Mahabharata 3.219.1-13

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
श्रिया जुष्टं महासेनं देवसेनापतिं कृतम् ॥
सप्तर्षिपत्न्यः षड् देव्यस् तत्सकाशम् अथागमन् ॥
ऋषिभिः संपरित्यक्ता धर्मयुक्ता महाव्रताः ॥
द्रुतम् आगम्य चोचुस् ता देवसेनापतिं प्रभुम् ॥
वयं पुत्र परित्यक्ता भर्तृभिर् देवसंमितैः ॥
अकारणाद् रुषा तात पुण्यस्थानात् परिच्युताः ॥
अस्माभिः किल जातस् त्वम् इति केनाप्य् उदाहृतम् ॥
असत्यम् एतत् संश्रुत्य तस्मान् नस् त्रातुम् अर्हसि ॥
अक्षयश् च भवेत् स्वर्गस् त्वत्प्रसादाद् धि नः प्रभो ॥
त्वां पुत्रं चाप्य् अभीप्सामः कृत्वैतद् अनृणो भव ॥
स्कन्द उवाच
मातरो हि भवत्यो मे सुतो वो ऽहम् अनिन्दिताः ॥
यच् चाभीप्सथ तत् सर्वं संभविष्यति वस् तथा ॥
मार्कण्डेय उवाच
एवम् उक्ते ततः शक्रं किं कार्यम् इति सो ऽब्रवीत् ॥
उक्तः स्कन्देन ब्रूहीति सो ऽब्रवीद् वासवस् ततः ॥
अभिजित् स्पर्धमाना तु रोहिण्या कन्यसी स्वसा ॥
इच्छन्ती ज्येष्ठतां देवी तपस् तप्तुं वनं गता ॥
तत्र मूढो ऽस्मि भद्रं ते नक्षत्रं गगनाच् च्युतम् ॥
कालं त्व् इमं परं स्कन्द ब्रह्मणा सह चिन्तय ॥
धनिष्ठादिस् तदा कालो ब्रह्मणा परिनिर्मितः ॥
रोहिण्याद्यो ऽभवत् पूर्वम् एवं संख्या समाभवत् ॥
एवम् उक्ते तु शक्रेण त्रिदिवं कृत्तिका गताः ॥
नक्षत्रं शकटाकारं भाति तद् वह्निदैवतम् ॥
विनता चाब्रवीत् स्कन्दं मम त्वं पिण्डदः सुतः ॥
इच्छामि नित्यम् एवाहं त्वया पुत्र सहासितुम् ॥
स्कन्द उवाच
एवम् अस्तु नमस् ते ऽस्तु पुत्रस्नेहात् प्रशाधि माम् ॥
स्नुषया पूज्यमाना वै देवि वत्स्यसि नित्यदा ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
śriyā juṣṭaṃ mahāsenaṃ devasenāpatiṃ kṛtam ||
saptarṣipatnyaḥ ṣaḍ devyas tatsakāśam athāgaman ||
ṛṣibhiḥ saṃparityaktā dharmayuktā mahāvratāḥ ||
drutam āgamya cocus tā devasenāpatiṃ prabhum ||
vayaṃ putra parityaktā bhartṛbhir devasaṃmitaiḥ ||
akāraṇād ruṣā tāta puṇyasthānāt paricyutāḥ ||
asmābhiḥ kila jātas tvam iti kenāpy udāhṛtam ||
asatyam etat saṃśrutya tasmān nas trātum arhasi ||
akṣayaś ca bhavet svargas tvatprasādād dhi naḥ prabho ||
tvāṃ putraṃ cāpy abhīpsāmaḥ kṛtvaitad anṛṇo bhava ||
skanda uvāca
mātaro hi bhavatyo me suto vo 'ham aninditāḥ ||
yac cābhīpsatha tat sarvaṃ saṃbhaviṣyati vas tathā ||
mārkaṇḍeya uvāca
evam ukte tataḥ śakraṃ kiṃ kāryam iti so 'bravīt ||
uktaḥ skandena brūhīti so 'bravīd vāsavas tataḥ ||
abhijit spardhamānā tu rohiṇyā kanyasī svasā ||
icchantī jyeṣṭhatāṃ devī tapas taptuṃ vanaṃ gatā ||
tatra mūḍho 'smi bhadraṃ te nakṣatraṃ gaganāc cyutam ||
kālaṃ tv imaṃ paraṃ skanda brahmaṇā saha cintaya ||
dhaniṣṭhādis tadā kālo brahmaṇā parinirmitaḥ ||
rohiṇyādyo 'bhavat pūrvam evaṃ saṃkhyā samābhavat ||
evam ukte tu śakreṇa tridivaṃ kṛttikā gatāḥ ||
nakṣatraṃ śakaṭākāraṃ bhāti tad vahnidaivatam ||
vinatā cābravīt skandaṃ mama tvaṃ piṇḍadaḥ sutaḥ ||
icchāmi nityam evāhaṃ tvayā putra sahāsitum ||
skanda uvāca
evam astu namas te 'stu putrasnehāt praśādhi mām ||
snuṣayā pūjyamānā vai devi vatsyasi nityadā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच श्रिया जुष्टं महासेनं देवसेनापतिं कृतम् ॥ सप्तर्षिपत्न्यः षड् देव्यस् तत्सकाशम् अथागमन् ॥ ऋषिभिः संपरित्यक्ता धर्मयुक्ता महाव्रताः ॥ द्रुतम् आगम्य चोचुस् ता देवसेनापतिं प्रभुम् ॥ वयं पुत्र परित्यक्ता भर्तृभिर् देवसंमितैः ॥ अकारणाद् रुषा तात पुण्यस्थानात् परिच्युताः ॥ अस्माभिः किल जातस् त्वम् इति केनाप्य् उदाहृतम् ॥ असत्यम् एतत् संश्रुत्य तस्मान् नस् त्रातुम् अर्हसि ॥ अक्षयश् च भवेत् स्वर्गस् त्वत्प्रसादाद् धि नः प्रभो ॥ त्वां पुत्रं चाप्य् अभीप्सामः कृत्वैतद् अनृणो भव ॥ स्कन्द उवाच मातरो हि भवत्यो मे सुतो वो ऽहम् अनिन्दिताः ॥ यच् चाभीप्सथ तत् सर्वं संभविष्यति वस् तथा ॥ मार्कण्डेय उवाच एवम् उक्ते ततः शक्रं किं कार्यम् इति सो ऽब्रवीत् ॥ उक्तः स्कन्देन ब्रूहीति सो ऽब्रवीद् वासवस् ततः ॥ अभिजित् स्पर्धमाना तु रोहिण्या कन्यसी स्वसा ॥ इच्छन्ती ज्येष्ठतां देवी तपस् तप्तुं वनं गता ॥ तत्र मूढो ऽस्मि भद्रं ते नक्षत्रं गगनाच् च्युतम् ॥ कालं त्व् इमं परं स्कन्द ब्रह्मणा सह चिन्तय ॥ धनिष्ठादिस् तदा कालो ब्रह्मणा परिनिर्मितः ॥ रोहिण्याद्यो ऽभवत् पूर्वम् एवं संख्या समाभवत् ॥ एवम् उक्ते तु शक्रेण त्रिदिवं कृत्तिका गताः ॥ नक्षत्रं शकटाकारं भाति तद् वह्निदैवतम् ॥ विनता चाब्रवीत् स्कन्दं मम त्वं पिण्डदः सुतः ॥ इच्छामि नित्यम् एवाहं त्वया पुत्र सहासितुम् ॥ स्कन्द उवाच एवम् अस्तु नमस् ते ऽस्तु पुत्रस्नेहात् प्रशाधि माम् ॥ स्नुषया पूज्यमाना वै देवि वत्स्यसि नित्यदा ॥mārkaṇḍeya uvāca śriyā juṣṭaṃ mahāsenaṃ devasenāpatiṃ kṛtam || saptarṣipatnyaḥ ṣaḍ devyas tatsakāśam athāgaman || ṛṣibhiḥ saṃparityaktā dharmayuktā mahāvratāḥ || drutam āgamya cocus tā devasenāpatiṃ prabhum || vayaṃ putra parityaktā bhartṛbhir devasaṃmitaiḥ || akāraṇād ruṣā tāta puṇyasthānāt paricyutāḥ || asmābhiḥ kila jātas tvam iti kenāpy udāhṛtam || asatyam etat saṃśrutya tasmān nas trātum arhasi || akṣayaś ca bhavet svargas tvatprasādād dhi naḥ prabho || tvāṃ putraṃ cāpy abhīpsāmaḥ kṛtvaitad anṛṇo bhava || skanda uvāca mātaro hi bhavatyo me suto vo 'ham aninditāḥ || yac cābhīpsatha tat sarvaṃ saṃbhaviṣyati vas tathā || mārkaṇḍeya uvāca evam ukte tataḥ śakraṃ kiṃ kāryam iti so 'bravīt || uktaḥ skandena brūhīti so 'bravīd vāsavas tataḥ || abhijit spardhamānā tu rohiṇyā kanyasī svasā || icchantī jyeṣṭhatāṃ devī tapas taptuṃ vanaṃ gatā || tatra mūḍho 'smi bhadraṃ te nakṣatraṃ gaganāc cyutam || kālaṃ tv imaṃ paraṃ skanda brahmaṇā saha cintaya || dhaniṣṭhādis tadā kālo brahmaṇā parinirmitaḥ || rohiṇyādyo 'bhavat pūrvam evaṃ saṃkhyā samābhavat || evam ukte tu śakreṇa tridivaṃ kṛttikā gatāḥ || nakṣatraṃ śakaṭākāraṃ bhāti tad vahnidaivatam || vinatā cābravīt skandaṃ mama tvaṃ piṇḍadaḥ sutaḥ || icchāmi nityam evāhaṃ tvayā putra sahāsitum || skanda uvāca evam astu namas te 'stu putrasnehāt praśādhi mām || snuṣayā pūjyamānā vai devi vatsyasi nityadā ||Шесть жен семи риши, оставленные мужьями без причины, приходят к Сканде и просят защиты, неистощимого неба и признания его своим сыном; Сканда говорит, что они его матери и он их сын; затем, на вопрос Сканды, Индра рассказывает об Абхиджит, младшей сестре Рохини, которая хотела первенства и ушла в лес для тапаса; из-за падения накшатры Индра просит Сканду вместе с Брахмой обдумать время; Криттики поднимаются на небо и сияют как созвездие в форме повозки, огонь их божество; Вината просит Сканду быть ее сыном-пиндодателем, и он соглашается.

Translation

Когда Махасена, соединенный со Шри, стал военачальником богов, к нему пришли шесть жен семи риши, оставленные мужьями, хотя они были праведны и велики в обетах. Они сказали: «Сын, мужья, подобные богам, оставили нас без причины, в гневе; мы лишились святого места. Кто-то сказал, будто ты рожден нами, но это ложь. Защити нас. Пусть по твоей милости у нас будет неистощимое небо, и мы хотим тебя как сына». Сканда ответил: «Вы мои матери, я ваш сын; все, чего вы желаете, будет». Затем Сканда спросил Шакру, что надо сделать. Индра сказал: «Абхиджит, младшая сестра Рохини, соперничая с ней и желая старшинства, ушла в лес совершать тапас. Я смущен: накшатра упала с неба. Обдумай это время вместе с Брахмой». Тогда Криттики поднялись на третье небо; это созвездие, в форме повозки, сияет с огнем как божеством. Вината сказала Сканду: «Ты мой сын, подающий пинду. Я хочу всегда жить с тобой». Сканда ответил: «Да будет так; из сыновней любви распоряжайся мной. Почитаемая невесткой, ты будешь жить всегда».

Commentary

Сканда принимает отвергнутых жен как матерей и восстанавливает их небесное место. Его сила снова действует как защита чести и порядка.

Version

71e9bedace8b · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC