Mahabharata 3.219.45-58

Devanāgarī

ऊर्ध्वं तु षोडशाद् वर्षाद् ये भवन्ति ग्रहा नृणाम् ॥
तान् अहं संप्रवक्ष्यामि नमस्कृत्य महेश्वरम् ॥
यः पश्यति नरो देवाञ् जाग्रद् वा शयितो ऽपि वा ॥
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं तं तु देवग्रहं विदुः ॥
आसीनश् च शयानश् च यः पश्यति नरः पितॄन् ॥
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं स ज्ञेयस् तु पितृग्रहः ॥
अवमन्यति यः सिद्धान् क्रुद्धाश् चापि शपन्ति यम् ॥
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ज्ञेयः सिद्धग्रहस् तु सः ॥
उपाघ्राति च यो गन्धान् रसांश् चापि पृथग्विधान् ॥
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं स ज्ञेयो राक्षसो ग्रहः ॥
गन्धर्वाश् चापि यं दिव्याः संस्पृशन्ति नरं भुवि ॥
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ग्रहो गान्धर्व एव सः ॥
आविशन्ति च यं यक्षाः पुरुषं कालपर्यये ॥
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ज्ञेयो यक्षग्रहस् तु सः ॥
अधिरोहन्ति यं नित्यं पिशाचाः पुरुषं क्व चित् ॥
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं पैशाचं तं ग्रहं विदुः ॥
यस्य दोषैः प्रकुपितं चित्तं मुह्यति देहिनः ॥
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं साधनं तस्य शास्त्रतः ॥
वैक्लव्याच् च भयाच् चैव घोराणां चापि दर्शनात् ॥
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं सत्त्वं तस्य तु साधनम् ॥
कश् चित् क्रीडितुकामो वै भोक्तुकामस् तथापरः ॥
अभिकामस् तथैवान्य इत्य् एष त्रिविधो ग्रहः ॥
यावत् सप्ततिवर्षाणि भवन्त्य् एते ग्रहा नृणाम् ॥
अतः परं देहिनां तु ग्रहतुल्यो भवेज् ज्वरः ॥
अप्रकीर्णेन्द्रियं दान्तं शुचिं नित्यम् अतन्द्रितम् ॥
आस्तिकं श्रद्दधानं च वर्जयन्ति सदा ग्रहाः ॥
इत्य् एष ते ग्रहोद्देशो मानुषाणां प्रकीर्तितः ॥
न स्पृशन्ति ग्रहा भक्तान् नरान् देवं महेश्वरम् ॥

Transliteration (IAST)

ūrdhvaṃ tu ṣoḍaśād varṣād ye bhavanti grahā nṛṇām ||
tān ahaṃ saṃpravakṣyāmi namaskṛtya maheśvaram ||
yaḥ paśyati naro devāñ jāgrad vā śayito 'pi vā ||
unmādyati sa tu kṣipraṃ taṃ tu devagrahaṃ viduḥ ||
āsīnaś ca śayānaś ca yaḥ paśyati naraḥ pitṝn ||
unmādyati sa tu kṣipraṃ sa jñeyas tu pitṛgrahaḥ ||
avamanyati yaḥ siddhān kruddhāś cāpi śapanti yam ||
unmādyati sa tu kṣipraṃ jñeyaḥ siddhagrahas tu saḥ ||
upāghrāti ca yo gandhān rasāṃś cāpi pṛthagvidhān ||
unmādyati sa tu kṣipraṃ sa jñeyo rākṣaso grahaḥ ||
gandharvāś cāpi yaṃ divyāḥ saṃspṛśanti naraṃ bhuvi ||
unmādyati sa tu kṣipraṃ graho gāndharva eva saḥ ||
āviśanti ca yaṃ yakṣāḥ puruṣaṃ kālaparyaye ||
unmādyati sa tu kṣipraṃ jñeyo yakṣagrahas tu saḥ ||
adhirohanti yaṃ nityaṃ piśācāḥ puruṣaṃ kva cit ||
unmādyati sa tu kṣipraṃ paiśācaṃ taṃ grahaṃ viduḥ ||
yasya doṣaiḥ prakupitaṃ cittaṃ muhyati dehinaḥ ||
unmādyati sa tu kṣipraṃ sādhanaṃ tasya śāstrataḥ ||
vaiklavyāc ca bhayāc caiva ghorāṇāṃ cāpi darśanāt ||
unmādyati sa tu kṣipraṃ sattvaṃ tasya tu sādhanam ||
kaś cit krīḍitukāmo vai bhoktukāmas tathāparaḥ ||
abhikāmas tathaivānya ity eṣa trividho grahaḥ ||
yāvat saptativarṣāṇi bhavanty ete grahā nṛṇām ||
ataḥ paraṃ dehināṃ tu grahatulyo bhavej jvaraḥ ||
aprakīrṇendriyaṃ dāntaṃ śuciṃ nityam atandritam ||
āstikaṃ śraddadhānaṃ ca varjayanti sadā grahāḥ ||
ity eṣa te grahoddeśo mānuṣāṇāṃ prakīrtitaḥ ||
na spṛśanti grahā bhaktān narān devaṃ maheśvaram ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ऊर्ध्वं तु षोडशाद् वर्षाद् ये भवन्ति ग्रहा नृणाम् ॥ तान् अहं संप्रवक्ष्यामि नमस्कृत्य महेश्वरम् ॥ यः पश्यति नरो देवाञ् जाग्रद् वा शयितो ऽपि वा ॥ उन्माद्यति स तु क्षिप्रं तं तु देवग्रहं विदुः ॥ आसीनश् च शयानश् च यः पश्यति नरः पितॄन् ॥ उन्माद्यति स तु क्षिप्रं स ज्ञेयस् तु पितृग्रहः ॥ अवमन्यति यः सिद्धान् क्रुद्धाश् चापि शपन्ति यम् ॥ उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ज्ञेयः सिद्धग्रहस् तु सः ॥ उपाघ्राति च यो गन्धान् रसांश् चापि पृथग्विधान् ॥ उन्माद्यति स तु क्षिप्रं स ज्ञेयो राक्षसो ग्रहः ॥ गन्धर्वाश् चापि यं दिव्याः संस्पृशन्ति नरं भुवि ॥ उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ग्रहो गान्धर्व एव सः ॥ आविशन्ति च यं यक्षाः पुरुषं कालपर्यये ॥ उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ज्ञेयो यक्षग्रहस् तु सः ॥ अधिरोहन्ति यं नित्यं पिशाचाः पुरुषं क्व चित् ॥ उन्माद्यति स तु क्षिप्रं पैशाचं तं ग्रहं विदुः ॥ यस्य दोषैः प्रकुपितं चित्तं मुह्यति देहिनः ॥ उन्माद्यति स तु क्षिप्रं साधनं तस्य शास्त्रतः ॥ वैक्लव्याच् च भयाच् चैव घोराणां चापि दर्शनात् ॥ उन्माद्यति स तु क्षिप्रं सत्त्वं तस्य तु साधनम् ॥ कश् चित् क्रीडितुकामो वै भोक्तुकामस् तथापरः ॥ अभिकामस् तथैवान्य इत्य् एष त्रिविधो ग्रहः ॥ यावत् सप्ततिवर्षाणि भवन्त्य् एते ग्रहा नृणाम् ॥ अतः परं देहिनां तु ग्रहतुल्यो भवेज् ज्वरः ॥ अप्रकीर्णेन्द्रियं दान्तं शुचिं नित्यम् अतन्द्रितम् ॥ आस्तिकं श्रद्दधानं च वर्जयन्ति सदा ग्रहाः ॥ इत्य् एष ते ग्रहोद्देशो मानुषाणां प्रकीर्तितः ॥ न स्पृशन्ति ग्रहा भक्तान् नरान् देवं महेश्वरम् ॥ūrdhvaṃ tu ṣoḍaśād varṣād ye bhavanti grahā nṛṇām || tān ahaṃ saṃpravakṣyāmi namaskṛtya maheśvaram || yaḥ paśyati naro devāñ jāgrad vā śayito 'pi vā || unmādyati sa tu kṣipraṃ taṃ tu devagrahaṃ viduḥ || āsīnaś ca śayānaś ca yaḥ paśyati naraḥ pitṝn || unmādyati sa tu kṣipraṃ sa jñeyas tu pitṛgrahaḥ || avamanyati yaḥ siddhān kruddhāś cāpi śapanti yam || unmādyati sa tu kṣipraṃ jñeyaḥ siddhagrahas tu saḥ || upāghrāti ca yo gandhān rasāṃś cāpi pṛthagvidhān || unmādyati sa tu kṣipraṃ sa jñeyo rākṣaso grahaḥ || gandharvāś cāpi yaṃ divyāḥ saṃspṛśanti naraṃ bhuvi || unmādyati sa tu kṣipraṃ graho gāndharva eva saḥ || āviśanti ca yaṃ yakṣāḥ puruṣaṃ kālaparyaye || unmādyati sa tu kṣipraṃ jñeyo yakṣagrahas tu saḥ || adhirohanti yaṃ nityaṃ piśācāḥ puruṣaṃ kva cit || unmādyati sa tu kṣipraṃ paiśācaṃ taṃ grahaṃ viduḥ || yasya doṣaiḥ prakupitaṃ cittaṃ muhyati dehinaḥ || unmādyati sa tu kṣipraṃ sādhanaṃ tasya śāstrataḥ || vaiklavyāc ca bhayāc caiva ghorāṇāṃ cāpi darśanāt || unmādyati sa tu kṣipraṃ sattvaṃ tasya tu sādhanam || kaś cit krīḍitukāmo vai bhoktukāmas tathāparaḥ || abhikāmas tathaivānya ity eṣa trividho grahaḥ || yāvat saptativarṣāṇi bhavanty ete grahā nṛṇām || ataḥ paraṃ dehināṃ tu grahatulyo bhavej jvaraḥ || aprakīrṇendriyaṃ dāntaṃ śuciṃ nityam atandritam || āstikaṃ śraddadhānaṃ ca varjayanti sadā grahāḥ || ity eṣa te grahoddeśo mānuṣāṇāṃ prakīrtitaḥ || na spṛśanti grahā bhaktān narān devaṃ maheśvaram ||После шестнадцати лет действуют другие грахи: человек, видящий богов наяву или во сне, быстро безумствует от деваграха; видящий предков - от питриграхи; презревший сиддхов и проклятый ими - от сиддхаграхи; ощущающий разные запахи и вкусы - от ракшасаграхи; прикоснутый гандхарвами - от гандхарваграхи; вошедшие якши, пишачи, доши, страхи и страшные видения тоже вызывают безумие; грахи бывают трех видов - желающие играть, есть или соединяться; до семидесяти лет они действуют, после этого подобным грахе становится жар; грахи избегают нерассеянного, обузданного, чистого, внимательного, верующего и доверяющего; преданных Махешваре они не касаются.

Translation

«Теперь я расскажу о грахах людей после шестнадцати лет, поклонившись Махешваре. Кто видит богов, бодрствуя или лежа, тот быстро безумствует: это деваграха. Кто видит предков, сидя или лежа, - питриграха. Кто презирает сиддхов и проклят ими в гневе, быстро безумствует: это сиддхаграха. Кто обоняет разные запахи и вкусы, поражен ракшасаграхой. Кого касаются божественные гандхарвы, у того гандхарваграха. В кого в назначенное время входят якши, у того якшаграха; кого постоянно одолевают пишачи, у того пайшача. Когда от дош сердце воплощенного мутится, есть свое средство по шастре; когда от слабости, страха и страшных видений человек безумствует, его средство - саттва. Граха трех видов: один хочет играть, другой есть, третий соединяться. До семидесяти лет эти грахи бывают у людей; после этого для воплощенных подобным грахе становится жар. Грахи всегда избегают того, чьи чувства не рассеяны, кто обуздан, чист, всегда внимателен, верует и полон доверия. Так я рассказал тебе о человеческих грахах: они не касаются людей, преданных богу Махешваре».

Commentary

В конце учение о грахах возвращается к дисциплине: чистота, вера, внимание, обуздание и преданность Махешваре становятся защитой сознания.

Version

261256116b0b · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC