Mahabharata 3.217.7-14

Devanāgarī

मातर ऊचुः
भवेम सर्वलोकस्य वयं मातर उत्तमाः ॥
प्रसादात् तव पूज्याश् च प्रियम् एतत् कुरुष्व नः ॥
मार्कण्डेय उवाच
सो ऽब्रवीद् बाढम् इत्य् एवं भविष्यध्वं पृथग्विधाः ॥
अशिवाश् च शिवाश् चैव पुनः पुनर् उदारधीः ॥
ततः संकल्प्य पुत्रत्वे स्कंदं मातृगणो ऽगमत् ॥
काकी च हलिमा चैव रुद्राथ बृहली तथा ॥
आर्या पलाला वै मित्रा सप्तैताः शिशुमातरः ॥
एतासां वीर्यसंपन्नः शिशुर् नामातिदारुणः ॥
स्कन्दप्रसादजः पुत्रो लोहिताक्षो भयंकरः ॥
एष वीराष्टकः प्रोक्तः स्कन्दमातृगणोद्भवः ॥
छागवक्त्रेण सहितो नवकः परिकीर्त्यते ॥
षष्ठं छागमयं वक्त्रं स्कन्दस्यैवेति विद्धि तत् ॥
षट्शिरो ऽभ्यन्तरं राजन् नित्यं मातृगणार्चितम् ॥
षण्णां तु प्रवरं तस्य शीर्षाणाम् इह शब्द्यते ॥
शक्तिं येनासृजद् दिव्यां भद्रशाख इति स्म ह ॥
इत्य् एतद् विविधाकारं वृत्तं शुक्लस्य पञ्चमीम् ॥
तत्र युद्धं महाघोरं वृत्तं षष्ठ्यां जनाधिप ॥

Transliteration (IAST)

mātara ūcuḥ
bhavema sarvalokasya vayaṃ mātara uttamāḥ ||
prasādāt tava pūjyāś ca priyam etat kuruṣva naḥ ||
mārkaṇḍeya uvāca
so 'bravīd bāḍham ity evaṃ bhaviṣyadhvaṃ pṛthagvidhāḥ ||
aśivāś ca śivāś caiva punaḥ punar udāradhīḥ ||
tataḥ saṃkalpya putratve skaṃdaṃ mātṛgaṇo 'gamat ||
kākī ca halimā caiva rudrātha bṛhalī tathā ||
āryā palālā vai mitrā saptaitāḥ śiśumātaraḥ ||
etāsāṃ vīryasaṃpannaḥ śiśur nāmātidāruṇaḥ ||
skandaprasādajaḥ putro lohitākṣo bhayaṃkaraḥ ||
eṣa vīrāṣṭakaḥ proktaḥ skandamātṛgaṇodbhavaḥ ||
chāgavaktreṇa sahito navakaḥ parikīrtyate ||
ṣaṣṭhaṃ chāgamayaṃ vaktraṃ skandasyaiveti viddhi tat ||
ṣaṭśiro 'bhyantaraṃ rājan nityaṃ mātṛgaṇārcitam ||
ṣaṇṇāṃ tu pravaraṃ tasya śīrṣāṇām iha śabdyate ||
śaktiṃ yenāsṛjad divyāṃ bhadraśākha iti sma ha ||
ity etad vividhākāraṃ vṛttaṃ śuklasya pañcamīm ||
tatra yuddhaṃ mahāghoraṃ vṛttaṃ ṣaṣṭhyāṃ janādhipa ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मातर ऊचुः भवेम सर्वलोकस्य वयं मातर उत्तमाः ॥ प्रसादात् तव पूज्याश् च प्रियम् एतत् कुरुष्व नः ॥ मार्कण्डेय उवाच सो ऽब्रवीद् बाढम् इत्य् एवं भविष्यध्वं पृथग्विधाः ॥ अशिवाश् च शिवाश् चैव पुनः पुनर् उदारधीः ॥ ततः संकल्प्य पुत्रत्वे स्कंदं मातृगणो ऽगमत् ॥ काकी च हलिमा चैव रुद्राथ बृहली तथा ॥ आर्या पलाला वै मित्रा सप्तैताः शिशुमातरः ॥ एतासां वीर्यसंपन्नः शिशुर् नामातिदारुणः ॥ स्कन्दप्रसादजः पुत्रो लोहिताक्षो भयंकरः ॥ एष वीराष्टकः प्रोक्तः स्कन्दमातृगणोद्भवः ॥ छागवक्त्रेण सहितो नवकः परिकीर्त्यते ॥ षष्ठं छागमयं वक्त्रं स्कन्दस्यैवेति विद्धि तत् ॥ षट्शिरो ऽभ्यन्तरं राजन् नित्यं मातृगणार्चितम् ॥ षण्णां तु प्रवरं तस्य शीर्षाणाम् इह शब्द्यते ॥ शक्तिं येनासृजद् दिव्यां भद्रशाख इति स्म ह ॥ इत्य् एतद् विविधाकारं वृत्तं शुक्लस्य पञ्चमीम् ॥ तत्र युद्धं महाघोरं वृत्तं षष्ठ्यां जनाधिप ॥mātara ūcuḥ bhavema sarvalokasya vayaṃ mātara uttamāḥ || prasādāt tava pūjyāś ca priyam etat kuruṣva naḥ || mārkaṇḍeya uvāca so 'bravīd bāḍham ity evaṃ bhaviṣyadhvaṃ pṛthagvidhāḥ || aśivāś ca śivāś caiva punaḥ punar udāradhīḥ || tataḥ saṃkalpya putratve skaṃdaṃ mātṛgaṇo 'gamat || kākī ca halimā caiva rudrātha bṛhalī tathā || āryā palālā vai mitrā saptaitāḥ śiśumātaraḥ || etāsāṃ vīryasaṃpannaḥ śiśur nāmātidāruṇaḥ || skandaprasādajaḥ putro lohitākṣo bhayaṃkaraḥ || eṣa vīrāṣṭakaḥ proktaḥ skandamātṛgaṇodbhavaḥ || chāgavaktreṇa sahito navakaḥ parikīrtyate || ṣaṣṭhaṃ chāgamayaṃ vaktraṃ skandasyaiveti viddhi tat || ṣaṭśiro 'bhyantaraṃ rājan nityaṃ mātṛgaṇārcitam || ṣaṇṇāṃ tu pravaraṃ tasya śīrṣāṇām iha śabdyate || śaktiṃ yenāsṛjad divyāṃ bhadraśākha iti sma ha || ity etad vividhākāraṃ vṛttaṃ śuklasya pañcamīm || tatra yuddhaṃ mahāghoraṃ vṛttaṃ ṣaṣṭhyāṃ janādhipa ||Дочери, рожденные огнем Тапасом, приходят к Сканде и просят стать высшими матерями мира, почитаемыми по его милости; Сканда соглашается, велит им быть разными, и благими, и неблагими; сонм матерей принимает его как сына: Каки, Халима, Рудра, Брихали, Арья, Палала и Митра - семь детских матерей; их страшный сын Шишу, лохитакша, рожден по милости Сканды; с козлоликим их называют девяткой; шестое козлиное лицо принадлежит Сканде, почитаемое матерями; на пятую светлую ночь произошло это многообразное явление, а на шестую - страшная битва.

Translation

Матери сказали: «Пусть мы будем высшими матерями всего мира и почитаемыми по твоей милости. Сделай это для нас приятным». Сканда ответил: «Да будет так. Станьте различными - и неблагими, и благими». Тогда сонм матерей, решив принять Сканду как сына, пришел: Каки, Халима, Рудра, Брихали, Арья, Палала и Митра - эти семь называются матерями младенцев. Их сильный сын, страшный Шишу с красными глазами, рожден по милости Сканды. Этот восьмеричный круг, вместе с козлоликим, называется девяткой. Шестое козлиное лицо знай как лицо самого Сканды; оно внутреннее среди его шести голов и всегда почитается сонмом матерей. Лучшее из шести его голов называется Бхадрашакха, потому что им он выпустил божественную шакти. Все это многообразное произошло в пятую светлую ночь, а страшная битва - в шестую, владыка людей».

Commentary

Пятая и шестая ночи получают мифическое основание: явление матерей и битва Сканды. Праздничный календарь укореняется в событии защиты мира.

Version

8132bac3e76b · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC