Mahabharata 3.227.1-16

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
कर्णस्य वचनं श्रुत्वा राजा दुर्योधनस् तदा ॥
हृष्टो भूत्वा पुनर् दीन इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
ब्रवीषि यद् इदं कर्ण सर्वं मे मनसि स्थितम् ॥
न त्व् अभ्यनुज्ञां लप्स्यामि गमने यत्र पाण्डवाः ॥
परिदेवति तान् वीरान् धृतराष्ट्रो महीपतिः ॥
मन्यते ऽभ्यधिकांश् चापि तपोयोगेन पाण्डवान् ॥
अथ वाप्य् अनुबुध्येत नृपो ऽस्माकं चिकीर्षितम् ॥
एवम् अप्य् आयतिं रक्षन् नाभ्यनुज्ञातुम् अर्हति ॥
न हि द्वैतवने किं चिद् विद्यते ऽन्यत् प्रयोजनम् ॥
उत्सादनम् ऋते तेषां वनस्थानां मम द्विषाम् ॥
जानासि हि यथा क्षत्ता द्यूतकाल उपस्थिते ॥
अब्रवीद् यच् च मां त्वां च सौबलं च वचस् तदा ॥
तानि पूर्वाणि वाक्यानि यच् चान्यत् परिदेवितम् ॥
विचिन्त्य नाधिगच्छामि गमनायेतराय वा ॥
ममापि हि महान् हर्षो यद् अहं भीमफल्गुनौ ॥
क्लिष्टाव् अरण्ये पश्येयं कृष्णया सहिताव् इति ॥
न तथा प्राप्नुयां प्रीतिम् अवाप्य वसुधाम् अपि ॥
दृष्ट्वा यथा पाण्डुसुतान् वल्कलाजिनवाससः ॥
किं नु स्याद् अधिकं तस्माद् यद् अहं द्रुपदात्मजाम् ॥
द्रौपदीं कर्ण पश्येयं काषायवसनां वने ॥
यदि मां धर्मराजश् च भीमसेनश् च पाण्डवः ॥
युक्तं परमया लक्ष्म्या पश्येतां जीवितं भवेत् ॥
उपायं न तु पश्यामि येन गच्छेम तद् वनम् ॥
यथा चाभ्यनुजानीयाद् गच्छन्तं मां महीपतिः ॥
स सौबलेन सहितस् तथा दुःशासनेन च ॥
उपायं पश्य निपुणं येन गच्छेम तद् वनम् ॥
अहम् अप्य् अद्य निश्चित्य गमनायेतराय वा ॥
काल्यम् एव गमिष्यामि समीपं पार्थिवस्य ह ॥
मयि तत्रोपविष्टे तु भीष्मे च कुरुसत्तमे ॥
उपायो यो भवेद् दृष्टस् तं ब्रूयाः सहसौबलः ॥
ततो भीष्मस्य राज्ञश् च निशम्य गमनं प्रति ॥
व्यवसायं करिष्ये ऽहम् अनुनीय पितामहम् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
karṇasya vacanaṃ śrutvā rājā duryodhanas tadā ||
hṛṣṭo bhūtvā punar dīna idaṃ vacanam abravīt ||
bravīṣi yad idaṃ karṇa sarvaṃ me manasi sthitam ||
na tv abhyanujñāṃ lapsyāmi gamane yatra pāṇḍavāḥ ||
paridevati tān vīrān dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ ||
manyate 'bhyadhikāṃś cāpi tapoyogena pāṇḍavān ||
atha vāpy anubudhyeta nṛpo 'smākaṃ cikīrṣitam ||
evam apy āyatiṃ rakṣan nābhyanujñātum arhati ||
na hi dvaitavane kiṃ cid vidyate 'nyat prayojanam ||
utsādanam ṛte teṣāṃ vanasthānāṃ mama dviṣām ||
jānāsi hi yathā kṣattā dyūtakāla upasthite ||
abravīd yac ca māṃ tvāṃ ca saubalaṃ ca vacas tadā ||
tāni pūrvāṇi vākyāni yac cānyat paridevitam ||
vicintya nādhigacchāmi gamanāyetarāya vā ||
mamāpi hi mahān harṣo yad ahaṃ bhīmaphalgunau ||
kliṣṭāv araṇye paśyeyaṃ kṛṣṇayā sahitāv iti ||
na tathā prāpnuyāṃ prītim avāpya vasudhām api ||
dṛṣṭvā yathā pāṇḍusutān valkalājinavāsasaḥ ||
kiṃ nu syād adhikaṃ tasmād yad ahaṃ drupadātmajām ||
draupadīṃ karṇa paśyeyaṃ kāṣāyavasanāṃ vane ||
yadi māṃ dharmarājaś ca bhīmasenaś ca pāṇḍavaḥ ||
yuktaṃ paramayā lakṣmyā paśyetāṃ jīvitaṃ bhavet ||
upāyaṃ na tu paśyāmi yena gacchema tad vanam ||
yathā cābhyanujānīyād gacchantaṃ māṃ mahīpatiḥ ||
sa saubalena sahitas tathā duḥśāsanena ca ||
upāyaṃ paśya nipuṇaṃ yena gacchema tad vanam ||
aham apy adya niścitya gamanāyetarāya vā ||
kālyam eva gamiṣyāmi samīpaṃ pārthivasya ha ||
mayi tatropaviṣṭe tu bhīṣme ca kurusattame ||
upāyo yo bhaved dṛṣṭas taṃ brūyāḥ sahasaubalaḥ ||
tato bhīṣmasya rājñaś ca niśamya gamanaṃ prati ||
vyavasāyaṃ kariṣye 'ham anunīya pitāmaham ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच कर्णस्य वचनं श्रुत्वा राजा दुर्योधनस् तदा ॥ हृष्टो भूत्वा पुनर् दीन इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ ब्रवीषि यद् इदं कर्ण सर्वं मे मनसि स्थितम् ॥ न त्व् अभ्यनुज्ञां लप्स्यामि गमने यत्र पाण्डवाः ॥ परिदेवति तान् वीरान् धृतराष्ट्रो महीपतिः ॥ मन्यते ऽभ्यधिकांश् चापि तपोयोगेन पाण्डवान् ॥ अथ वाप्य् अनुबुध्येत नृपो ऽस्माकं चिकीर्षितम् ॥ एवम् अप्य् आयतिं रक्षन् नाभ्यनुज्ञातुम् अर्हति ॥ न हि द्वैतवने किं चिद् विद्यते ऽन्यत् प्रयोजनम् ॥ उत्सादनम् ऋते तेषां वनस्थानां मम द्विषाम् ॥ जानासि हि यथा क्षत्ता द्यूतकाल उपस्थिते ॥ अब्रवीद् यच् च मां त्वां च सौबलं च वचस् तदा ॥ तानि पूर्वाणि वाक्यानि यच् चान्यत् परिदेवितम् ॥ विचिन्त्य नाधिगच्छामि गमनायेतराय वा ॥ ममापि हि महान् हर्षो यद् अहं भीमफल्गुनौ ॥ क्लिष्टाव् अरण्ये पश्येयं कृष्णया सहिताव् इति ॥ न तथा प्राप्नुयां प्रीतिम् अवाप्य वसुधाम् अपि ॥ दृष्ट्वा यथा पाण्डुसुतान् वल्कलाजिनवाससः ॥ किं नु स्याद् अधिकं तस्माद् यद् अहं द्रुपदात्मजाम् ॥ द्रौपदीं कर्ण पश्येयं काषायवसनां वने ॥ यदि मां धर्मराजश् च भीमसेनश् च पाण्डवः ॥ युक्तं परमया लक्ष्म्या पश्येतां जीवितं भवेत् ॥ उपायं न तु पश्यामि येन गच्छेम तद् वनम् ॥ यथा चाभ्यनुजानीयाद् गच्छन्तं मां महीपतिः ॥ स सौबलेन सहितस् तथा दुःशासनेन च ॥ उपायं पश्य निपुणं येन गच्छेम तद् वनम् ॥ अहम् अप्य् अद्य निश्चित्य गमनायेतराय वा ॥ काल्यम् एव गमिष्यामि समीपं पार्थिवस्य ह ॥ मयि तत्रोपविष्टे तु भीष्मे च कुरुसत्तमे ॥ उपायो यो भवेद् दृष्टस् तं ब्रूयाः सहसौबलः ॥ ततो भीष्मस्य राज्ञश् च निशम्य गमनं प्रति ॥ व्यवसायं करिष्ये ऽहम् अनुनीय पितामहम् ॥vaiśaṃpāyana uvāca karṇasya vacanaṃ śrutvā rājā duryodhanas tadā || hṛṣṭo bhūtvā punar dīna idaṃ vacanam abravīt || bravīṣi yad idaṃ karṇa sarvaṃ me manasi sthitam || na tv abhyanujñāṃ lapsyāmi gamane yatra pāṇḍavāḥ || paridevati tān vīrān dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ || manyate 'bhyadhikāṃś cāpi tapoyogena pāṇḍavān || atha vāpy anubudhyeta nṛpo 'smākaṃ cikīrṣitam || evam apy āyatiṃ rakṣan nābhyanujñātum arhati || na hi dvaitavane kiṃ cid vidyate 'nyat prayojanam || utsādanam ṛte teṣāṃ vanasthānāṃ mama dviṣām || jānāsi hi yathā kṣattā dyūtakāla upasthite || abravīd yac ca māṃ tvāṃ ca saubalaṃ ca vacas tadā || tāni pūrvāṇi vākyāni yac cānyat paridevitam || vicintya nādhigacchāmi gamanāyetarāya vā || mamāpi hi mahān harṣo yad ahaṃ bhīmaphalgunau || kliṣṭāv araṇye paśyeyaṃ kṛṣṇayā sahitāv iti || na tathā prāpnuyāṃ prītim avāpya vasudhām api || dṛṣṭvā yathā pāṇḍusutān valkalājinavāsasaḥ || kiṃ nu syād adhikaṃ tasmād yad ahaṃ drupadātmajām || draupadīṃ karṇa paśyeyaṃ kāṣāyavasanāṃ vane || yadi māṃ dharmarājaś ca bhīmasenaś ca pāṇḍavaḥ || yuktaṃ paramayā lakṣmyā paśyetāṃ jīvitaṃ bhavet || upāyaṃ na tu paśyāmi yena gacchema tad vanam || yathā cābhyanujānīyād gacchantaṃ māṃ mahīpatiḥ || sa saubalena sahitas tathā duḥśāsanena ca || upāyaṃ paśya nipuṇaṃ yena gacchema tad vanam || aham apy adya niścitya gamanāyetarāya vā || kālyam eva gamiṣyāmi samīpaṃ pārthivasya ha || mayi tatropaviṣṭe tu bhīṣme ca kurusattame || upāyo yo bhaved dṛṣṭas taṃ brūyāḥ sahasaubalaḥ || tato bhīṣmasya rājñaś ca niśamya gamanaṃ prati || vyavasāyaṃ kariṣye 'ham anunīya pitāmaham ||Услышав Карну, Дурьодхана радуется, но затем унывает и говорит, что все сказанное Карной уже в его сердце, однако он не получит разрешения идти туда, где Пандавы: Дхритараштра оплакивает героев и считает их превосходящими тапасом; если царь поймет замысел, то ради будущего не позволит; в Двайтаване нет другой цели, кроме уничтожения лесных врагов; он помнит слова Видуры в день игры и прежние жалобы, и не знает, ехать или нет; ему самому была бы великая радость увидеть Бхиму и Арджуну с Кришной измученными в лесу, в коре и шкурах, и нет большей радости, чем увидеть Драупади в шафранной одежде; если Юдхиштхира и Бхима увидят его в высшей роскоши, это будет жизнь; но нужен способ получить разрешение царя, и Карна с Шакуни и Духшасаной должны найти его, пока он узнает мнение Бхишмы и царя.

Translation

Услышав слова Карны, царь Дурьодхана сначала обрадовался, а затем снова стал мрачен и сказал: «Карна, все, что ты говоришь, уже стоит в моем сердце. Но я не получу разрешения идти туда, где Пандавы. Царь Дхритараштра оплакивает этих героев и считает Пандавов даже превосходящими из-за их тапаса. А если наш царь поймет, что мы хотим сделать, он, оберегая будущее, не должен будет разрешить. В Двайтаване нет для меня никакой иной цели, кроме уничтожения тех моих врагов, живущих в лесу. Ты знаешь, что Кшаттар сказал мне, тебе и Саубале в час игры в кости. Размышляя о тех прежних словах и обо всем, что было оплакано, я не нахожу решения - ехать или не ехать. У меня самого была бы великая радость, если бы я увидел Бхиму и Пхалгуну, измученных в лесу вместе с Кришной. Я не получил бы такой радости, даже обретя землю, как от вида сыновей Панду в коре и шкурах. Что может быть выше того, если бы я увидел в лесу дочь Друпады, Драупади, в шафранной одежде? Если Дхармараджа и Пандава Бхимасена увидят меня в высшей роскоши, это будет жизнь. Но я не вижу способа, как нам пойти в тот лес и как царь разрешил бы мне отправиться. Ты вместе с Саубалой и Духшасаной найди тонкий способ, чтобы мы могли пойти туда. Я же сегодня, решив ехать или нет, завтра утром пойду к царю. Когда я буду сидеть там вместе с Бхишмой, скажи вместе с Саубалой найденный способ. Потом, услышав мнение Бхишмы и царя о поездке, я приму решение, умилостивив деда».

Commentary

Дурьодхана сам знает, что его желание низко, поэтому ищет не правду, а предлог. Это точный признак внутренней неправоты.

Version

aa9ec1912c80 · published Jun 18, 2026, 6:49:32 AM UTC