Mahabharata
Критья-данава-ахвана-парва: критья уносит Дурьодхану к данавам · Verse 3.239.18-26
3585 / 3875
Mahabharata · 3.239.18-26
Devanāgarī

अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवाः ॥
पातालवासिनो रौद्राः पूर्वं देवैर् विनिर्जिताः ॥
ते स्वपक्षक्षयं तं तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै ॥
आह्वानाय तदा चक्रुः कर्म वैतानसंभवम् ॥
बृहस्पत्युशनोक्तैश् च मन्त्रैर् मन्त्रविशारदाः ॥
अथर्ववेदप्रोक्तैश् च याश् चोपनिषदि क्रियाः ॥
मन्त्रजप्यसमायुक्तास् तास् तदा समवर्तयन् ॥
जुह्वत्य् अग्नौ हविः क्षीरं मन्त्रवत् सुसमाहिताः ॥
ब्राह्मणा वेदवेदाङ्गपारगाः सुदृढव्रताः ॥
कर्मसिद्धौ तदा तत्र जृम्भमाणा महाद्भुता ॥
कृत्या समुत्थिता राजन् किं करोमीति चाब्रवीत् ॥
आहुर् दैत्याश् च तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥
प्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रम् इहानय ॥
तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदा ॥
निमेषाद् अगमच् चापि यत्र राजा सुयोधनः ॥
समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम् ॥
दानवानां मुहूर्ताच् च तम् आनीतं न्यवेदयत् ॥
तम् आनीतं नृपं दृष्ट्वा रात्रौ संहत्य दानवाः ॥
प्रहृष्टमनसः सर्वे किं चिद् उत्फुल्ललोचनाः ॥
साभिमानम् इदं वाक्यं दुर्योधनम् अथाब्रुवन् ॥

Transliteration (IAST)

atha taṃ niścayaṃ tasya buddhvā daiteyadānavāḥ ||
pātālavāsino raudrāḥ pūrvaṃ devair vinirjitāḥ ||
te svapakṣakṣayaṃ taṃ tu jñātvā duryodhanasya vai ||
āhvānāya tadā cakruḥ karma vaitānasaṃbhavam ||
bṛhaspatyuśanoktaiś ca mantrair mantraviśāradāḥ ||
atharvavedaproktaiś ca yāś copaniṣadi kriyāḥ ||
mantrajapyasamāyuktās tās tadā samavartayan ||
juhvaty agnau haviḥ kṣīraṃ mantravat susamāhitāḥ ||
brāhmaṇā vedavedāṅgapāragāḥ sudṛḍhavratāḥ ||
karmasiddhau tadā tatra jṛmbhamāṇā mahādbhutā ||
kṛtyā samutthitā rājan kiṃ karomīti cābravīt ||
āhur daityāś ca tāṃ tatra suprītenāntarātmanā ||
prāyopaviṣṭaṃ rājānaṃ dhārtarāṣṭram ihānaya ||
tatheti ca pratiśrutya sā kṛtyā prayayau tadā ||
nimeṣād agamac cāpi yatra rājā suyodhanaḥ ||
samādāya ca rājānaṃ praviveśa rasātalam ||
dānavānāṃ muhūrtāc ca tam ānītaṃ nyavedayat ||
tam ānītaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā rātrau saṃhatya dānavāḥ ||
prahṛṣṭamanasaḥ sarve kiṃ cid utphullalocanāḥ ||
sābhimānam idaṃ vākyaṃ duryodhanam athābruvan ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवाः ॥ पातालवासिनो रौद्राः पूर्वं देवैर् विनिर्जिताः ॥ ते स्वपक्षक्षयं तं तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै ॥ आह्वानाय तदा चक्रुः कर्म वैतानसंभवम् ॥ बृहस्पत्युशनोक्तैश् च मन्त्रैर् मन्त्रविशारदाः ॥ अथर्ववेदप्रोक्तैश् च याश् चोपनिषदि क्रियाः ॥ मन्त्रजप्यसमायुक्तास् तास् तदा समवर्तयन् ॥ जुह्वत्य् अग्नौ हविः क्षीरं मन्त्रवत् सुसमाहिताः ॥ ब्राह्मणा वेदवेदाङ्गपारगाः सुदृढव्रताः ॥ कर्मसिद्धौ तदा तत्र जृम्भमाणा महाद्भुता ॥ कृत्या समुत्थिता राजन् किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ आहुर् दैत्याश् च तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥ प्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रम् इहानय ॥ तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदा ॥ निमेषाद् अगमच् चापि यत्र राजा सुयोधनः ॥ समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम् ॥ दानवानां मुहूर्ताच् च तम् आनीतं न्यवेदयत् ॥ तम् आनीतं नृपं दृष्ट्वा रात्रौ संहत्य दानवाः ॥ प्रहृष्टमनसः सर्वे किं चिद् उत्फुल्ललोचनाः ॥ साभिमानम् इदं वाक्यं दुर्योधनम् अथाब्रुवन् ॥atha taṃ niścayaṃ tasya buddhvā daiteyadānavāḥ || pātālavāsino raudrāḥ pūrvaṃ devair vinirjitāḥ || te svapakṣakṣayaṃ taṃ tu jñātvā duryodhanasya vai || āhvānāya tadā cakruḥ karma vaitānasaṃbhavam || bṛhaspatyuśanoktaiś ca mantrair mantraviśāradāḥ || atharvavedaproktaiś ca yāś copaniṣadi kriyāḥ || mantrajapyasamāyuktās tās tadā samavartayan || juhvaty agnau haviḥ kṣīraṃ mantravat susamāhitāḥ || brāhmaṇā vedavedāṅgapāragāḥ sudṛḍhavratāḥ || karmasiddhau tadā tatra jṛmbhamāṇā mahādbhutā || kṛtyā samutthitā rājan kiṃ karomīti cābravīt || āhur daityāś ca tāṃ tatra suprītenāntarātmanā || prāyopaviṣṭaṃ rājānaṃ dhārtarāṣṭram ihānaya || tatheti ca pratiśrutya sā kṛtyā prayayau tadā || nimeṣād agamac cāpi yatra rājā suyodhanaḥ || samādāya ca rājānaṃ praviveśa rasātalam || dānavānāṃ muhūrtāc ca tam ānītaṃ nyavedayat || tam ānītaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā rātrau saṃhatya dānavāḥ || prahṛṣṭamanasaḥ sarve kiṃ cid utphullalocanāḥ || sābhimānam idaṃ vākyaṃ duryodhanam athābruvan ||Когда свирепые дайтии и данавы, живущие в Патале и прежде побежденные богами, узнают о его решении и видят гибель своей стороны в Дурьодхане, они совершают для его призыва вайтана-обряд с мантрами Брихаспати, Ушанаса, Атхарваведы и упанишадическими действиями; знающие мантры брахманы с крепкими обетами жертвуют молоко в огонь; при успехе обряда возникает зевающая чудесная критья и спрашивает, что делать; довольные дайтии велят привести Дхритараштровича, сидящего в прайопавеше; критья мгновенно идет, где был Суйодхана, берет царя и входит с ним в Расаталу; данавы, собравшись ночью, радуются, видя приведенного царя, и с гордостью обращаются к Дурьодхане.
Translation

Когда свирепые дайтии и данавы, жители Паталы, прежде побежденные богами, узнали это его решение и поняли, что с Дурьодханой гибнет их сторона, они тогда совершили для его призыва обряд, происходящий из вайтаны. Знатоки мантр применили мантры, сказанные Брихаспати и Ушанасом, мантры Атхарваведы и действия, известные в Упанишадах, вместе с джапой мантр. Брахманы, прошедшие Веду и веданги, крепкие в обетах, сосредоточенно жертвовали в огонь молочную хави с мантрами. Когда обряд достиг успеха, там поднялась великая чудесная критья, зевая, и сказала: «Что мне делать?» Дайтии с очень довольным сердцем сказали ей: «Приведи сюда царя Дхритараштры, сидящего в прайопавеше». Она ответила: «Да будет так» - и отправилась. В мгновение она пришла туда, где находился царь Суйодхана. Взяв царя, она вошла в Расаталу и вскоре сообщила данавам, что он приведен. Увидев приведенного царя, данавы ночью собрались вместе, все с радостными умами и чуть распустившимися глазами, и с гордостью сказали Дурьодхане такие слова».

Commentary

Подземные силы вступают именно тогда, когда Дурьодхана почти готов выйти из игры. Эпос показывает его вражду не только как психологию, но и как участие темных сил.

Version

84243ea7a4ae · published Jun 18, 2026, 7:01:06 AM UTC

Page between verses with