Mahabharata 3.218.40-49

Devanāgarī

अथैनम् अभ्ययुः सर्वा देवसेनाः सहस्रशः ॥
अस्माकं त्वं पतिर् इति ब्रुवाणाः सर्वतोदिशम् ॥
ताः समासाद्य भगवान् सर्वभूतगणैर् वृतः ॥
अर्चितश् च स्तुतश् चैव सान्त्वयाम् आस ता अपि ॥
शतक्रतुश् चाभिषिच्य स्कन्दं सेनापतिं तदा ॥
सस्मार तां देवसेनां या सा तेन विमोक्षिता ॥
अयं तस्याः पतिर् नूनं विहितो ब्रह्मणा स्वयम् ॥
इति चिन्त्यानयाम् आस देवसेनां स्वलंकृताम् ॥
स्कन्दं चोवाच बलभिद् इयं कन्या सुरोत्तम ॥
अजाते त्वयि निर्दिष्टा तव पत्नी स्वयंभुवा ॥
तस्मात् त्वम् अस्या विधिवत् पाणिं मन्त्रपुरस्कृतम् ॥
गृहाण दक्षिणं देव्याः पाणिना पद्मवर्चसम् ॥
एवम् उक्तः स जग्राह तस्याः पाणिं यथाविधि ॥
बृहस्पतिर् मन्त्रविधिं जजाप च जुहाव च ॥
एवं स्कन्दस्य महिषीं देवसेनां विदुर् बुधाः ॥
षष्ठीं यां ब्राह्मणाः प्राहुर् लक्ष्मीम् आशां सुखप्रदाम् ॥
सिनीवालीं कुहूं चैव सद्वृत्तिम् अपराजिताम् ॥
यदा स्कन्दः पतिर् लब्धः शाश्वतो देवसेनया ॥
तदा तम् आश्रयल् लक्ष्मीः स्वयं देवी शरीरिणी ॥
श्रीजुष्टः पञ्चमीं स्कन्दस् तस्माच् छ्रीपञ्चमी स्मृता ॥
षष्ठ्यां कृतार्थो ऽभूद् यस्मात् तस्मात् षष्ठी महातिथिः ॥

Transliteration (IAST)

athainam abhyayuḥ sarvā devasenāḥ sahasraśaḥ ||
asmākaṃ tvaṃ patir iti bruvāṇāḥ sarvatodiśam ||
tāḥ samāsādya bhagavān sarvabhūtagaṇair vṛtaḥ ||
arcitaś ca stutaś caiva sāntvayām āsa tā api ||
śatakratuś cābhiṣicya skandaṃ senāpatiṃ tadā ||
sasmāra tāṃ devasenāṃ yā sā tena vimokṣitā ||
ayaṃ tasyāḥ patir nūnaṃ vihito brahmaṇā svayam ||
iti cintyānayām āsa devasenāṃ svalaṃkṛtām ||
skandaṃ covāca balabhid iyaṃ kanyā surottama ||
ajāte tvayi nirdiṣṭā tava patnī svayaṃbhuvā ||
tasmāt tvam asyā vidhivat pāṇiṃ mantrapuraskṛtam ||
gṛhāṇa dakṣiṇaṃ devyāḥ pāṇinā padmavarcasam ||
evam uktaḥ sa jagrāha tasyāḥ pāṇiṃ yathāvidhi ||
bṛhaspatir mantravidhiṃ jajāpa ca juhāva ca ||
evaṃ skandasya mahiṣīṃ devasenāṃ vidur budhāḥ ||
ṣaṣṭhīṃ yāṃ brāhmaṇāḥ prāhur lakṣmīm āśāṃ sukhapradām ||
sinīvālīṃ kuhūṃ caiva sadvṛttim aparājitām ||
yadā skandaḥ patir labdhaḥ śāśvato devasenayā ||
tadā tam āśrayal lakṣmīḥ svayaṃ devī śarīriṇī ||
śrījuṣṭaḥ pañcamīṃ skandas tasmāc chrīpañcamī smṛtā ||
ṣaṣṭhyāṃ kṛtārtho 'bhūd yasmāt tasmāt ṣaṣṭhī mahātithiḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अथैनम् अभ्ययुः सर्वा देवसेनाः सहस्रशः ॥ अस्माकं त्वं पतिर् इति ब्रुवाणाः सर्वतोदिशम् ॥ ताः समासाद्य भगवान् सर्वभूतगणैर् वृतः ॥ अर्चितश् च स्तुतश् चैव सान्त्वयाम् आस ता अपि ॥ शतक्रतुश् चाभिषिच्य स्कन्दं सेनापतिं तदा ॥ सस्मार तां देवसेनां या सा तेन विमोक्षिता ॥ अयं तस्याः पतिर् नूनं विहितो ब्रह्मणा स्वयम् ॥ इति चिन्त्यानयाम् आस देवसेनां स्वलंकृताम् ॥ स्कन्दं चोवाच बलभिद् इयं कन्या सुरोत्तम ॥ अजाते त्वयि निर्दिष्टा तव पत्नी स्वयंभुवा ॥ तस्मात् त्वम् अस्या विधिवत् पाणिं मन्त्रपुरस्कृतम् ॥ गृहाण दक्षिणं देव्याः पाणिना पद्मवर्चसम् ॥ एवम् उक्तः स जग्राह तस्याः पाणिं यथाविधि ॥ बृहस्पतिर् मन्त्रविधिं जजाप च जुहाव च ॥ एवं स्कन्दस्य महिषीं देवसेनां विदुर् बुधाः ॥ षष्ठीं यां ब्राह्मणाः प्राहुर् लक्ष्मीम् आशां सुखप्रदाम् ॥ सिनीवालीं कुहूं चैव सद्वृत्तिम् अपराजिताम् ॥ यदा स्कन्दः पतिर् लब्धः शाश्वतो देवसेनया ॥ तदा तम् आश्रयल् लक्ष्मीः स्वयं देवी शरीरिणी ॥ श्रीजुष्टः पञ्चमीं स्कन्दस् तस्माच् छ्रीपञ्चमी स्मृता ॥ षष्ठ्यां कृतार्थो ऽभूद् यस्मात् तस्मात् षष्ठी महातिथिः ॥athainam abhyayuḥ sarvā devasenāḥ sahasraśaḥ || asmākaṃ tvaṃ patir iti bruvāṇāḥ sarvatodiśam || tāḥ samāsādya bhagavān sarvabhūtagaṇair vṛtaḥ || arcitaś ca stutaś caiva sāntvayām āsa tā api || śatakratuś cābhiṣicya skandaṃ senāpatiṃ tadā || sasmāra tāṃ devasenāṃ yā sā tena vimokṣitā || ayaṃ tasyāḥ patir nūnaṃ vihito brahmaṇā svayam || iti cintyānayām āsa devasenāṃ svalaṃkṛtām || skandaṃ covāca balabhid iyaṃ kanyā surottama || ajāte tvayi nirdiṣṭā tava patnī svayaṃbhuvā || tasmāt tvam asyā vidhivat pāṇiṃ mantrapuraskṛtam || gṛhāṇa dakṣiṇaṃ devyāḥ pāṇinā padmavarcasam || evam uktaḥ sa jagrāha tasyāḥ pāṇiṃ yathāvidhi || bṛhaspatir mantravidhiṃ jajāpa ca juhāva ca || evaṃ skandasya mahiṣīṃ devasenāṃ vidur budhāḥ || ṣaṣṭhīṃ yāṃ brāhmaṇāḥ prāhur lakṣmīm āśāṃ sukhapradām || sinīvālīṃ kuhūṃ caiva sadvṛttim aparājitām || yadā skandaḥ patir labdhaḥ śāśvato devasenayā || tadā tam āśrayal lakṣmīḥ svayaṃ devī śarīriṇī || śrījuṣṭaḥ pañcamīṃ skandas tasmāc chrīpañcamī smṛtā || ṣaṣṭhyāṃ kṛtārtho 'bhūd yasmāt tasmāt ṣaṣṭhī mahātithiḥ ||Тысячи божественных войск приходят к Сканде, называя его своим владыкой, и он утешает их; Индра вспоминает Девасену, освобожденную им, понимает, что Брахма предназначил Сканде ее в мужья, приводит украшенную девушку и просит Сканду по правилу взять ее руку; Сканда берет ее руку, Брихаспати произносит мантры и совершает хому; мудрые знают Девасену как царицу Сканды, а также как Шаштхи, Лакшми, Ашу, Синивали, Куху, Садвритти и Апараджиту; когда Девасена обрела вечного мужа, воплощенная Лакшми приняла его; так пятая стала Шри-панчами, а шестая великим днем, потому что на шестую Сканда достиг цели.

Translation

Затем к нему со всех сторон пришли тысячи божественных войск, говоря: «Ты наш владыка». Благословенный, окруженный сонмами существ, почтил, восхвалил и утешил их. Шатакрату, посвятив Сканду военачальником, вспомнил Девасену, которую он некогда освободил: «Несомненно, Брахма сам назначил его ее мужем». Он привел украшенную Девасену и сказал Сканду: «Эта девушка, лучший среди богов, еще до твоего рождения была назначена тебе женой Самосущим. Поэтому возьми по правилу ее правую руку, лотосно сияющую, с мантрами». Сканда взял ее руку как должно; Брихаспати произнес мантры и совершил хому. Так мудрые знают Девасену как царицу Сканды; ее брахманы называют Шаштхи, Лакшми, Ашей, Синивали, Куху, Садвритти и Апараджитой. Когда Девасена обрела вечного мужа Сканду, сама воплощенная Лакшми приняла его. Поскольку Сканда был соединен со Шри на пятую, она известна как Шри-панчами; поскольку на шестую он достиг цели, Шаштхи - великий день».

Commentary

Девасена, ради которой искали непобедимого мужа, становится супругой военачальника богов. Календарные дни получают смысл как память о соединении силы, Шри и защиты.

Version

a95e86898dbb · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC