Mahabharata 3.235.1-10

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततो ऽर्जुनश् चित्रसेनं प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् ॥
मध्ये गन्धर्वसैन्यानां महेष्वासो महाद्युतिः ॥
किं ते व्यवसितं वीर कौरवाणां विनिग्रहे ॥
किमर्थं च सदारो ऽयं निगृहीतः सुयोधनः ॥
चित्रसेन उवाच
विदितो ऽयम् अभिप्रायस् तत्रस्थेन महात्मना ॥
दुर्योधनस्य पापस्य कर्णस्य च धनंजय ॥
वनस्थान् भवतो ज्ञात्वा क्लिश्यमानान् अनर्हवत् ॥
इमे ऽवहसितुं प्राप्ता द्रौपदीं च यशस्विनीम् ॥
ज्ञात्वा चिकीर्षितं चैषां माम् उवाच सुरेश्वरः ॥
गच्छ दुर्योधनं बद्ध्वा सामात्यं त्वम् इहानय ॥
धनंजयश् च ते रक्ष्यः सह भ्रातृभिर् आहवे ॥
स हि प्रियः सखा तुभ्यं शिष्यश् च तव पाण्डवः ॥
वचनाद् देवराजस्य ततो ऽस्मीहागतो द्रुतम् ॥
अयं दुरात्मा बद्धश् च गमिष्यामि सुरालयम् ॥
अर्जुन उवाच
उत्सृज्यतां चित्रसेन भ्रातास्माकं सुयोधनः ॥
धर्मराजस्य संदेशान् मम चेद् इच्छसि प्रियम् ॥
चित्रसेन उवाच
पापो ऽयं नित्यसंदुष्टो न विमोक्षणम् अर्हति ॥
प्रलब्धा धर्मराजस्य कृष्णायाश् च धनंजय ॥
नेदं चिकीर्षितं तस्य कुन्तीपुत्रो महाव्रतः ॥
जानाति धर्मराजो हि श्रुत्वा कुरु यथेच्छसि ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tato 'rjunaś citrasenaṃ prahasann idam abravīt ||
madhye gandharvasainyānāṃ maheṣvāso mahādyutiḥ ||
kiṃ te vyavasitaṃ vīra kauravāṇāṃ vinigrahe ||
kimarthaṃ ca sadāro 'yaṃ nigṛhītaḥ suyodhanaḥ ||
citrasena uvāca
vidito 'yam abhiprāyas tatrasthena mahātmanā ||
duryodhanasya pāpasya karṇasya ca dhanaṃjaya ||
vanasthān bhavato jñātvā kliśyamānān anarhavat ||
ime 'vahasituṃ prāptā draupadīṃ ca yaśasvinīm ||
jñātvā cikīrṣitaṃ caiṣāṃ mām uvāca sureśvaraḥ ||
gaccha duryodhanaṃ baddhvā sāmātyaṃ tvam ihānaya ||
dhanaṃjayaś ca te rakṣyaḥ saha bhrātṛbhir āhave ||
sa hi priyaḥ sakhā tubhyaṃ śiṣyaś ca tava pāṇḍavaḥ ||
vacanād devarājasya tato 'smīhāgato drutam ||
ayaṃ durātmā baddhaś ca gamiṣyāmi surālayam ||
arjuna uvāca
utsṛjyatāṃ citrasena bhrātāsmākaṃ suyodhanaḥ ||
dharmarājasya saṃdeśān mama ced icchasi priyam ||
citrasena uvāca
pāpo 'yaṃ nityasaṃduṣṭo na vimokṣaṇam arhati ||
pralabdhā dharmarājasya kṛṣṇāyāś ca dhanaṃjaya ||
nedaṃ cikīrṣitaṃ tasya kuntīputro mahāvrataḥ ||
jānāti dharmarājo hi śrutvā kuru yathecchasi ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच ततो ऽर्जुनश् चित्रसेनं प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् ॥ मध्ये गन्धर्वसैन्यानां महेष्वासो महाद्युतिः ॥ किं ते व्यवसितं वीर कौरवाणां विनिग्रहे ॥ किमर्थं च सदारो ऽयं निगृहीतः सुयोधनः ॥ चित्रसेन उवाच विदितो ऽयम् अभिप्रायस् तत्रस्थेन महात्मना ॥ दुर्योधनस्य पापस्य कर्णस्य च धनंजय ॥ वनस्थान् भवतो ज्ञात्वा क्लिश्यमानान् अनर्हवत् ॥ इमे ऽवहसितुं प्राप्ता द्रौपदीं च यशस्विनीम् ॥ ज्ञात्वा चिकीर्षितं चैषां माम् उवाच सुरेश्वरः ॥ गच्छ दुर्योधनं बद्ध्वा सामात्यं त्वम् इहानय ॥ धनंजयश् च ते रक्ष्यः सह भ्रातृभिर् आहवे ॥ स हि प्रियः सखा तुभ्यं शिष्यश् च तव पाण्डवः ॥ वचनाद् देवराजस्य ततो ऽस्मीहागतो द्रुतम् ॥ अयं दुरात्मा बद्धश् च गमिष्यामि सुरालयम् ॥ अर्जुन उवाच उत्सृज्यतां चित्रसेन भ्रातास्माकं सुयोधनः ॥ धर्मराजस्य संदेशान् मम चेद् इच्छसि प्रियम् ॥ चित्रसेन उवाच पापो ऽयं नित्यसंदुष्टो न विमोक्षणम् अर्हति ॥ प्रलब्धा धर्मराजस्य कृष्णायाश् च धनंजय ॥ नेदं चिकीर्षितं तस्य कुन्तीपुत्रो महाव्रतः ॥ जानाति धर्मराजो हि श्रुत्वा कुरु यथेच्छसि ॥vaiśaṃpāyana uvāca tato 'rjunaś citrasenaṃ prahasann idam abravīt || madhye gandharvasainyānāṃ maheṣvāso mahādyutiḥ || kiṃ te vyavasitaṃ vīra kauravāṇāṃ vinigrahe || kimarthaṃ ca sadāro 'yaṃ nigṛhītaḥ suyodhanaḥ || citrasena uvāca vidito 'yam abhiprāyas tatrasthena mahātmanā || duryodhanasya pāpasya karṇasya ca dhanaṃjaya || vanasthān bhavato jñātvā kliśyamānān anarhavat || ime 'vahasituṃ prāptā draupadīṃ ca yaśasvinīm || jñātvā cikīrṣitaṃ caiṣāṃ mām uvāca sureśvaraḥ || gaccha duryodhanaṃ baddhvā sāmātyaṃ tvam ihānaya || dhanaṃjayaś ca te rakṣyaḥ saha bhrātṛbhir āhave || sa hi priyaḥ sakhā tubhyaṃ śiṣyaś ca tava pāṇḍavaḥ || vacanād devarājasya tato 'smīhāgato drutam || ayaṃ durātmā baddhaś ca gamiṣyāmi surālayam || arjuna uvāca utsṛjyatāṃ citrasena bhrātāsmākaṃ suyodhanaḥ || dharmarājasya saṃdeśān mama ced icchasi priyam || citrasena uvāca pāpo 'yaṃ nityasaṃduṣṭo na vimokṣaṇam arhati || pralabdhā dharmarājasya kṛṣṇāyāś ca dhanaṃjaya || nedaṃ cikīrṣitaṃ tasya kuntīputro mahāvrataḥ || jānāti dharmarājo hi śrutvā kuru yathecchasi ||Арджуна, улыбаясь среди войска гандхарвов, спрашивает Читрасену, зачем он решил наказать Кауравов и почему пленил Суйодхану вместе с женами; Читрасена отвечает, что Индра, зная дурной замысел Дурьодханы и Карны, которые пришли посмеяться над лесными страданиями Пандавов и славной Драупади, велел ему связать Дурьодхану с советниками и привести, а Дхананджаю с братьями защищать, ведь Арджуна — его дорогой друг и ученик; Читрасена пришел по слову царя богов, связал злодея и собирается идти в обитель богов; Арджуна просит отпустить Суйодхану как их брата по приказу Дхармараджи, но Читрасена говорит, что злой и постоянно испорченный Дурьодхана не достоин освобождения, ибо обманул Дхармараджу и Кришну-Драупади, и советует рассказать все Юдхиштхире.

Translation

Затем Арджуна, великий лучник и сияющий герой, улыбаясь среди войска гандхарвов, сказал Читрасене: «Герой, что ты решил сделать, наказывая Кауравов? И ради чего этот Суйодхана схвачен вместе с женами?» Читрасена ответил: «Дхананджая, великому, пребывающему там, был известен замысел злого Дурьодханы и Карны. Узнав, что вы живете в лесу и страдаете недостойно вас, они пришли посмеяться над вами и над славной Драупади. Зная их намерение, владыка богов сказал мне: “Иди, свяжи Дурьодхану вместе с советниками и приведи сюда. Дхананджая же должен быть защищен тобой вместе с братьями в бою: Пандава - твой дорогой друг и ученик”. Поэтому по слову царя богов я быстро пришел сюда. Этот злодей связан, и я пойду в обитель богов». Арджуна сказал: «Читрасена, если хочешь сделать мне приятное, отпусти Суйодхану, нашего брата, по посланию Дхармараджи». Читрасена ответил: «Этот злой, всегда порочный, не достоин освобождения, Дхананджая: он обманул Дхармараджу и Кришну. Великий обетами сын Кунти, Дхармараджа, не знает этого его намерения. Услышав, поступай как хочешь».

Commentary

Читрасена раскрывает скрытый мотив похода. Но даже знание вины Дурьодханы не отменяет решения Юдхиштхиры спасти род.

Version

fb913b8f27d1 · published Jun 18, 2026, 7:01:06 AM UTC