Mahabharata 3.218.1-12

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
उपविष्टं ततः स्कन्दं हिरण्यकवचस्रजम् ॥
हिरण्यचूडमुकुटं हिरण्याक्षं महाप्रभम् ॥
लोहिताम्बरसंवीतं तीक्ष्णदंष्ट्रं मनोरमम् ॥
सर्वलक्षणसंपन्नं त्रैलोक्यस्यापि सुप्रियम् ॥
ततस् तं वरदं शूरं युवानं मृष्टकुण्डलम् ॥
अभजत् पद्मरूपा श्रीः स्वयम् एव शरीरिणी ॥
श्रिया जुष्टः पृथुयशाः स कुमारवरस् तदा ॥
निषण्णो दृश्यते भूतैः पौर्णमास्यां यथा शशी ॥
अपूजयन् महात्मानो ब्राह्मणास् तं महाबलम् ॥
इदम् आहुस् तदा चैव स्कन्दं तत्र महर्षयः ॥
हिरण्यवर्ण भद्रं ते लोकानां शंकरो भव ॥
त्वया षड्रात्रजातेन सर्वे लोका वशीकृताः ॥
अभयं च पुनर् दत्तं त्वयैवैषां सुरोत्तम ॥
तस्माद् इन्द्रो भवान् अस्तु त्रैलोक्यस्याभयंकरः ॥
स्कन्द उवाच
किम् इन्द्रः सर्वलोकानां करोतीह तपोधनाः ॥
कथं देवगणांश् चैव पाति नित्यं सुरेश्वरः ॥
ऋषय ऊचुः
इन्द्रो दिशति भूतानां बलं तेजः प्रजाः सुखम् ॥
तुष्टः प्रयच्छति तथा सर्वान् दायान् सुरेश्वरः ॥
दुर्वृत्तानां संहरति वृत्तस्थानां प्रयच्छति ॥
अनुशास्ति च भूतानि कार्येषु बलसूदनः ॥
असूर्ये च भवेत् सूर्यस् तथाचन्द्रे च चन्द्रमाः ॥
भवत्य् अग्निश् च वायुश् च पृथिव्य् आपश् च कारणैः ॥
एतद् इन्द्रेण कर्तव्यम् इन्द्रे हि विपुलं बलम् ॥
त्वं च वीर बलश्रेष्ठस् तस्माद् इन्द्रो भवस्व नः ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
upaviṣṭaṃ tataḥ skandaṃ hiraṇyakavacasrajam ||
hiraṇyacūḍamukuṭaṃ hiraṇyākṣaṃ mahāprabham ||
lohitāmbarasaṃvītaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ manoramam ||
sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ trailokyasyāpi supriyam ||
tatas taṃ varadaṃ śūraṃ yuvānaṃ mṛṣṭakuṇḍalam ||
abhajat padmarūpā śrīḥ svayam eva śarīriṇī ||
śriyā juṣṭaḥ pṛthuyaśāḥ sa kumāravaras tadā ||
niṣaṇṇo dṛśyate bhūtaiḥ paurṇamāsyāṃ yathā śaśī ||
apūjayan mahātmāno brāhmaṇās taṃ mahābalam ||
idam āhus tadā caiva skandaṃ tatra maharṣayaḥ ||
hiraṇyavarṇa bhadraṃ te lokānāṃ śaṃkaro bhava ||
tvayā ṣaḍrātrajātena sarve lokā vaśīkṛtāḥ ||
abhayaṃ ca punar dattaṃ tvayaivaiṣāṃ surottama ||
tasmād indro bhavān astu trailokyasyābhayaṃkaraḥ ||
skanda uvāca
kim indraḥ sarvalokānāṃ karotīha tapodhanāḥ ||
kathaṃ devagaṇāṃś caiva pāti nityaṃ sureśvaraḥ ||
ṛṣaya ūcuḥ
indro diśati bhūtānāṃ balaṃ tejaḥ prajāḥ sukham ||
tuṣṭaḥ prayacchati tathā sarvān dāyān sureśvaraḥ ||
durvṛttānāṃ saṃharati vṛttasthānāṃ prayacchati ||
anuśāsti ca bhūtāni kāryeṣu balasūdanaḥ ||
asūrye ca bhavet sūryas tathācandre ca candramāḥ ||
bhavaty agniś ca vāyuś ca pṛthivy āpaś ca kāraṇaiḥ ||
etad indreṇa kartavyam indre hi vipulaṃ balam ||
tvaṃ ca vīra balaśreṣṭhas tasmād indro bhavasva naḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच उपविष्टं ततः स्कन्दं हिरण्यकवचस्रजम् ॥ हिरण्यचूडमुकुटं हिरण्याक्षं महाप्रभम् ॥ लोहिताम्बरसंवीतं तीक्ष्णदंष्ट्रं मनोरमम् ॥ सर्वलक्षणसंपन्नं त्रैलोक्यस्यापि सुप्रियम् ॥ ततस् तं वरदं शूरं युवानं मृष्टकुण्डलम् ॥ अभजत् पद्मरूपा श्रीः स्वयम् एव शरीरिणी ॥ श्रिया जुष्टः पृथुयशाः स कुमारवरस् तदा ॥ निषण्णो दृश्यते भूतैः पौर्णमास्यां यथा शशी ॥ अपूजयन् महात्मानो ब्राह्मणास् तं महाबलम् ॥ इदम् आहुस् तदा चैव स्कन्दं तत्र महर्षयः ॥ हिरण्यवर्ण भद्रं ते लोकानां शंकरो भव ॥ त्वया षड्रात्रजातेन सर्वे लोका वशीकृताः ॥ अभयं च पुनर् दत्तं त्वयैवैषां सुरोत्तम ॥ तस्माद् इन्द्रो भवान् अस्तु त्रैलोक्यस्याभयंकरः ॥ स्कन्द उवाच किम् इन्द्रः सर्वलोकानां करोतीह तपोधनाः ॥ कथं देवगणांश् चैव पाति नित्यं सुरेश्वरः ॥ ऋषय ऊचुः इन्द्रो दिशति भूतानां बलं तेजः प्रजाः सुखम् ॥ तुष्टः प्रयच्छति तथा सर्वान् दायान् सुरेश्वरः ॥ दुर्वृत्तानां संहरति वृत्तस्थानां प्रयच्छति ॥ अनुशास्ति च भूतानि कार्येषु बलसूदनः ॥ असूर्ये च भवेत् सूर्यस् तथाचन्द्रे च चन्द्रमाः ॥ भवत्य् अग्निश् च वायुश् च पृथिव्य् आपश् च कारणैः ॥ एतद् इन्द्रेण कर्तव्यम् इन्द्रे हि विपुलं बलम् ॥ त्वं च वीर बलश्रेष्ठस् तस्माद् इन्द्रो भवस्व नः ॥mārkaṇḍeya uvāca upaviṣṭaṃ tataḥ skandaṃ hiraṇyakavacasrajam || hiraṇyacūḍamukuṭaṃ hiraṇyākṣaṃ mahāprabham || lohitāmbarasaṃvītaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ manoramam || sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ trailokyasyāpi supriyam || tatas taṃ varadaṃ śūraṃ yuvānaṃ mṛṣṭakuṇḍalam || abhajat padmarūpā śrīḥ svayam eva śarīriṇī || śriyā juṣṭaḥ pṛthuyaśāḥ sa kumāravaras tadā || niṣaṇṇo dṛśyate bhūtaiḥ paurṇamāsyāṃ yathā śaśī || apūjayan mahātmāno brāhmaṇās taṃ mahābalam || idam āhus tadā caiva skandaṃ tatra maharṣayaḥ || hiraṇyavarṇa bhadraṃ te lokānāṃ śaṃkaro bhava || tvayā ṣaḍrātrajātena sarve lokā vaśīkṛtāḥ || abhayaṃ ca punar dattaṃ tvayaivaiṣāṃ surottama || tasmād indro bhavān astu trailokyasyābhayaṃkaraḥ || skanda uvāca kim indraḥ sarvalokānāṃ karotīha tapodhanāḥ || kathaṃ devagaṇāṃś caiva pāti nityaṃ sureśvaraḥ || ṛṣaya ūcuḥ indro diśati bhūtānāṃ balaṃ tejaḥ prajāḥ sukham || tuṣṭaḥ prayacchati tathā sarvān dāyān sureśvaraḥ || durvṛttānāṃ saṃharati vṛttasthānāṃ prayacchati || anuśāsti ca bhūtāni kāryeṣu balasūdanaḥ || asūrye ca bhavet sūryas tathācandre ca candramāḥ || bhavaty agniś ca vāyuś ca pṛthivy āpaś ca kāraṇaiḥ || etad indreṇa kartavyam indre hi vipulaṃ balam || tvaṃ ca vīra balaśreṣṭhas tasmād indro bhavasva naḥ ||Сканда сидит в золотой броне, венке, чубе и короне, с золотыми глазами, в красных одеждах, с острыми клыками, прекрасный, полный всех признаков и дорогой трем мирам; воплощенная Шри сама принимает его, и он сияет как полная луна; брахманы и риши почитают его и просят стать Индрой, потому что за шесть ночей он подчинил все миры и дал им безопасность; Сканда спрашивает, что делает Индра, и риши отвечают, что Индра дает существам силу, сияние, потомство и счастье, уничтожает дурных и дает стоящим в правильном, наставляет существа, а при необходимости становится солнцем, луной, огнем, ветром, землей и водами.

Translation

Сканда сидел в золотой броне и гирлянде, с золотым чубом и короной, с золотыми глазами, в красных одеждах, с острыми клыками, прекрасный, полный всех признаков и дорогой трем мирам. Тогда воплощенная Шри, лотосной формы, сама приняла этого юного героя-дарителя. Соединенный со Шри, великий славой Кумара сиял среди существ, как полная луна. Великие брахманы почтили его, и риши сказали: «Золотого цвета, благо тебе; будь творящим благо для миров. За шесть ночей после рождения ты подчинил все миры и снова дал им безопасность. Поэтому будь Индрой, дающим бесстрашие трем мирам». Сканда спросил: «Что делает Индра для всех миров, тапасвины? Как он всегда защищает сонмы богов?» Риши ответили: «Индра дает существам силу, сияние, потомство и счастье, а когда доволен, дает все доли. Он уничтожает дурных и дает тем, кто стоит в правильном; Баласудана наставляет существ в делах. Когда нет солнца, он становится солнцем; когда нет луны - луной; по причинам он становится огнем, ветром, землей и водами. Таково дело Индры, и в Индре великая сила. Ты же, герой, лучший силой, поэтому будь нашим Индрой».

Commentary

Сканде предлагают высшую власть, но сначала он спрашивает о ее обязанности. Власть понимается как защита, распределение сил и поддержание космоса.

Version

f9578c14d569 · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC