Mahabharata 3.218.24-39

Devanāgarī

तस्य तत् काञ्चनं छत्रं ध्रियमाणं व्यरोचत ॥
यथैव सुसमिद्धस्य पावकस्यात्ममण्डलम् ॥
विश्वकर्मकृता चास्य दिव्या माला हिरण्मयी ॥
आबद्धा त्रिपुरघ्नेन स्वयम् एव यशस्विना ॥
आगम्य मनुजव्याघ्र सह देव्या परंतप ॥
अर्चयाम् आस सुप्रीतो भगवान् गोवृषध्वजः ॥
रुद्रम् अग्निं द्विजाः प्राहू रुद्रसूनुस् ततस् तु सः ॥
रुद्रेण शुक्रम् उत्सृष्टं तच् छ्वेतः पर्वतो ऽभवत् ॥
पावकस्येन्द्रियं श्वेते कृत्तिकाभिः कृतं नगे ॥
पूज्यमानं तु रुद्रेण दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः ॥
रुद्रसूनुं ततः प्राहुर् गुहं गुणवतां वरम् ॥
अनुप्रविश्य रुद्रेण वह्निं जातो ह्य् अयं शिशुः ॥
तत्र जातस् ततः स्कन्दो रुद्रसूनुस् ततो ऽभवत् ॥
रुद्रस्य वह्नेः स्वाहायाः षण्णां स्त्रीणां च तेजसा ॥
जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठो रुद्रसूनुस् ततो ऽभवत् ॥
अरजे वाससी रक्ते वसानः पावकात्मजः ॥
भाति दीप्तवपुः श्रीमान् रक्ताभ्राभ्याम् इवांशुमान् ॥
कुक्कुटश् चाग्निना दत्तस् तस्य केतुर् अलंकृतः ॥
रथे समुच्छ्रितो भाति कालाग्निर् इव लोहितः ॥
विवेश कवचं चास्य शरीरं सहजं ततः ॥
युध्यमानस्य देवस्य प्रादुर्भवति तत् सदा ॥
शक्तिर् वर्म बलं तेजः कान्तत्वं सत्यम् अक्षतिः ॥
ब्रह्मण्यत्वम् असंमोहो भक्तानां परिरक्षणम् ॥
निकृन्तनं च शत्रूणां लोकानां चाभिरक्षणम् ॥
स्कन्देन सह जातानि सर्वाण्य् एव जनाधिप ॥
एवं देवगणैः सर्वैः सो ऽभिषिक्तः स्वलंकृतः ॥
बभौ प्रतीतः सुमनाः परिपूर्णेन्दुदर्शनः ॥
इष्टैः स्वाध्यायघोषैश् च देवतूर्यरवैर् अपि ॥
देवगन्धर्वगीतैश् च सर्वैर् अप्सरसां गणैः ॥
एतैश् चान्यैश् च विविधैर् हृष्टतुष्टैर् अलंकृतैः ॥
क्रीडन्न् इव तदा देवैर् अभिषिक्तः स पावकिः ॥
अभिषिक्तं महासेनम् अपश्यन्त दिवौकसः ॥
विनिहत्य तमः सूर्यं यथेहाभ्युदितं तथा ॥

Transliteration (IAST)

tasya tat kāñcanaṃ chatraṃ dhriyamāṇaṃ vyarocata ||
yathaiva susamiddhasya pāvakasyātmamaṇḍalam ||
viśvakarmakṛtā cāsya divyā mālā hiraṇmayī ||
ābaddhā tripuraghnena svayam eva yaśasvinā ||
āgamya manujavyāghra saha devyā paraṃtapa ||
arcayām āsa suprīto bhagavān govṛṣadhvajaḥ ||
rudram agniṃ dvijāḥ prāhū rudrasūnus tatas tu saḥ ||
rudreṇa śukram utsṛṣṭaṃ tac chvetaḥ parvato 'bhavat ||
pāvakasyendriyaṃ śvete kṛttikābhiḥ kṛtaṃ nage ||
pūjyamānaṃ tu rudreṇa dṛṣṭvā sarve divaukasaḥ ||
rudrasūnuṃ tataḥ prāhur guhaṃ guṇavatāṃ varam ||
anupraviśya rudreṇa vahniṃ jāto hy ayaṃ śiśuḥ ||
tatra jātas tataḥ skando rudrasūnus tato 'bhavat ||
rudrasya vahneḥ svāhāyāḥ ṣaṇṇāṃ strīṇāṃ ca tejasā ||
jātaḥ skandaḥ suraśreṣṭho rudrasūnus tato 'bhavat ||
araje vāsasī rakte vasānaḥ pāvakātmajaḥ ||
bhāti dīptavapuḥ śrīmān raktābhrābhyām ivāṃśumān ||
kukkuṭaś cāgninā dattas tasya ketur alaṃkṛtaḥ ||
rathe samucchrito bhāti kālāgnir iva lohitaḥ ||
viveśa kavacaṃ cāsya śarīraṃ sahajaṃ tataḥ ||
yudhyamānasya devasya prādurbhavati tat sadā ||
śaktir varma balaṃ tejaḥ kāntatvaṃ satyam akṣatiḥ ||
brahmaṇyatvam asaṃmoho bhaktānāṃ parirakṣaṇam ||
nikṛntanaṃ ca śatrūṇāṃ lokānāṃ cābhirakṣaṇam ||
skandena saha jātāni sarvāṇy eva janādhipa ||
evaṃ devagaṇaiḥ sarvaiḥ so 'bhiṣiktaḥ svalaṃkṛtaḥ ||
babhau pratītaḥ sumanāḥ paripūrṇendudarśanaḥ ||
iṣṭaiḥ svādhyāyaghoṣaiś ca devatūryaravair api ||
devagandharvagītaiś ca sarvair apsarasāṃ gaṇaiḥ ||
etaiś cānyaiś ca vividhair hṛṣṭatuṣṭair alaṃkṛtaiḥ ||
krīḍann iva tadā devair abhiṣiktaḥ sa pāvakiḥ ||
abhiṣiktaṃ mahāsenam apaśyanta divaukasaḥ ||
vinihatya tamaḥ sūryaṃ yathehābhyuditaṃ tathā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तस्य तत् काञ्चनं छत्रं ध्रियमाणं व्यरोचत ॥ यथैव सुसमिद्धस्य पावकस्यात्ममण्डलम् ॥ विश्वकर्मकृता चास्य दिव्या माला हिरण्मयी ॥ आबद्धा त्रिपुरघ्नेन स्वयम् एव यशस्विना ॥ आगम्य मनुजव्याघ्र सह देव्या परंतप ॥ अर्चयाम् आस सुप्रीतो भगवान् गोवृषध्वजः ॥ रुद्रम् अग्निं द्विजाः प्राहू रुद्रसूनुस् ततस् तु सः ॥ रुद्रेण शुक्रम् उत्सृष्टं तच् छ्वेतः पर्वतो ऽभवत् ॥ पावकस्येन्द्रियं श्वेते कृत्तिकाभिः कृतं नगे ॥ पूज्यमानं तु रुद्रेण दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः ॥ रुद्रसूनुं ततः प्राहुर् गुहं गुणवतां वरम् ॥ अनुप्रविश्य रुद्रेण वह्निं जातो ह्य् अयं शिशुः ॥ तत्र जातस् ततः स्कन्दो रुद्रसूनुस् ततो ऽभवत् ॥ रुद्रस्य वह्नेः स्वाहायाः षण्णां स्त्रीणां च तेजसा ॥ जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठो रुद्रसूनुस् ततो ऽभवत् ॥ अरजे वाससी रक्ते वसानः पावकात्मजः ॥ भाति दीप्तवपुः श्रीमान् रक्ताभ्राभ्याम् इवांशुमान् ॥ कुक्कुटश् चाग्निना दत्तस् तस्य केतुर् अलंकृतः ॥ रथे समुच्छ्रितो भाति कालाग्निर् इव लोहितः ॥ विवेश कवचं चास्य शरीरं सहजं ततः ॥ युध्यमानस्य देवस्य प्रादुर्भवति तत् सदा ॥ शक्तिर् वर्म बलं तेजः कान्तत्वं सत्यम् अक्षतिः ॥ ब्रह्मण्यत्वम् असंमोहो भक्तानां परिरक्षणम् ॥ निकृन्तनं च शत्रूणां लोकानां चाभिरक्षणम् ॥ स्कन्देन सह जातानि सर्वाण्य् एव जनाधिप ॥ एवं देवगणैः सर्वैः सो ऽभिषिक्तः स्वलंकृतः ॥ बभौ प्रतीतः सुमनाः परिपूर्णेन्दुदर्शनः ॥ इष्टैः स्वाध्यायघोषैश् च देवतूर्यरवैर् अपि ॥ देवगन्धर्वगीतैश् च सर्वैर् अप्सरसां गणैः ॥ एतैश् चान्यैश् च विविधैर् हृष्टतुष्टैर् अलंकृतैः ॥ क्रीडन्न् इव तदा देवैर् अभिषिक्तः स पावकिः ॥ अभिषिक्तं महासेनम् अपश्यन्त दिवौकसः ॥ विनिहत्य तमः सूर्यं यथेहाभ्युदितं तथा ॥tasya tat kāñcanaṃ chatraṃ dhriyamāṇaṃ vyarocata || yathaiva susamiddhasya pāvakasyātmamaṇḍalam || viśvakarmakṛtā cāsya divyā mālā hiraṇmayī || ābaddhā tripuraghnena svayam eva yaśasvinā || āgamya manujavyāghra saha devyā paraṃtapa || arcayām āsa suprīto bhagavān govṛṣadhvajaḥ || rudram agniṃ dvijāḥ prāhū rudrasūnus tatas tu saḥ || rudreṇa śukram utsṛṣṭaṃ tac chvetaḥ parvato 'bhavat || pāvakasyendriyaṃ śvete kṛttikābhiḥ kṛtaṃ nage || pūjyamānaṃ tu rudreṇa dṛṣṭvā sarve divaukasaḥ || rudrasūnuṃ tataḥ prāhur guhaṃ guṇavatāṃ varam || anupraviśya rudreṇa vahniṃ jāto hy ayaṃ śiśuḥ || tatra jātas tataḥ skando rudrasūnus tato 'bhavat || rudrasya vahneḥ svāhāyāḥ ṣaṇṇāṃ strīṇāṃ ca tejasā || jātaḥ skandaḥ suraśreṣṭho rudrasūnus tato 'bhavat || araje vāsasī rakte vasānaḥ pāvakātmajaḥ || bhāti dīptavapuḥ śrīmān raktābhrābhyām ivāṃśumān || kukkuṭaś cāgninā dattas tasya ketur alaṃkṛtaḥ || rathe samucchrito bhāti kālāgnir iva lohitaḥ || viveśa kavacaṃ cāsya śarīraṃ sahajaṃ tataḥ || yudhyamānasya devasya prādurbhavati tat sadā || śaktir varma balaṃ tejaḥ kāntatvaṃ satyam akṣatiḥ || brahmaṇyatvam asaṃmoho bhaktānāṃ parirakṣaṇam || nikṛntanaṃ ca śatrūṇāṃ lokānāṃ cābhirakṣaṇam || skandena saha jātāni sarvāṇy eva janādhipa || evaṃ devagaṇaiḥ sarvaiḥ so 'bhiṣiktaḥ svalaṃkṛtaḥ || babhau pratītaḥ sumanāḥ paripūrṇendudarśanaḥ || iṣṭaiḥ svādhyāyaghoṣaiś ca devatūryaravair api || devagandharvagītaiś ca sarvair apsarasāṃ gaṇaiḥ || etaiś cānyaiś ca vividhair hṛṣṭatuṣṭair alaṃkṛtaiḥ || krīḍann iva tadā devair abhiṣiktaḥ sa pāvakiḥ || abhiṣiktaṃ mahāsenam apaśyanta divaukasaḥ || vinihatya tamaḥ sūryaṃ yathehābhyuditaṃ tathā ||Золотой зонт Сканды сияет как круг разожженного огня; Вишвакарманова божественная золотая гирлянда, связанная самим Трипурагхной, украшает его; Шива с богиней приходит и радостно почитает его; брахманы называют его сыном Рудры, потому что Рудра вошел в Агни, семя Рудры стало Швета-горой, сила Павака была положена Криттиками на белой горе, и Сканда рожден силой Рудры, Агни, Свахи и шести жен; петух, данный Агни, становится его знаменем, врожденная броня входит в его тело, а вместе со Скандой рождаются шакти, броня, сила, сияние, красота, правда, неуязвимость, брахманность, ясность, защита преданных, уничтожение врагов и защита миров; посвященный, украшенный и окруженный звуками свэдхьяи, музыкой богов, песнями гандхарвов и апсарами, сын Павака сияет как восходящее солнце.

Translation

Золотой зонт, который держали над ним, сиял как круг хорошо разожженного огня. Божественная золотая гирлянда, сделанная Вишвакарманом, была возложена на него самим славным Трипурагхной. Благословенный Говришадхваджа пришел вместе с богиней и с великой радостью почтил его. Брахманы называют его Рудрой и Агни; поэтому он сын Рудры. Семя, излитое Рудрой, стало Швета-горой; сила Павака на этой белой горе была связана с Криттиками. Рудра вошел в Вахни, и там родился этот ребенок; поэтому Сканда стал сыном Рудры. От силы Рудры, Вахни, Свахи и шести жен родился лучший среди богов Сканда. В красных одеждах, с сияющим телом, он блистал как солнце между красными облаками. Петух, данный Агни, стал его украшенным знаменем, поднятым на колеснице, красным как огонь времени. Врожденная броня вошла в его тело и всегда проявляется, когда бог сражается. Шакти, броня, сила, сияние, красота, правда, неуязвимость, брахманность, ясность, защита преданных, уничтожение врагов и защита миров - все это родилось вместе со Скандой. Так, посвященный всеми богами и украшенный, он сиял радостным, словно полная луна, под желанные звуки свэдхьяи, божественные инструменты, песни гандхарвов и сонмы апсар. Небожители увидели посвященного Махасену, как восходящее солнце, уничтожившее тьму».

Commentary

Происхождение Сканды многосоставно: Рудра, Агни, Сваха, Криттики и жены риши. Это не противоречие, а знак, что он собирает разные силы в одну защитную миссию.

Version

65a282a3d5a6 · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC