Mahabharata 3.233.11-21

Devanāgarī

ततस् तान् युधि दुर्धर्षः सव्यसाची परंतपः ॥
सान्त्वपूर्वम् इदं वाक्यम् उवाच खचरान् रणे ॥
नैतद् गन्धर्वराजस्य युक्तं कर्म जुगुप्सितम् ॥
परदाराभिमर्शश् च मानुषैश् च समागमः ॥
उत्सृजध्वं महावीर्यान् धृतराष्ट्रसुतान् इमान् ॥
दारांश् चैषां विमुञ्चध्वं धर्मराजस्य शासनात् ॥
एवम् उक्तास् तु गन्धर्वाः पाण्डवेन यशस्विना ॥
उत्स्मयन्तस् तदा पार्थम् इदं वचनम् अब्रुवन् ॥
एकस्यैव वयं तात कुर्याम वचनं भुवि ॥
यस्य शासनम् आज्ञाय चराम विगतज्वराः ॥
तेनैकेन यथादिष्टं तथा वर्ताम भारत ॥
न शास्ता विद्यते ऽस्माकम् अन्यस् तस्मात् सुरेश्वरात् ॥
एवम् उक्तस् तु गन्धर्वैः कुन्तीपुत्रो धनंजयः ॥
गन्धर्वान् पुनर् एवेदं वचनं प्रत्यभाषत ॥
यदि साम्ना न मोक्षध्वं गन्धर्वा धृतराष्ट्रजम् ॥
मोक्षयिष्यामि विक्रम्य स्वयम् एव सुयोधनम् ॥
एवम् उक्त्वा ततः पार्थः सव्यसाची धनंजयः ॥
ससर्ज निशितान् बाणान् खचरान् खचरान् प्रति ॥
तथैव शरवर्षेण गन्धर्वास् ते बलोत्कटाः ॥
पाण्डवान् अभ्यवर्तन्त पाण्डवाश् च दिवौकसः ॥
ततः सुतुमुलं युद्धं गन्धर्वाणां तरस्विनाम् ॥
बभूव भीमवेगानां पाण्डवानां च भारत ॥

Transliteration (IAST)

tatas tān yudhi durdharṣaḥ savyasācī paraṃtapaḥ ||
sāntvapūrvam idaṃ vākyam uvāca khacarān raṇe ||
naitad gandharvarājasya yuktaṃ karma jugupsitam ||
paradārābhimarśaś ca mānuṣaiś ca samāgamaḥ ||
utsṛjadhvaṃ mahāvīryān dhṛtarāṣṭrasutān imān ||
dārāṃś caiṣāṃ vimuñcadhvaṃ dharmarājasya śāsanāt ||
evam uktās tu gandharvāḥ pāṇḍavena yaśasvinā ||
utsmayantas tadā pārtham idaṃ vacanam abruvan ||
ekasyaiva vayaṃ tāta kuryāma vacanaṃ bhuvi ||
yasya śāsanam ājñāya carāma vigatajvarāḥ ||
tenaikena yathādiṣṭaṃ tathā vartāma bhārata ||
na śāstā vidyate 'smākam anyas tasmāt sureśvarāt ||
evam uktas tu gandharvaiḥ kuntīputro dhanaṃjayaḥ ||
gandharvān punar evedaṃ vacanaṃ pratyabhāṣata ||
yadi sāmnā na mokṣadhvaṃ gandharvā dhṛtarāṣṭrajam ||
mokṣayiṣyāmi vikramya svayam eva suyodhanam ||
evam uktvā tataḥ pārthaḥ savyasācī dhanaṃjayaḥ ||
sasarja niśitān bāṇān khacarān khacarān prati ||
tathaiva śaravarṣeṇa gandharvās te balotkaṭāḥ ||
pāṇḍavān abhyavartanta pāṇḍavāś ca divaukasaḥ ||
tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ gandharvāṇāṃ tarasvinām ||
babhūva bhīmavegānāṃ pāṇḍavānāṃ ca bhārata ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततस् तान् युधि दुर्धर्षः सव्यसाची परंतपः ॥ सान्त्वपूर्वम् इदं वाक्यम् उवाच खचरान् रणे ॥ नैतद् गन्धर्वराजस्य युक्तं कर्म जुगुप्सितम् ॥ परदाराभिमर्शश् च मानुषैश् च समागमः ॥ उत्सृजध्वं महावीर्यान् धृतराष्ट्रसुतान् इमान् ॥ दारांश् चैषां विमुञ्चध्वं धर्मराजस्य शासनात् ॥ एवम् उक्तास् तु गन्धर्वाः पाण्डवेन यशस्विना ॥ उत्स्मयन्तस् तदा पार्थम् इदं वचनम् अब्रुवन् ॥ एकस्यैव वयं तात कुर्याम वचनं भुवि ॥ यस्य शासनम् आज्ञाय चराम विगतज्वराः ॥ तेनैकेन यथादिष्टं तथा वर्ताम भारत ॥ न शास्ता विद्यते ऽस्माकम् अन्यस् तस्मात् सुरेश्वरात् ॥ एवम् उक्तस् तु गन्धर्वैः कुन्तीपुत्रो धनंजयः ॥ गन्धर्वान् पुनर् एवेदं वचनं प्रत्यभाषत ॥ यदि साम्ना न मोक्षध्वं गन्धर्वा धृतराष्ट्रजम् ॥ मोक्षयिष्यामि विक्रम्य स्वयम् एव सुयोधनम् ॥ एवम् उक्त्वा ततः पार्थः सव्यसाची धनंजयः ॥ ससर्ज निशितान् बाणान् खचरान् खचरान् प्रति ॥ तथैव शरवर्षेण गन्धर्वास् ते बलोत्कटाः ॥ पाण्डवान् अभ्यवर्तन्त पाण्डवाश् च दिवौकसः ॥ ततः सुतुमुलं युद्धं गन्धर्वाणां तरस्विनाम् ॥ बभूव भीमवेगानां पाण्डवानां च भारत ॥tatas tān yudhi durdharṣaḥ savyasācī paraṃtapaḥ || sāntvapūrvam idaṃ vākyam uvāca khacarān raṇe || naitad gandharvarājasya yuktaṃ karma jugupsitam || paradārābhimarśaś ca mānuṣaiś ca samāgamaḥ || utsṛjadhvaṃ mahāvīryān dhṛtarāṣṭrasutān imān || dārāṃś caiṣāṃ vimuñcadhvaṃ dharmarājasya śāsanāt || evam uktās tu gandharvāḥ pāṇḍavena yaśasvinā || utsmayantas tadā pārtham idaṃ vacanam abruvan || ekasyaiva vayaṃ tāta kuryāma vacanaṃ bhuvi || yasya śāsanam ājñāya carāma vigatajvarāḥ || tenaikena yathādiṣṭaṃ tathā vartāma bhārata || na śāstā vidyate 'smākam anyas tasmāt sureśvarāt || evam uktas tu gandharvaiḥ kuntīputro dhanaṃjayaḥ || gandharvān punar evedaṃ vacanaṃ pratyabhāṣata || yadi sāmnā na mokṣadhvaṃ gandharvā dhṛtarāṣṭrajam || mokṣayiṣyāmi vikramya svayam eva suyodhanam || evam uktvā tataḥ pārthaḥ savyasācī dhanaṃjayaḥ || sasarja niśitān bāṇān khacarān khacarān prati || tathaiva śaravarṣeṇa gandharvās te balotkaṭāḥ || pāṇḍavān abhyavartanta pāṇḍavāś ca divaukasaḥ || tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ gandharvāṇāṃ tarasvinām || babhūva bhīmavegānāṃ pāṇḍavānāṃ ca bhārata ||Непобедимый Савьясачин сначала с мирными словами говорит небесным странникам, что царю гандхарвов не подобает это порицаемое дело — касание чужих жен и столкновение с людьми; он велит отпустить могучих сыновей Дхритараштры и их жен по приказу Дхармараджи; гандхарвы с улыбкой отвечают, что на земле исполняют слово только одного владыки, чьим приказом живут без тревоги, и нет для них другого повелителя, кроме Сурешвары; Арджуна говорит, что если они не отпустят Дхритараштровича миром, он сам освободит Суйодхану силой; затем выпускает острые стрелы по небесным странникам, гандхарвы отвечают дождем стрел, и начинается страшная битва между стремительными гандхарвами и Пандавами.

Translation

Тогда непобедимый в бою Савьясачин, подавитель врагов, сначала с мирными словами сказал небесным странникам: «Это не подобающее царю гандхарвов дело, достойное порицания: касание чужих жен и столкновение с людьми. Отпустите этих великомогучих сыновей Дхритараштры и освободите их жен по приказу Дхармараджи». Так сказал славный Пандава, но гандхарвы, улыбаясь, ответили Партхе: «Сын, мы на земле исполняем слово только одного, по чьему приказу ходим без тревоги. Как велит он один, так мы и действуем, Бхарата; другого повелителя у нас нет, кроме этого владыки богов». Тогда Кунтин сын Дхананджая снова сказал гандхарвам: «Если миром вы не освободите Дхритараштровича, я сам силой освобожу Суйодхану». Сказав это, Партха Савьясачин Дхананджая выпустил острые стрелы по небесным странникам. И могучие гандхарвы тоже обратились против Пандавов дождем стрел, а Пандавы - против небожителей. Тогда началась чрезвычайно шумная битва между стремительными гандхарвами и Пандавами с грозной силой».

Commentary

Арджуна сначала предлагает мир и только затем берет оружие. Так кшатрийская сила остается под властью справедливого слова.

Version

b4f9a8378fad · published Jun 18, 2026, 7:01:06 AM UTC