Mahabharata 3.238.21-49

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
एवं चिन्तापरिगतो दुःशासनम् अथाब्रवीत् ॥
दुःशासन निबोधेदं वचनं मम भारत ॥
प्रतीच्छ त्वं मया दत्तम् अभिषेकं नृपो भव ॥
प्रशाधि पृथिवीं स्फीतां कर्णसौबलपालिताम् ॥
भ्रातॄन् पालय विस्रब्धं मरुतो वृत्रहा यथा ॥
बान्धवास् त्वोपजीवन्तु देवा इव शतक्रतुम् ॥
ब्राह्मणेषु सदा वृत्तिं कुर्वीथाश् चाप्रमादतः ॥
बन्धूनां सुहृदां चैव भवेथास् त्वं गतिः सदा ॥
ज्ञातींश् चाप्य् अनुपश्येथा विष्णुर् देवगणान् इव ॥
गुरवः पालनीयास् ते गच्छ पालय मेदिनीम् ॥
नन्दयन् सुहृदः सर्वाञ् शात्रवांश् चावभर्त्सयन् ॥
कण्ठे चैनं परिष्वज्य गम्यताम् इत्य् उवाच ह ॥
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा दीनो दुःशासनो ऽब्रवीत् ॥
अश्रुकण्ठः सुदुःखार्तः प्राञ्जलिः प्रणिपत्य च ॥
सगद्गदम् इदं वाक्यं भ्रातरं ज्येष्ठम् आत्मनः ॥
प्रसीदेत्य् अपतद् भूमौ दूयमानेन चेतसा ॥
दुःखितः पादयोस् तस्य नेत्रजं जलम् उत्सृजन् ॥
उक्तवांश् च नरव्याघ्रो नैतद् एवं भविष्यति ॥
विदीर्येत् सनगा भूमिर् द्यौश् चापि शकलीभवेत् ॥
रविर् आत्मप्रभां जह्यात् सोमः शीतांशुतां त्यजेत् ॥
वायुः शैघ्र्यम् अथो जह्याद् धिमवांश् च परिव्रजेत् ॥
शुष्येत् तोयं समुद्रेषु वह्निर् अप्य् उष्णतां त्यजेत् ॥
न चाहं त्वद् ऋते राजन् प्रशासेयं वसुंधराम् ॥
पुनः पुनः प्रसीदेति वाक्यं चेदम् उवाच ह ॥
त्वम् एव नः कुले राजा भविष्यसि शतं समाः ॥
एवम् उक्त्वा स राजेन्द्र सस्वनं प्ररुरोद ह ॥
पादौ संगृह्य मानार्हौ भ्रातुर् ज्येष्ठस्य भारत ॥
तथा तौ दुःखितौ दृष्ट्वा दुःशासनसुयोधनौ ॥
अभिगम्य व्यथाविष्टः कर्णस् तौ प्रत्यभाषत ॥
विषीदथः किं कौरव्यौ बालिश्यात् प्राकृताव् इव ॥
न शोकः शोचमानस्य विनिवर्तेत कस्य चित् ॥
यदा च शोचतः शोको व्यसनं नापकर्षति ॥
सामर्थ्यं किं त्व् अतः शोके शोचमानौ प्रपश्यथः ॥
धृतिं गृह्णीत मा शत्रूञ् शोचन्तौ नन्दयिष्यथः ॥
कर्तव्यं हि कृतं राजन् पाण्डवैस् तव मोक्षणम् ॥
नित्यम् एव प्रियं कार्यं राज्ञो विषयवासिभिः ॥
पाल्यमानास् त्वया ते हि निवसन्ति गतज्वराः ॥
नार्हस्य् एवंगते मन्युं कर्तुं प्राकृतवद् यथा ॥
विषण्णास् तव सोदर्यास् त्वयि प्रायं समास्थिते ॥
उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते समाश्वासय सोदरान् ॥
राजन्न् अद्यावगच्छामि तवेह लघुसत्त्वताम् ॥
किम् अत्र चित्रं यद् वीर मोक्षितः पाण्डवैर् असि ॥
सद्यो वशं समापन्नः शत्रूणां शत्रुकर्शन ॥
सेनाजीवैश् च कौरव्य तथा विषयवासिभिः ॥
अज्ञातैर् यदि वा ज्ञातैः कर्तव्यं नृपतेः प्रियम् ॥
प्रायः प्रधानाः पुरुषाः क्षोभयन्त्य् अरिवाहिनीम् ॥
निगृह्यन्ते च युद्धेषु मोक्ष्यन्ते च स्वसैनिकैः ॥
सेनाजीवाश् च ये राज्ञां विषये सन्ति मानवाः ॥
तैः संगम्य नृपार्थाय यतितव्यं यथातथम् ॥
यद्य् एवं पाण्डवै राजन् भवद्विषयवासिभिः ॥
यदृच्छया मोक्षितो ऽद्य तत्र का परिदेवना ॥
न चैतत् साधु यद् राजन् पाण्डवास् त्वां नृपोत्तम ॥
स्वसेनया संप्रयान्तं नानुयान्ति स्म पृष्ठतः ॥
शूराश् च बलवन्तश् च संयुगेष्व् अपलायिनः ॥
भवतस् ते सभायां वै प्रेष्यतां पूर्वम् आगताः ॥
पाण्डवेयानि रत्नानि त्वम् अद्याप्य् उपभुञ्जसे ॥
सत्त्वस्थान् पाण्डवान् पश्य न ते प्रायम् उपाविशन् ॥
उत्तिष्ठ राजन् भद्रं ते न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि ॥
अवश्यम् एव नृपते राज्ञो विषयवासिभिः ॥
प्रियाण्य् आचरितव्यानि तत्र का परिदेवना ॥
मद्वाक्यम् एतद् राजेन्द्र यद्य् एवं न करिष्यसि ॥
स्थास्यामीह भवत्पादौ शुश्रूषन्न् अरिमर्दन ॥
नोत्सहे जीवितुम् अहं त्वद्विहीनो नरर्षभ ॥
प्रायोपविष्टस् तु नृप राज्ञां हास्यो भविष्यसि ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तस् तु कर्णेन राजा दुर्योधनस् तदा ॥
नैवोत्थातुं मनश् चक्रे स्वर्गाय कृतनिश्चयः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ cintāparigato duḥśāsanam athābravīt ||
duḥśāsana nibodhedaṃ vacanaṃ mama bhārata ||
pratīccha tvaṃ mayā dattam abhiṣekaṃ nṛpo bhava ||
praśādhi pṛthivīṃ sphītāṃ karṇasaubalapālitām ||
bhrātṝn pālaya visrabdhaṃ maruto vṛtrahā yathā ||
bāndhavās tvopajīvantu devā iva śatakratum ||
brāhmaṇeṣu sadā vṛttiṃ kurvīthāś cāpramādataḥ ||
bandhūnāṃ suhṛdāṃ caiva bhavethās tvaṃ gatiḥ sadā ||
jñātīṃś cāpy anupaśyethā viṣṇur devagaṇān iva ||
guravaḥ pālanīyās te gaccha pālaya medinīm ||
nandayan suhṛdaḥ sarvāñ śātravāṃś cāvabhartsayan ||
kaṇṭhe cainaṃ pariṣvajya gamyatām ity uvāca ha ||
tasya tad vacanaṃ śrutvā dīno duḥśāsano 'bravīt ||
aśrukaṇṭhaḥ suduḥkhārtaḥ prāñjaliḥ praṇipatya ca ||
sagadgadam idaṃ vākyaṃ bhrātaraṃ jyeṣṭham ātmanaḥ ||
prasīdety apatad bhūmau dūyamānena cetasā ||
duḥkhitaḥ pādayos tasya netrajaṃ jalam utsṛjan ||
uktavāṃś ca naravyāghro naitad evaṃ bhaviṣyati ||
vidīryet sanagā bhūmir dyauś cāpi śakalībhavet ||
ravir ātmaprabhāṃ jahyāt somaḥ śītāṃśutāṃ tyajet ||
vāyuḥ śaighryam atho jahyād dhimavāṃś ca parivrajet ||
śuṣyet toyaṃ samudreṣu vahnir apy uṣṇatāṃ tyajet ||
na cāhaṃ tvad ṛte rājan praśāseyaṃ vasuṃdharām ||
punaḥ punaḥ prasīdeti vākyaṃ cedam uvāca ha ||
tvam eva naḥ kule rājā bhaviṣyasi śataṃ samāḥ ||
evam uktvā sa rājendra sasvanaṃ praruroda ha ||
pādau saṃgṛhya mānārhau bhrātur jyeṣṭhasya bhārata ||
tathā tau duḥkhitau dṛṣṭvā duḥśāsanasuyodhanau ||
abhigamya vyathāviṣṭaḥ karṇas tau pratyabhāṣata ||
viṣīdathaḥ kiṃ kauravyau bāliśyāt prākṛtāv iva ||
na śokaḥ śocamānasya vinivarteta kasya cit ||
yadā ca śocataḥ śoko vyasanaṃ nāpakarṣati ||
sāmarthyaṃ kiṃ tv ataḥ śoke śocamānau prapaśyathaḥ ||
dhṛtiṃ gṛhṇīta mā śatrūñ śocantau nandayiṣyathaḥ ||
kartavyaṃ hi kṛtaṃ rājan pāṇḍavais tava mokṣaṇam ||
nityam eva priyaṃ kāryaṃ rājño viṣayavāsibhiḥ ||
pālyamānās tvayā te hi nivasanti gatajvarāḥ ||
nārhasy evaṃgate manyuṃ kartuṃ prākṛtavad yathā ||
viṣaṇṇās tava sodaryās tvayi prāyaṃ samāsthite ||
uttiṣṭha vraja bhadraṃ te samāśvāsaya sodarān ||
rājann adyāvagacchāmi taveha laghusattvatām ||
kim atra citraṃ yad vīra mokṣitaḥ pāṇḍavair asi ||
sadyo vaśaṃ samāpannaḥ śatrūṇāṃ śatrukarśana ||
senājīvaiś ca kauravya tathā viṣayavāsibhiḥ ||
ajñātair yadi vā jñātaiḥ kartavyaṃ nṛpateḥ priyam ||
prāyaḥ pradhānāḥ puruṣāḥ kṣobhayanty arivāhinīm ||
nigṛhyante ca yuddheṣu mokṣyante ca svasainikaiḥ ||
senājīvāś ca ye rājñāṃ viṣaye santi mānavāḥ ||
taiḥ saṃgamya nṛpārthāya yatitavyaṃ yathātatham ||
yady evaṃ pāṇḍavai rājan bhavadviṣayavāsibhiḥ ||
yadṛcchayā mokṣito 'dya tatra kā paridevanā ||
na caitat sādhu yad rājan pāṇḍavās tvāṃ nṛpottama ||
svasenayā saṃprayāntaṃ nānuyānti sma pṛṣṭhataḥ ||
śūrāś ca balavantaś ca saṃyugeṣv apalāyinaḥ ||
bhavatas te sabhāyāṃ vai preṣyatāṃ pūrvam āgatāḥ ||
pāṇḍaveyāni ratnāni tvam adyāpy upabhuñjase ||
sattvasthān pāṇḍavān paśya na te prāyam upāviśan ||
uttiṣṭha rājan bhadraṃ te na cintāṃ kartum arhasi ||
avaśyam eva nṛpate rājño viṣayavāsibhiḥ ||
priyāṇy ācaritavyāni tatra kā paridevanā ||
madvākyam etad rājendra yady evaṃ na kariṣyasi ||
sthāsyāmīha bhavatpādau śuśrūṣann arimardana ||
notsahe jīvitum ahaṃ tvadvihīno nararṣabha ||
prāyopaviṣṭas tu nṛpa rājñāṃ hāsyo bhaviṣyasi ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktas tu karṇena rājā duryodhanas tadā ||
naivotthātuṃ manaś cakre svargāya kṛtaniścayaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच एवं चिन्तापरिगतो दुःशासनम् अथाब्रवीत् ॥ दुःशासन निबोधेदं वचनं मम भारत ॥ प्रतीच्छ त्वं मया दत्तम् अभिषेकं नृपो भव ॥ प्रशाधि पृथिवीं स्फीतां कर्णसौबलपालिताम् ॥ भ्रातॄन् पालय विस्रब्धं मरुतो वृत्रहा यथा ॥ बान्धवास् त्वोपजीवन्तु देवा इव शतक्रतुम् ॥ ब्राह्मणेषु सदा वृत्तिं कुर्वीथाश् चाप्रमादतः ॥ बन्धूनां सुहृदां चैव भवेथास् त्वं गतिः सदा ॥ ज्ञातींश् चाप्य् अनुपश्येथा विष्णुर् देवगणान् इव ॥ गुरवः पालनीयास् ते गच्छ पालय मेदिनीम् ॥ नन्दयन् सुहृदः सर्वाञ् शात्रवांश् चावभर्त्सयन् ॥ कण्ठे चैनं परिष्वज्य गम्यताम् इत्य् उवाच ह ॥ तस्य तद् वचनं श्रुत्वा दीनो दुःशासनो ऽब्रवीत् ॥ अश्रुकण्ठः सुदुःखार्तः प्राञ्जलिः प्रणिपत्य च ॥ सगद्गदम् इदं वाक्यं भ्रातरं ज्येष्ठम् आत्मनः ॥ प्रसीदेत्य् अपतद् भूमौ दूयमानेन चेतसा ॥ दुःखितः पादयोस् तस्य नेत्रजं जलम् उत्सृजन् ॥ उक्तवांश् च नरव्याघ्रो नैतद् एवं भविष्यति ॥ विदीर्येत् सनगा भूमिर् द्यौश् चापि शकलीभवेत् ॥ रविर् आत्मप्रभां जह्यात् सोमः शीतांशुतां त्यजेत् ॥ वायुः शैघ्र्यम् अथो जह्याद् धिमवांश् च परिव्रजेत् ॥ शुष्येत् तोयं समुद्रेषु वह्निर् अप्य् उष्णतां त्यजेत् ॥ न चाहं त्वद् ऋते राजन् प्रशासेयं वसुंधराम् ॥ पुनः पुनः प्रसीदेति वाक्यं चेदम् उवाच ह ॥ त्वम् एव नः कुले राजा भविष्यसि शतं समाः ॥ एवम् उक्त्वा स राजेन्द्र सस्वनं प्ररुरोद ह ॥ पादौ संगृह्य मानार्हौ भ्रातुर् ज्येष्ठस्य भारत ॥ तथा तौ दुःखितौ दृष्ट्वा दुःशासनसुयोधनौ ॥ अभिगम्य व्यथाविष्टः कर्णस् तौ प्रत्यभाषत ॥ विषीदथः किं कौरव्यौ बालिश्यात् प्राकृताव् इव ॥ न शोकः शोचमानस्य विनिवर्तेत कस्य चित् ॥ यदा च शोचतः शोको व्यसनं नापकर्षति ॥ सामर्थ्यं किं त्व् अतः शोके शोचमानौ प्रपश्यथः ॥ धृतिं गृह्णीत मा शत्रूञ् शोचन्तौ नन्दयिष्यथः ॥ कर्तव्यं हि कृतं राजन् पाण्डवैस् तव मोक्षणम् ॥ नित्यम् एव प्रियं कार्यं राज्ञो विषयवासिभिः ॥ पाल्यमानास् त्वया ते हि निवसन्ति गतज्वराः ॥ नार्हस्य् एवंगते मन्युं कर्तुं प्राकृतवद् यथा ॥ विषण्णास् तव सोदर्यास् त्वयि प्रायं समास्थिते ॥ उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते समाश्वासय सोदरान् ॥ राजन्न् अद्यावगच्छामि तवेह लघुसत्त्वताम् ॥ किम् अत्र चित्रं यद् वीर मोक्षितः पाण्डवैर् असि ॥ सद्यो वशं समापन्नः शत्रूणां शत्रुकर्शन ॥ सेनाजीवैश् च कौरव्य तथा विषयवासिभिः ॥ अज्ञातैर् यदि वा ज्ञातैः कर्तव्यं नृपतेः प्रियम् ॥ प्रायः प्रधानाः पुरुषाः क्षोभयन्त्य् अरिवाहिनीम् ॥ निगृह्यन्ते च युद्धेषु मोक्ष्यन्ते च स्वसैनिकैः ॥ सेनाजीवाश् च ये राज्ञां विषये सन्ति मानवाः ॥ तैः संगम्य नृपार्थाय यतितव्यं यथातथम् ॥ यद्य् एवं पाण्डवै राजन् भवद्विषयवासिभिः ॥ यदृच्छया मोक्षितो ऽद्य तत्र का परिदेवना ॥ न चैतत् साधु यद् राजन् पाण्डवास् त्वां नृपोत्तम ॥ स्वसेनया संप्रयान्तं नानुयान्ति स्म पृष्ठतः ॥ शूराश् च बलवन्तश् च संयुगेष्व् अपलायिनः ॥ भवतस् ते सभायां वै प्रेष्यतां पूर्वम् आगताः ॥ पाण्डवेयानि रत्नानि त्वम् अद्याप्य् उपभुञ्जसे ॥ सत्त्वस्थान् पाण्डवान् पश्य न ते प्रायम् उपाविशन् ॥ उत्तिष्ठ राजन् भद्रं ते न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि ॥ अवश्यम् एव नृपते राज्ञो विषयवासिभिः ॥ प्रियाण्य् आचरितव्यानि तत्र का परिदेवना ॥ मद्वाक्यम् एतद् राजेन्द्र यद्य् एवं न करिष्यसि ॥ स्थास्यामीह भवत्पादौ शुश्रूषन्न् अरिमर्दन ॥ नोत्सहे जीवितुम् अहं त्वद्विहीनो नरर्षभ ॥ प्रायोपविष्टस् तु नृप राज्ञां हास्यो भविष्यसि ॥ वैशंपायन उवाच एवम् उक्तस् तु कर्णेन राजा दुर्योधनस् तदा ॥ नैवोत्थातुं मनश् चक्रे स्वर्गाय कृतनिश्चयः ॥vaiśaṃpāyana uvāca evaṃ cintāparigato duḥśāsanam athābravīt || duḥśāsana nibodhedaṃ vacanaṃ mama bhārata || pratīccha tvaṃ mayā dattam abhiṣekaṃ nṛpo bhava || praśādhi pṛthivīṃ sphītāṃ karṇasaubalapālitām || bhrātṝn pālaya visrabdhaṃ maruto vṛtrahā yathā || bāndhavās tvopajīvantu devā iva śatakratum || brāhmaṇeṣu sadā vṛttiṃ kurvīthāś cāpramādataḥ || bandhūnāṃ suhṛdāṃ caiva bhavethās tvaṃ gatiḥ sadā || jñātīṃś cāpy anupaśyethā viṣṇur devagaṇān iva || guravaḥ pālanīyās te gaccha pālaya medinīm || nandayan suhṛdaḥ sarvāñ śātravāṃś cāvabhartsayan || kaṇṭhe cainaṃ pariṣvajya gamyatām ity uvāca ha || tasya tad vacanaṃ śrutvā dīno duḥśāsano 'bravīt || aśrukaṇṭhaḥ suduḥkhārtaḥ prāñjaliḥ praṇipatya ca || sagadgadam idaṃ vākyaṃ bhrātaraṃ jyeṣṭham ātmanaḥ || prasīdety apatad bhūmau dūyamānena cetasā || duḥkhitaḥ pādayos tasya netrajaṃ jalam utsṛjan || uktavāṃś ca naravyāghro naitad evaṃ bhaviṣyati || vidīryet sanagā bhūmir dyauś cāpi śakalībhavet || ravir ātmaprabhāṃ jahyāt somaḥ śītāṃśutāṃ tyajet || vāyuḥ śaighryam atho jahyād dhimavāṃś ca parivrajet || śuṣyet toyaṃ samudreṣu vahnir apy uṣṇatāṃ tyajet || na cāhaṃ tvad ṛte rājan praśāseyaṃ vasuṃdharām || punaḥ punaḥ prasīdeti vākyaṃ cedam uvāca ha || tvam eva naḥ kule rājā bhaviṣyasi śataṃ samāḥ || evam uktvā sa rājendra sasvanaṃ praruroda ha || pādau saṃgṛhya mānārhau bhrātur jyeṣṭhasya bhārata || tathā tau duḥkhitau dṛṣṭvā duḥśāsanasuyodhanau || abhigamya vyathāviṣṭaḥ karṇas tau pratyabhāṣata || viṣīdathaḥ kiṃ kauravyau bāliśyāt prākṛtāv iva || na śokaḥ śocamānasya vinivarteta kasya cit || yadā ca śocataḥ śoko vyasanaṃ nāpakarṣati || sāmarthyaṃ kiṃ tv ataḥ śoke śocamānau prapaśyathaḥ || dhṛtiṃ gṛhṇīta mā śatrūñ śocantau nandayiṣyathaḥ || kartavyaṃ hi kṛtaṃ rājan pāṇḍavais tava mokṣaṇam || nityam eva priyaṃ kāryaṃ rājño viṣayavāsibhiḥ || pālyamānās tvayā te hi nivasanti gatajvarāḥ || nārhasy evaṃgate manyuṃ kartuṃ prākṛtavad yathā || viṣaṇṇās tava sodaryās tvayi prāyaṃ samāsthite || uttiṣṭha vraja bhadraṃ te samāśvāsaya sodarān || rājann adyāvagacchāmi taveha laghusattvatām || kim atra citraṃ yad vīra mokṣitaḥ pāṇḍavair asi || sadyo vaśaṃ samāpannaḥ śatrūṇāṃ śatrukarśana || senājīvaiś ca kauravya tathā viṣayavāsibhiḥ || ajñātair yadi vā jñātaiḥ kartavyaṃ nṛpateḥ priyam || prāyaḥ pradhānāḥ puruṣāḥ kṣobhayanty arivāhinīm || nigṛhyante ca yuddheṣu mokṣyante ca svasainikaiḥ || senājīvāś ca ye rājñāṃ viṣaye santi mānavāḥ || taiḥ saṃgamya nṛpārthāya yatitavyaṃ yathātatham || yady evaṃ pāṇḍavai rājan bhavadviṣayavāsibhiḥ || yadṛcchayā mokṣito 'dya tatra kā paridevanā || na caitat sādhu yad rājan pāṇḍavās tvāṃ nṛpottama || svasenayā saṃprayāntaṃ nānuyānti sma pṛṣṭhataḥ || śūrāś ca balavantaś ca saṃyugeṣv apalāyinaḥ || bhavatas te sabhāyāṃ vai preṣyatāṃ pūrvam āgatāḥ || pāṇḍaveyāni ratnāni tvam adyāpy upabhuñjase || sattvasthān pāṇḍavān paśya na te prāyam upāviśan || uttiṣṭha rājan bhadraṃ te na cintāṃ kartum arhasi || avaśyam eva nṛpate rājño viṣayavāsibhiḥ || priyāṇy ācaritavyāni tatra kā paridevanā || madvākyam etad rājendra yady evaṃ na kariṣyasi || sthāsyāmīha bhavatpādau śuśrūṣann arimardana || notsahe jīvitum ahaṃ tvadvihīno nararṣabha || prāyopaviṣṭas tu nṛpa rājñāṃ hāsyo bhaviṣyasi || vaiśaṃpāyana uvāca evam uktas tu karṇena rājā duryodhanas tadā || naivotthātuṃ manaś cakre svargāya kṛtaniścayaḥ ||Дурьодхана, охваченный такими мыслями, велит Духшасане принять от него царское посвящение, править землей под защитой Карны и Шакуни, охранять братьев, поддерживать родственников, заботиться о брахманах, быть опорой близким, смотреть за родичами как Вишну за богами и почитать наставников; он обнимает его и велит идти; Духшасана падает к его ногам, плачет и говорит, что земля с горами скорее расколется, небо распадется, солнце и луна оставят природу, ветер и Гималай изменятся, океаны высохнут и огонь потеряет жар, чем он будет править без Дурьодханы; Карна подходит к скорбящим братьям, упрекает их за детскую слабость и говорит, что горе не устраняет беду, надо взять стойкость; Пандавы лишь сделали царю то, что должны делать жители царства, и нечего сердиться или унывать; он умаляет их заслугу как обязанность подвластных, говорит, что Пандавы до сих пор пользуются его богатством и не должны были оставаться позади войска; если Дурьодхана не послушает, Карна останется служить у его ног, но постящийся царь станет посмешищем; несмотря на слова Карны, Дурьодхана не хочет вставать, решив идти к небу.

Translation

Так охваченный мыслями, он сказал Духшасане: «Духшасана, выслушай это мое слово. Прими данное мной посвящение и будь царем. Правь процветающей землей, охраняемой Карной и Саубалой. Спокойно охраняй братьев, как Вритрахан - Марутов; пусть родственники живут, опираясь на тебя, как боги - на Шатакрату. Всегда, без небрежности, поддерживай брахманов; всегда будь путем для родных и друзей. Смотри за родичами, как Вишну за сонмами богов. Наставников ты должен охранять. Иди и правь землей». Обняв его за шею, он сказал: «Иди». Услышав эти слова, несчастный Духшасана, страдающий и со слезами в горле, сложив ладони, пал перед старшим братом, выпустил слезы у его ног и сдавленным голосом сказал: «Смилуйся». Он говорил: «Этого не будет. Скорее земля с горами расколется, небо распадется на куски, солнце оставит свой свет, луна - свои холодные лучи, ветер - быстроту, Гималаи уйдут, вода в океанах высохнет, огонь оставит жар, чем я без тебя, царь, буду править землей. Снова и снова: смилуйся. Ты один будешь царем в нашем роду сто лет». Сказав это, он громко заплакал, держась за достойные почтения ноги старшего брата. Увидев Духшасану и Суйодхану в таком горе, Карна, сам потрясенный, подошел и сказал им: «Почему вы унываете, Кауравы, как слабые дети простого рода? Горе не уходит от того, кто скорбит. Если скорбь не отводит беду у скорбящего, что полезного вы видите в этом горе? Возьмите стойкость; не радуйте врагов своей скорбью. Царь, Пандавы сделали должное, освободив тебя; жители царства всегда должны делать приятное царю. Ведь, охраняемые тобой, они живут без тревоги. Не следует тебе в таком положении сердиться, как простому человеку. Твои родные унывают, когда ты сидишь в прайопавеше. Встань, благо тебе; утешь братьев. Царь, сегодня я узнаю здесь твою малую стойкость. Что удивительного в том, что ты, попавший во власть врагов, был освобожден Пандавами? Воины, живущие за счет войска, и жители владений, известные или неизвестные, должны делать приятное царю. Главные люди часто тревожат вражескую рать, бывают схвачены в битвах и освобождаются своими войсками. Если сегодня ты случайно освобожден Пандавами, живущими в твоем владении, о чем плакать? Нехорошо и то, царь, что Пандавы, когда ты шел со своим войском, не последовали за тобой сзади. Они храбры, сильны и не бегут из битв, но прежде в собрании пришли к тебе как слуги. Ты и теперь пользуешься сокровищами Пандавов. Посмотри на их стойкость: они не сели в прайопавешу. Встань, царь, благо тебе; тебе не следует предаваться тревоге. Если ты не сделаешь так, как я говорю, я останусь здесь, служа у твоих ног, о сокрушитель врагов. Без тебя, бык среди людей, я не могу жить; но, сидя в прайопавеше, ты станешь посмешищем царей». Когда Карна сказал это, царь Дурьодхана не захотел вставать, твердо решив идти к небу».

Commentary

Карна снова сворачивает ситуацию от нравственного урока к гордости. Он превращает милость Пандавов в «обязанность подданных», чтобы спасти самолюбие Дурьодханы.

Version

46eedb049e16 · published Jun 18, 2026, 7:01:06 AM UTC