Mahabharata 3.218.13-23

Devanāgarī

शक्र उवाच
भवस्वेन्द्रो महाबाहो सर्वेषां नः सुखावहः ॥
अभिषिच्यस्व चैवाद्य प्राप्तरूपो ऽसि सत्तम ॥
स्कन्द उवाच
शाधि त्वम् एव त्रैलोक्यम् अव्यग्रो विजये रतः ॥
अहं ते किंकरः शक्र न ममेन्द्रत्वम् ईप्सितम् ॥
शक्र उवाच
बलं तवाद्भुतं वीर त्वं देवानाम् अरीञ् जहि ॥
अवज्ञास्यन्ति मां लोका वीर्येण तव विस्मिताः ॥
इन्द्रत्वे ऽपि स्थितं वीर बलहीनं पराजितम् ॥
आवयोश् च मिथो भेदे प्रयतिष्यन्त्य् अतन्द्रिताः ॥
भेदिते च त्वयि विभो लोको द्वैधम् उपेष्यति ॥
द्विधाभूतेषु लोकेषु निश्चितेष्व् आवयोस् तथा ॥
विग्रहः संप्रवर्तेत भूतभेदान् महाबल ॥
तत्र त्वं मां रणे तात यथाश्रद्धं विजेष्यसि ॥
तस्माद् इन्द्रो भवान् अद्य भविता मा विचारय ॥
स्कन्द उवाच
त्वम् एव राजा भद्रं ते त्रैलोक्यस्य ममैव च ॥
करोमि किं च ते शक्र शासनं तद् ब्रवीहि मे ॥
शक्र उवाच
यदि सत्यम् इदं वाक्यं निश्चयाद् भाषितं त्वया ॥
यदि वा शासनं स्कन्द कर्तुम् इच्छसि मे शृणु ॥
अभिषिच्यस्व देवानां सेनापत्ये महाबल ॥
अहम् इन्द्रो भविष्यामि तव वाक्यान् महाबल ॥
स्कन्द उवाच
दानवानां विनाशाय देवानाम् अर्थसिद्धये ॥
गोब्राह्मणस्य त्राणार्थं सेनापत्ये ऽभिषिञ्च माम् ॥
मार्कण्डेय उवाच
सो ऽभिषिक्तो मघवता सर्वैर् देवगणैः सह ॥
अतीव शुशुभे तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः ॥

Transliteration (IAST)

śakra uvāca
bhavasvendro mahābāho sarveṣāṃ naḥ sukhāvahaḥ ||
abhiṣicyasva caivādya prāptarūpo 'si sattama ||
skanda uvāca
śādhi tvam eva trailokyam avyagro vijaye rataḥ ||
ahaṃ te kiṃkaraḥ śakra na mamendratvam īpsitam ||
śakra uvāca
balaṃ tavādbhutaṃ vīra tvaṃ devānām arīñ jahi ||
avajñāsyanti māṃ lokā vīryeṇa tava vismitāḥ ||
indratve 'pi sthitaṃ vīra balahīnaṃ parājitam ||
āvayoś ca mitho bhede prayatiṣyanty atandritāḥ ||
bhedite ca tvayi vibho loko dvaidham upeṣyati ||
dvidhābhūteṣu lokeṣu niściteṣv āvayos tathā ||
vigrahaḥ saṃpravarteta bhūtabhedān mahābala ||
tatra tvaṃ māṃ raṇe tāta yathāśraddhaṃ vijeṣyasi ||
tasmād indro bhavān adya bhavitā mā vicāraya ||
skanda uvāca
tvam eva rājā bhadraṃ te trailokyasya mamaiva ca ||
karomi kiṃ ca te śakra śāsanaṃ tad bravīhi me ||
śakra uvāca
yadi satyam idaṃ vākyaṃ niścayād bhāṣitaṃ tvayā ||
yadi vā śāsanaṃ skanda kartum icchasi me śṛṇu ||
abhiṣicyasva devānāṃ senāpatye mahābala ||
aham indro bhaviṣyāmi tava vākyān mahābala ||
skanda uvāca
dānavānāṃ vināśāya devānām arthasiddhaye ||
gobrāhmaṇasya trāṇārthaṃ senāpatye 'bhiṣiñca mām ||
mārkaṇḍeya uvāca
so 'bhiṣikto maghavatā sarvair devagaṇaiḥ saha ||
atīva śuśubhe tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

शक्र उवाच भवस्वेन्द्रो महाबाहो सर्वेषां नः सुखावहः ॥ अभिषिच्यस्व चैवाद्य प्राप्तरूपो ऽसि सत्तम ॥ स्कन्द उवाच शाधि त्वम् एव त्रैलोक्यम् अव्यग्रो विजये रतः ॥ अहं ते किंकरः शक्र न ममेन्द्रत्वम् ईप्सितम् ॥ शक्र उवाच बलं तवाद्भुतं वीर त्वं देवानाम् अरीञ् जहि ॥ अवज्ञास्यन्ति मां लोका वीर्येण तव विस्मिताः ॥ इन्द्रत्वे ऽपि स्थितं वीर बलहीनं पराजितम् ॥ आवयोश् च मिथो भेदे प्रयतिष्यन्त्य् अतन्द्रिताः ॥ भेदिते च त्वयि विभो लोको द्वैधम् उपेष्यति ॥ द्विधाभूतेषु लोकेषु निश्चितेष्व् आवयोस् तथा ॥ विग्रहः संप्रवर्तेत भूतभेदान् महाबल ॥ तत्र त्वं मां रणे तात यथाश्रद्धं विजेष्यसि ॥ तस्माद् इन्द्रो भवान् अद्य भविता मा विचारय ॥ स्कन्द उवाच त्वम् एव राजा भद्रं ते त्रैलोक्यस्य ममैव च ॥ करोमि किं च ते शक्र शासनं तद् ब्रवीहि मे ॥ शक्र उवाच यदि सत्यम् इदं वाक्यं निश्चयाद् भाषितं त्वया ॥ यदि वा शासनं स्कन्द कर्तुम् इच्छसि मे शृणु ॥ अभिषिच्यस्व देवानां सेनापत्ये महाबल ॥ अहम् इन्द्रो भविष्यामि तव वाक्यान् महाबल ॥ स्कन्द उवाच दानवानां विनाशाय देवानाम् अर्थसिद्धये ॥ गोब्राह्मणस्य त्राणार्थं सेनापत्ये ऽभिषिञ्च माम् ॥ मार्कण्डेय उवाच सो ऽभिषिक्तो मघवता सर्वैर् देवगणैः सह ॥ अतीव शुशुभे तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः ॥śakra uvāca bhavasvendro mahābāho sarveṣāṃ naḥ sukhāvahaḥ || abhiṣicyasva caivādya prāptarūpo 'si sattama || skanda uvāca śādhi tvam eva trailokyam avyagro vijaye rataḥ || ahaṃ te kiṃkaraḥ śakra na mamendratvam īpsitam || śakra uvāca balaṃ tavādbhutaṃ vīra tvaṃ devānām arīñ jahi || avajñāsyanti māṃ lokā vīryeṇa tava vismitāḥ || indratve 'pi sthitaṃ vīra balahīnaṃ parājitam || āvayoś ca mitho bhede prayatiṣyanty atandritāḥ || bhedite ca tvayi vibho loko dvaidham upeṣyati || dvidhābhūteṣu lokeṣu niściteṣv āvayos tathā || vigrahaḥ saṃpravarteta bhūtabhedān mahābala || tatra tvaṃ māṃ raṇe tāta yathāśraddhaṃ vijeṣyasi || tasmād indro bhavān adya bhavitā mā vicāraya || skanda uvāca tvam eva rājā bhadraṃ te trailokyasya mamaiva ca || karomi kiṃ ca te śakra śāsanaṃ tad bravīhi me || śakra uvāca yadi satyam idaṃ vākyaṃ niścayād bhāṣitaṃ tvayā || yadi vā śāsanaṃ skanda kartum icchasi me śṛṇu || abhiṣicyasva devānāṃ senāpatye mahābala || aham indro bhaviṣyāmi tava vākyān mahābala || skanda uvāca dānavānāṃ vināśāya devānām arthasiddhaye || gobrāhmaṇasya trāṇārthaṃ senāpatye 'bhiṣiñca mām || mārkaṇḍeya uvāca so 'bhiṣikto maghavatā sarvair devagaṇaiḥ saha || atīva śuśubhe tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ ||Шакра просит Сканду стать Индрой, но Сканда отказывается и говорит, что сам будет слугой Индры; Шакра объясняет, что миры, пораженные силой Сканды, будут презирать Индру, возникнет разделение и война, поэтому лучше Сканде стать Индрой; Сканда снова утверждает, что царем трех миров пусть будет Шакра, и спрашивает приказ; Шакра просит его принять абхишеку как военачальник богов, а сам останется Индрой; Сканда соглашается ради уничтожения данавов, успеха богов и защиты коров и брахманов; Магхаван с богами посвящает его, и он сияет, почитаемый риши.

Translation

Шакра сказал: «Стань Индрой, могучерукий, приносящий всем нам счастье. Прими абхишеку сегодня: ты достоин». Сканда ответил: «Ты сам правь тремя мирами, спокойно и радостно в победе. Я твой исполнитель, Шакра; я не желаю индратвы». Шакра сказал: «Твоя сила чудесна; ты уничтожишь врагов богов. Миры, пораженные твоей доблестью, станут презирать меня, даже если я остаюсь Индрой. Они будут трудиться над раздором между нами, и если мы разделимся, миры тоже раздвоятся, а затем начнется война. Поэтому стань Индрой сегодня». Сканда сказал: «Ты сам царь трех миров и мой царь. Что мне сделать для тебя? Скажи приказ». Шакра ответил: «Если ты хочешь исполнить мой приказ, прими абхишеку как военачальник богов, а я по твоему слову буду Индрой». Сканда сказал: «Ради уничтожения данавов, успеха богов и защиты коров и брахманов посвяти меня в военачальники». Тогда Магхаван вместе со всеми богами посвятил его, и он там чрезвычайно сиял, почитаемый великими риши».

Commentary

Сканда отвергает высшую должность ради правильного служения. Его величие в том, что сила не ищет трона, а принимает пост защиты.

Version

3f6feebcdbd6 · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC