Mahabharata 3.220.8-16

Devanāgarī

ततो ब्रह्मा महासेनं प्रजापतिर् अथाब्रवीत् ॥
अभिगच्छ महादेवं पितरं त्रिपुरार्दनम् ॥
रुद्रेणाग्निं समाविश्य स्वाहाम् आविश्य चोमया ॥
हितार्थं सर्वलोकानां जातस् त्वम् अपराजितः ॥
उमायोन्यां च रुद्रेण शुक्रं सिक्तं महात्मना ॥
आस्ते गिरौ निपतितं मिञ्जिकामिञ्जिकं यतः ॥
संभूतं लोहितोदे तु शुक्रशेषम् अवापतत् ॥
सूर्यरश्मिषु चाप्य् अन्यद् अन्यच् चैवापतद् भुवि ॥
आसक्तम् अन्यद् वृक्षेषु तद् एवं पञ्चधापतत् ॥
त एते विविधाकारा गणा ज्ञेया मनीषिभिः ॥
तव पारिषदा घोरा य एते पिशिताशनाः ॥
एवम् अस्त्व् इति चाप्य् उक्त्वा महासेनो महेश्वरम् ॥
अपूजयद् अमेयात्मा पितरं पितृवत्सलः ॥
अर्कपुष्पैस् तु ते पञ्च गणाः पूज्या धनार्थिभिः ॥
व्याधिप्रशमनार्थं च तेषां पूजां समाचरेत् ॥
मिञ्जिकामिञ्जिकं चैव मिथुनं रुद्रसंभवम् ॥
नमस्कार्यं सदैवेह बालानां हितम् इच्छता ॥
स्त्रियो मानुषमांसादा वृद्धिका नाम नामतः ॥
वृक्षेषु जातास् ता देव्यो नमस्कार्याः प्रजार्थिभिः ॥

Transliteration (IAST)

tato brahmā mahāsenaṃ prajāpatir athābravīt ||
abhigaccha mahādevaṃ pitaraṃ tripurārdanam ||
rudreṇāgniṃ samāviśya svāhām āviśya comayā ||
hitārthaṃ sarvalokānāṃ jātas tvam aparājitaḥ ||
umāyonyāṃ ca rudreṇa śukraṃ siktaṃ mahātmanā ||
āste girau nipatitaṃ miñjikāmiñjikaṃ yataḥ ||
saṃbhūtaṃ lohitode tu śukraśeṣam avāpatat ||
sūryaraśmiṣu cāpy anyad anyac caivāpatad bhuvi ||
āsaktam anyad vṛkṣeṣu tad evaṃ pañcadhāpatat ||
ta ete vividhākārā gaṇā jñeyā manīṣibhiḥ ||
tava pāriṣadā ghorā ya ete piśitāśanāḥ ||
evam astv iti cāpy uktvā mahāseno maheśvaram ||
apūjayad ameyātmā pitaraṃ pitṛvatsalaḥ ||
arkapuṣpais tu te pañca gaṇāḥ pūjyā dhanārthibhiḥ ||
vyādhipraśamanārthaṃ ca teṣāṃ pūjāṃ samācaret ||
miñjikāmiñjikaṃ caiva mithunaṃ rudrasaṃbhavam ||
namaskāryaṃ sadaiveha bālānāṃ hitam icchatā ||
striyo mānuṣamāṃsādā vṛddhikā nāma nāmataḥ ||
vṛkṣeṣu jātās tā devyo namaskāryāḥ prajārthibhiḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो ब्रह्मा महासेनं प्रजापतिर् अथाब्रवीत् ॥ अभिगच्छ महादेवं पितरं त्रिपुरार्दनम् ॥ रुद्रेणाग्निं समाविश्य स्वाहाम् आविश्य चोमया ॥ हितार्थं सर्वलोकानां जातस् त्वम् अपराजितः ॥ उमायोन्यां च रुद्रेण शुक्रं सिक्तं महात्मना ॥ आस्ते गिरौ निपतितं मिञ्जिकामिञ्जिकं यतः ॥ संभूतं लोहितोदे तु शुक्रशेषम् अवापतत् ॥ सूर्यरश्मिषु चाप्य् अन्यद् अन्यच् चैवापतद् भुवि ॥ आसक्तम् अन्यद् वृक्षेषु तद् एवं पञ्चधापतत् ॥ त एते विविधाकारा गणा ज्ञेया मनीषिभिः ॥ तव पारिषदा घोरा य एते पिशिताशनाः ॥ एवम् अस्त्व् इति चाप्य् उक्त्वा महासेनो महेश्वरम् ॥ अपूजयद् अमेयात्मा पितरं पितृवत्सलः ॥ अर्कपुष्पैस् तु ते पञ्च गणाः पूज्या धनार्थिभिः ॥ व्याधिप्रशमनार्थं च तेषां पूजां समाचरेत् ॥ मिञ्जिकामिञ्जिकं चैव मिथुनं रुद्रसंभवम् ॥ नमस्कार्यं सदैवेह बालानां हितम् इच्छता ॥ स्त्रियो मानुषमांसादा वृद्धिका नाम नामतः ॥ वृक्षेषु जातास् ता देव्यो नमस्कार्याः प्रजार्थिभिः ॥tato brahmā mahāsenaṃ prajāpatir athābravīt || abhigaccha mahādevaṃ pitaraṃ tripurārdanam || rudreṇāgniṃ samāviśya svāhām āviśya comayā || hitārthaṃ sarvalokānāṃ jātas tvam aparājitaḥ || umāyonyāṃ ca rudreṇa śukraṃ siktaṃ mahātmanā || āste girau nipatitaṃ miñjikāmiñjikaṃ yataḥ || saṃbhūtaṃ lohitode tu śukraśeṣam avāpatat || sūryaraśmiṣu cāpy anyad anyac caivāpatad bhuvi || āsaktam anyad vṛkṣeṣu tad evaṃ pañcadhāpatat || ta ete vividhākārā gaṇā jñeyā manīṣibhiḥ || tava pāriṣadā ghorā ya ete piśitāśanāḥ || evam astv iti cāpy uktvā mahāseno maheśvaram || apūjayad ameyātmā pitaraṃ pitṛvatsalaḥ || arkapuṣpais tu te pañca gaṇāḥ pūjyā dhanārthibhiḥ || vyādhipraśamanārthaṃ ca teṣāṃ pūjāṃ samācaret || miñjikāmiñjikaṃ caiva mithunaṃ rudrasaṃbhavam || namaskāryaṃ sadaiveha bālānāṃ hitam icchatā || striyo mānuṣamāṃsādā vṛddhikā nāma nāmataḥ || vṛkṣeṣu jātās tā devyo namaskāryāḥ prajārthibhiḥ ||Брахма велит Махасене идти к Махадеве, отцу и разрушителю Трипуры, потому что Рудра вошел в Агни, а Ума в Сваху, и ради блага миров родился непобедимый Сканда; семя Рудры, излитое в лоно Умы, упало на гору как Минджика-Минджика, остаток упал в Красный океан, на солнечные лучи, на землю и на деревья, став пятью видами грозных мясоедных паришадов; Сканда почитает Махешвару как отца; эти пять сонмов надо почитать цветами арки ради богатства и умиротворения болезней, пару Минджика-Минджика ради блага детей, а Вриддхики, рожденные на деревьях, ради потомства.

Translation

Затем Праджапати Брахма сказал Махасене: «Иди к Махадеве, своему отцу, разрушителю Трипуры. Рудра, войдя в Агни, и Ума, войдя в Сваху, ради блага всех миров породили тебя, непобедимого. Семя, излитое великим Рудрой в лоно Умы, лежит на горе, куда оно упало как Минджика-Минджика. Остаток семени упал в Красный океан, часть - на солнечные лучи, часть - на землю, часть пристала к деревьям. Так оно упало пятью видами. Эти разные по облику грозные сонмы, питающиеся плотью, знай как твоих паришадов». Махасена сказал Махешваре: «Да будет так», и, как любящий отца сын, почтил неизмеримого отца. Эти пять сонмов следует почитать цветами арки тем, кто желает богатства; их почитание совершают и ради умиротворения болезней. Минджика-Минджика, пара, рожденная от Рудры, всегда достойна почтения тем, кто желает блага детям. Женщины, питающиеся человеческой плотью, по имени Вриддхики, родились на деревьях; их надо почитать желающим потомства».

Commentary

Сканда признается сыном Рудры не только по силе, но и по миссии: грозные сонмы получают место в охране и умиротворении мира.

Version

accc7f8ba35a · published Jun 18, 2026, 6:40:37 AM UTC