhaḥ śaktidhṛg divyakuṇḍalaḥ || yad vajraviśanāj jāto viśākhas tena so 'bhavat || taṃ jātam aparaṃ dṛṣṭvā kālānalasamadyutim || bhayād indras tataḥ skandaṃ prāñjaliḥ śaraṇaṃ gataḥ || tasyābhayaṃ dadau skandaḥ sahasainyasya sattama || tataḥ prahṛṣṭās tridaśā vāditrāṇy abhyavādayan ||Увидев богов, пришедших убить его, сын Павака в гневе выпускает изо рта огромные языки огня, которые жгут войско богов; с пылающими головами, телами, оружием и ваханами они падают как разноцветные звезды и принимают прибежище у Сканды, оставив Индру; тогда Индра бросает ваджру, она поражает правый бок Сканды и рассекает его; от удара рождается юноша в золотой броне с шакти и серьгами, названный Вишакхой, потому что родился от входа ваджры; увидев его, сияющего как огонь конца времени, Индра в страхе со сложенными ладонями принимает прибежище у Сканды; Сканда дает безопасность ему и войску, и радостные боги начинают играть на инструментах.

Translation

Увидев богов, пришедших убить его, сын Павака разгневался и выпустил изо рта выросшие языки огня. Они жгли войска богов, мечущиеся по земле. С пылающими головами, телами, оружием и ваханами они падали и сияли, как разноцветные звезды. Горя, они приняли прибежище у сына Павака и, оставив Ваджрадхару, пришли к миру. Тогда, оставленный богами, Индра бросил в Сканду ваджру. Она быстро ударила в правый бок Сканды и рассекла его. От удара ваджры из Сканды возник другой юноша, в золотой броне, с шакти и божественными серьгами; поскольку он родился от входа ваджры, его назвали Вишакхой. Увидев рожденного, сияющего как огонь конца времени, Индра в страхе сложил ладони и принял прибежище у Сканды. Сканда дал безопасность ему и его войску, и радостные боги заиграли на инструментах».

Commentary

Удар Индры не уничтожает Сканду, а раскрывает новую форму его силы - Вишакху. Так враждебный удар становится частью божественного проявления.

Version

5f4df0253f8b · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC